Publiczna Biblioteka Pedagogiczna w Poznaniu

3. Działanie

e

d

n

u

a

k

r

a

z

c

e

j

c

i

z

k

l

s

a

z

s

e

yc

rs

z

z

n

e

e

g

j,

o

E

w

u

ur

p

d

o

r

o

p

o

s

y

w

t

,

a

ę

e

d

p

d

z

n

u

e

ie

k

n

n

p

a

i

c

a

ia

o

j

z

i

w

k

n

p

a

d

n

a

a

w

t

z

o

r

i

a

i

e

n

o

d

u

n

t

i

y

z

a

c

ic

p

z

t

n

w

1. Wspomaganie przez szkołę wychowawczej roli rodziny, o

e

o

i m

ls

j

k

,

c

n

y

a

i

t

e

a

w

e

j

u

i

r

k

c

liz

ia

u

z

a

l

l

n

t

a

c

u

n

y

yc

r

i

y

a

jn

h

,

.

h

e

m.in. przez właściwą organizację zajęć edukacyjnych w

i

S

s

z

t

t

e

y

o

r

m

ri

sz

o

o

e

s

r

i

i

w

ą

a

p

g

z

z

r

n

wychowanie do życia w rodzinie oraz realizację zadań g

z

l

e

ię

ę

m

ć

dz

y

d

ie

ś

u

l

a

c

m

n

h

.

e

o

in

w

w

y

programu wychowawczo-profilaktycznego.

. w

y

c

k

h

y

o

ci

r

e

z

c

y

z

s

e

ta

k

n

e

ie

d

u

w

k

a

ty

c

m

yjnych.

2. Wychowanie do wrażliwości na prawdę i dobro.

Kształtowanie właściwych postaw szlachetności,

zaangażowania społecznego i dbałości o zdrowie.

Kierunki realizacji

polityki oświatowej państwa

w roku szkolnym 2021/2022

4. Podnoszenie jakości edukacji poprzez działania uwzględniające zróżnicowane potrzeby rozwojowe i edukacyjne wszystkich uczniów, zapewnienie wsparcia psychologiczno-pedagogicznego, szczególnie w sytuacji 5. Wdrażanie Zintegrowanej Strategii Umiejętności –

kryzysowej wywołanej pandemią COVID-19 w celu zapewnienia dodatkowej opieki i pomocy, wzmacniającej pozytywny klimat szkoły oraz poczucie rozwój umiejętności zawodowych w edukacji formalnej i pozaformalnej, w tym uczeniu się dorosłych.

bezpieczeństwa. Roztropne korzystanie w procesie kształcenia z narzędzi i zasobów cyfrowych oraz metod kształcenia wykorzystujących technologie informacyjno-komunikacyjne.

6. Wzmocnienie edukacji ekologicznej w szkołach.

Rozwijanie postawy odpowiedzialności za środowisko

naturalne.

SPIS

SPIS

TREŚCI

Uczyć

Globalnie

Uczyć

i lo

Dkyalnie

daktyka

lepiej

lepiej

5. Ut enim ad minim

Czasopismo społeczno-oświatowe

Przykładowa instytucja

Ewa Superczyńska

Mity edukacyjne

Szanowni Państwo

2-3

- redaktor naczelna

7. Ut enim ad minim

i kanciaste globusy

Przykładowa instytucja

Za nami już ponad miesiąc nauki w nowym roku szkol-

Myślenie krytyczne

nym. Próbujemy otrząsnąć się z doświadczeń pande-

4-5 w edukacji przyrodniczej

micznych, pozostając w napięciu, co przyniesie jesień.

Od redakcji

STOPK

Adres rA RED

edak AK

cji CYJNA

Szkoła jest jednak taką instytucją, która nie może po-ul. Górecka 1, 60-201 Poznań

Adr

t

es redakcji

Dydaktyka

przestawać na rozpamiętywaniu czasu minionego.

el. 61 858 47 00, fax 61 852 33 29

Excepteur sint occaecat cupidatat

5. Ut enim ad minim

e-mail:

Inspiracje

Przede wszystkim musimy budować trwałe punkty

non proident, sunt in culpa qui

Przykładowa instytucja

uczyclepiej@odnpoznan.pl

odniesienia dla młodego po

Lorem ipsum dolor sit

kolenia, kt

amet, consect óre aż nadt

etur

o

adipisicing elit, sed

officia deserunt mollit anim id est

http://www.odnpoznan.pl

laborum." Lorem ipsum dolor sit

7. Ut enim ad minim

6-7 Daj się dziecku

silnie doświadcza niest

do eiusmod t

abilnej sytuacji z

empor incididunt ut ewnętrznej –

labore et dolor

e magna

amet, consectetur adipisicing elit,

Przykłado

pobr

wa inst

udzić

ytucja

sed do eiusmod tempor incididunt

zarówno w wymiarz

aliqua. Ut enim e codzienn

ad minim v ym, jak i glo

eniam, quis

b

nostraln

ud ym,

exercitation

Konto

ut labore et dolore magna aliqua.

PKO Bank Polski

Smartfon na

8-9

klimatycznym.

ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.

Excepteur sint occaecat cupidatat

82 1020 4027 0000 1202 1520 9038

wychowaniu fizycznym

Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse non proident, sunt in

Staramy się wspierać Państwa w tym niełatwych

cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint Konto

Komunikacja

zadaniach formacyjnych, wychowawczych i eduka-

Redakcja

occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia Excepteur sint occaecat cupidatat

Redaktor naczelny

społeczna

cyjnych. Tegoroczna oferta szkoleniowa zawiera pro-

non proident, sunt in culpa qui

Pomoc

deserunt mollit anim id est laborum." "Lorem ipsum dolor 8. Ut enim ad minim

Ewa Superczyńska

pozycje nowych tematów, ale także form – zdalnych

Przykładowa instytucja

sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod R

S edak

ekret cja

arz redakcji

psychologiczno-

i hybrydowych. Realizujemy projekt ogólnokrajowy

Except

Jo

eur sint occaecat cupidat

anna Marchewka

at

tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut non proident, sunt in culp

Zespół redakcyjny

a qui

pedagogiczna

Zdalne nauczanie – wiem i potr

enim ad minim veniam,

afię!

quis

, kt

nostr ór

ud y prz

exer y

cit goto-

ation ullamco

Tadeusz Nowik

Reklamy i ogłoszenia

wuje nauczycieli do wykorzystania na lekcjach przed laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. -

Dorota Mursztyn-Gorgoń

Ludzie, miejsca

Przeciwdziałanie

10-11

miotowych Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej, ale

Excepteur sint occaecat cupidatat

zdarz

szko

enia

lnej fobii

non proident, sunt in culpa qui

9. Ut enim ad minim

także po

D lecania jej uczniom do samo

uis aute irure dolor in repr

kształcenia.

ehenderit in vo

luptate velit esse

Reklamy i ogłoszenia

Przykładowa instytucja

W bieżąc

cillum ym numerz

dolore eu e zapraszam

fugiat nulla y do lektur

pariatur. y tek-

Excepteur sint

K

• or

ró ekta

żne warianty

Except

• k

eur sint occaecat cupidat

onkurencyjne ceny

at

Wychowanie

stów wskazując

occaecat ych, jak

cupidat prz

at

eci

non w

pr działać szk

oident, sunt olnej f

in culpobii,

a

qui officia

non pr

• szer oident, sunt in culp

oki krąg odbiorców a qui

zrodzonej z prz

deserunt edłużającego się czasu iz

mollit anim id est laborum. Lor olacji, do

em ipsum

dolor sit

związanych z oświatą

Autorzy tekstów

amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor Kontakt:

Szacunek na start

czerpania z doświadczeń wychowawczych, opartych

Excepteur sint occaecat cupidatat

12-13

Joanna Marchewka

non proident, sunt in culpa qui

Wychowanie

incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad na zasadach pozytywnej dyscypliny. Znajdą też Pań-tel. 61 858 47 64

Excepteur sint occaecat cupidatat

10. Ut enim ad minim

minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris joanna.marchewka@odnpoznan.pl

stwo kontrowersje wokół narosłych mitów edukacyj-

non proident, sunt in culpa qui

Przykładowa instytucja

nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure Excepteur sint occaecat cupidatat

Doradztwo

nych, które warto co jakiś czas weryfikować, aby móc non proident, sunt in culpa qui

11.Ut enim ad minim

dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore Autorzy tekstów

Przykładowa instytucja

zawodowe

trzymać rękę na pulsie efektywnego nauczania. Cieka-Excepteur sint occaecat cupidatat

eu fugiat nulla pariatur.

non pr

Agat oident, sunt in culp

a Badyna

a qui

wym źródłem inspiracji okażą się pomysły na zajęcia Except

St

eur sint occaecat cupidat

ella Dodot

at

Rozmowa doradcza

Magdalena Gajtkowska

14-15

polisensoryczne z najmłodsz

non proident, sunt in culpa qui

Excepteur sint

ymi, ale i na wyk

occaecat cupidatat non orz

pr ysta-

oident, sunt in

Except

Dorot eur sint occaecat cupidat

a Mursztyn-Gorgoń

at

Dobre

nie smartfona do akt

culpa qui

ywizacji fiz

officia deser

y

unt cznej ucznió

mollit anim w

id . W

est re-

laborum.Ut

non pr

Monik oident, sunt in culp

a Heigelmann

a qui

Except

W

eur sint occaecat cupidat

aldemar Łazuga

at

praktyki

komendacjac

enim h cz

ad

ytelnicz

minim v

ych dwie po

eniam, quis

zy

nostr cje r

ud ozwijające

exercitation ullamco

non pr

Mat

oident, sunt in culp

ylda Pachowicz

a qui

10. Ut enim ad minim

Dobre praktyki

warsztat met

laboris ody

nisi czn

ut y, jedna po

aliquip ex ea kazująca, jak spr

commodo

aw

consequat. -

Duis aute

Except

Monik eur sint occaecat cupidat

a Skotnicka-Stróżyk

at

Przykładowa instytucja

non proident, sunt in culp

Jakub Sypniewski

a qui

dzone w biznesie

irure dolor design tinking

in repr

prz

ehenderit in enieść do szk

voluptate velit oły,

esse cillum

Excepteur sint occaecat cupidatat

Iwona Wysocka

12.

SUt enim ad minim

uperliga – to jest to!

16-17

i druga uk

do azująca, jak k

lore eu fugiat ompet

nulla pencje det

ariatur.

ektywist

Excepteur yczne

sint

occaecat

non proident, sunt in culpa qui

Przykładowa instytucja

cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt Except

Pr

eur sint occaecat cupidat

ojekt graficzn

at

y czasopisma

5. Ut enim ad minim

zaadaptować do myślenia badawczo-naukowego.

non pr

Mat

oident, sunt in culp

eusz Leszkowicz

a qui

Przykładowa instytucja

mollit anim id est laborum. Ut enim ad minim veniam, quis Z najlepszymi życzeniami z okazji Dnia Komisji

Excepteur sint occaecat cupidatat

Rekomendacje

nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea 14. Ut enim ad minim

non proident, sunt in culpa qui

Edukacji Narodowej. Aby nauczyciele, dyrektorzy szkół

Przykładowa instytucja

commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit czytelnicze

Opr

Pr acow

ojekt o anie graficzne

kładki, ilustracje

i placówek, pracownicy oświaty odczuli należny im

Sylwia Pragłowska

in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur.

Excepteur sint occaecat cupidatat

szacunek społeczny, bo edukacja jest obszarem naj-

non proident, sunt in culpa qui

Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in Myśl projektem

18-19

wyższej troski

culpa

o

qui dobro

officia kolejn

deser yc

unt h gener

mollit acji

anim i ab

id y

est decy

labor -

um. Duis

Skład i druk

D

D r

r uk

Dobre

ukarnia Laser-Graf, Płock

denci potr

aut afili t

e ir o dostrz

ure dolor ec i docenić.

in repr

ehenderit in voluptate velit esse

Except

biuro eur sint occaecat cupidat

.lasergraf@gmail.com

at

praktyki

Zagadki detektywistyczne

20

cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint non proident, sunt in culpa qui

tel. 664 434 122

17. Ut enim ad minim

occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia Przykładowa instytucja

16. Ut enim ad minim

Przykładowa instytucja

podpis odręczny

DOBRE PRAKTYKI | Uczy

Uczy

ć lepiej 1- 2021/2022/

ć lepiej 5 - 2016/2017 / 3 1

Sieć współpracy nauczycieli geografii Pog(eo)dajmy w nowym roku szkolnym Edukacyjne

mity i kanciaste globusy

Początek roku szkolnego to dobra okazja do przyjrzenia się dwóm mitom na temat edukacji, które powszechnie krążą w opiniach metodyków, dyrektorów szkół,

nauczycieli, a nawet naukowców.

Nauczyć dużo, w nieśpiesznym tempie, pomiarowi dydaktycznemu w formie jednak dokładnie, w sposób ciekawy, egzaminu zewnętrznego, który obecnie angażujący, praktyczny, w przyjaznej at-coraz częściej staje się celem samym

mosferze, z uwzględnieniem indywidu-

w sobie.

alnych strategii uczenia się uczniów. Oto

Przyjrzyjmy się dwóm najbardziej

jaka powinna być lekcja.

rozpowszechnionym w środowisku edu-

Zaspokojenia wielu potrzeb różnico-

kacyjnym mitom związanym z nastawie-

Jakub Sypniewski

wanych grup odbiorców o zindywidu-

niem na efektywność kształcenia.

nauczyciel przyrody i geografii w Szkole

Podstawowej nr 83 „Łejery” im. Emilli

alizowanych interesach poszukuje się

Waśniowskiej; doradca metodyczny ODN

Poznań; doktorant w Pracowni Dydaktyki

w coraz doskonalszych metodach kształ-

Wykład do lamusa?

Geografii na UAM w Poznaniu

cenia i środkach dydaktycznych, w myśl Pierwszy mit dotyczy przekonania, że zasady, że edukacja jest rozwojem od więcej zapamiętujemy, korzystając z me-wewnątrz i powstaje na skutek narzędzi tod praktycznych, niż słuchając wykładu.

zewnętrznych1.

Edgar Dale – amerykański eduka-

Różnorodność tych drugich (m.in. tor, który wniósł duży wkład w roz-narzędzi, aplikacji, stron internetowych), wój metodologii analizy treści mate-zwłaszcza po okresie zdalnego naucza-

riałów audiowizualnych, przez wielu

nia, w sposób znaczący wpłynęła na ja-

(niesłusznie!) uważany jest także za

kość pracy wielu nauczycielek i nauczy-

praojca tzw. trójkąta (stożka) efektyw-

cieli. Jednak to celowe stosowanie tych ności zapamiętywania. Powszechnie pierwszych (metod kształcenia) uzasad-znana ilustracja pokazuje skuteczność

nia konieczność włączania odpowied-

zapamiętywania w zależności od for-

nich środków i narzędzi. I chociaż nie my poznawczej (10% zapamiętujesz ma jednej, najskuteczniejszej metody z tego, co słyszysz; 20% – co przeczytasz; nauczania niezależnie od cech studen-30% – co zobaczysz 50% – co zobaczysz

tów2, to na przestrzeni lat narosło wiele i usłyszysz; 70% – co powiesz i napiszesz; mitów dotyczących metodyki. Niemal 90% – w co jesteś zaangażowany mó-każdy nauczyciel wskaże większą war-

wiąc i działając).

tość metod aktywizujących nad pracą

Edgar Dale rzeczywiście jest autorem

z podręcznikiem czy wykładem, wy-

„stożka”, z tym, że w jego pracach (w każ-

żej postawi metodę problemową nad dym z trzech wydań w latach: 1946, 1954

nauczaniem teoretycznym. Wartość i 1969) nie pojawiły się żadne wartości poszczególnych metod mierzy się ich procentowe dotyczące zapamiętywania skutecznością, tą z kolei najczęściej po-informacji w zależności od stosowanej

strzega się jako stopień zapamiętania metody nauczania. Inny także był sens materiału bądź wykształcenia trwa-opracowanego przez niego schematu –

łej umiejętności. Te aspekty podlegają

jego autor w formie piramidy obrazowo

1 Dewey J., Doświadczenie i edukacja, Warszawska Firma Wydawnicza SC, Warszawa 2014, s. 9.

2 Holmes J.D., Edukacja i uczenie się 16 największych mitów, PWN, Warszawa 2019, s. 44.

2 / Uczyć lepiej 1 - 2021/2022 | DYDAKTYKA

uporządkował różne sposoby przetwa-

rzania (doświadczania, przeżywania) in-

formacji – od najmniej do najbardziej

abstrakcyjnych (szczyt stożka)3. W grafice

tej znalazły się kolejno (idąc od podstawy

piramidy): doświadczenia ukierunkowane

na konkretny cel, doświadczenia zaaran-

żowane (symulacyjne), ćwiczenia dramo-

we, demonstracje, wycieczki, wystawy,

ruchome zdjęcia (filmy), nagrania i zdjęcia,

symbole obrazowe, symbole słowne.

Co warto dodać, niezależnie od tego,

kiedy po raz pierwszy przypisano dane

procentowe powszechnie wykorzysty-

wanemu stożkowi (wbrew woli jego au-

tora), dowody na rzecz mniejszej efek-

tywności uczenia się za pomocą metody

fot. Jakub Sypniewski

Na spotkaniu z nauczycielami będziemy ćwiczyć geograficzne umiejętności z własnoręcznie wy-wykładowej w stosunku do alternatyw-

konanymi modelami Ziemi w trójwymiarze i na płaszczyźnie.

nych (bardziej angażujących ucznia)

metod są niejednoznaczne4. Chociaż wówczas o upodobaniach, a nie o efek-równie ważny, jeśli nie ważniejszy niż

efektywne przetwarzanie informacji jest tywności wykorzystania w uczeniu się ma-jego efekt9. Dlatego też tematem pierw-

bardziej prawdopodobne, gdy stosowane teriałów wizualnych albo dźwiękowych7. szego spotkania sieci współpracy na-są metody aktywizujące czy interaktyw-

Opinie znaczącej części edukatorów po-

uczycieli geografii Pog(eo)dajmy w roku

ne, ale nie zawsze tak się dzieje i trady-

twierdzają, że dopasowanie nauczania do szkolnym 2021/2022 będzie praca z mo-cyjne wykłady niekoniecznie prowadzą preferowanych stylów uczniów przynosi delami, które można wykorzystać zarów-do bierności czy braku krytycznego my-

lepsze rezultaty, jednak badania naukowe no do demonstracji, jak i do ćwiczeń.

ślenia5. Sam wykład zaś może zawierać potwierdzające taką zależność są w zde-Włączenie pracy manualnej, aktywno-

elementy interaktywne między uczącymi cydowanej mniejszości.

ści rąk, zwłaszcza po okresie pracy jedynie

się a uczącym6.

W rzeczywistości strategie uczenia się na klawiaturze komputera, może przynieść nie są czymś stałym, a wpływ na ich kształ-pozytywne skutki w opanowaniu wybra-

Style uczenia się

towanie może mieć także nauczyciel, który nych treści geograficznych. Podstawowym Drugi mit polega na przekonaniu, że w sposób przemyślany i celowy dobiera modelem na lekcjach geografii jest globus, wzrokowcy skuteczniej uczą się, pracując metody kształcenia do treści programo-chociaż ten w ostatnim czasie wyparty zo-

z obrazami, słuchowcy podczas odbioru wych. Tego typu „dopasowanie” jest prze-stał przez różnorodne aplikacje kompute-

nagrań, kinestetycy w działaniu.

jawem własnego, oryginalnego stylu na-

rowe, które pomagają wyjaśniać zjawiska

Trudno jednak wyobrazić sobie naukę uczyciela, a nie dostosowywaniem się do związane z ruchami ziemi, określić poło-jazdy na rowerze jedynie poprzez obser-

preferencji sposobu uczenia się uczniów. żenie lądów i oceanów na kuli ziemskiej wację rysunków i nagrań przedstawiają-Tym samym stwierdzić należy, że wyrzą-

czy też rozmieszczenie biegunów, równika,

cych poruszające się na nim inne osoby dzamy uczniom poważną krzywdę, suge-południka zerowego i 180°, półkul, zwrotni-

czy też nauczenie się gry na fortepianie rując, że może im wystarczyć tylko jeden ków i kół podbiegunowych.

jedynie dzięki słuchaniu utworów na na-

styl uczenia się, nie zaś plastyczny repertu-

Na pierwszym spotkaniu z sieciujący-

graniach dźwiękowych.

ar takich stylów, z którego można wybrać mi się nauczycielami geografii w Szkole Tymczasem od wielu lat stosujemy

najodpowiedniejszy w danym kontekście8.

Podstawowej nr 83 „Łejery” im. Emilii Wa-

w szkołach podział uczniów ze względu

śniowskiej na warsztatach Kanciaste glo-

na tzw. „style uczenia się”, z których naj-

Kanciaste globusy

busy i foremne kule: do podziału lądów

popularniejsze to: wzrokowiec, słucho-

Typ wykonywanych zadań w szkole i na półkule będziemy ćwiczyć geogra-wiec i kinestetyk. Kiedy jednak mówimy jest/może być krytycznym czynnikiem ficzne umiejętności z własnoręcznie wy-o stylach uczenia się (inaczej: preferen-

dla rozwoju poznawczego uczniów,

konanymi modelami Ziemi w trójwymia-

cjach strategii uczenia się), rozmawiamy a ostatecznie sam proces uczenia się jest rze i na płaszczyźnie.

3 Garstka T., Psychopedagogiczne mity, Wolters Kluwer, Warszawa 2016, s. 219.

4 Holmes J.D., Edukacja i uczenie się 16 największych mitów, PWN, Warszawa 2019, s. 47.

5 Tamże, s. 46.

6 Tamże, s. 46.

7 Garstka T., Psychopedagogiczne mity, Wolters Kluwer, Warszawa 2016, s. 231.

8 Lilienfeld S.O., Lynn S.J., Ruscio J., Beyerstein B.L., 50 wielkich mitów psychologii popularnej, Wyd. CiS, Warszawa-Stare Groszki 2011, s. 166.

9 Dylak S., Architektura wiedzy w szkole, Difin, Warszawa 2013, s. 50.

DYDAKTYKA | Uczyć lepiej 1 - 2021-2022 / 3

Przegląd narzędzi i strategii

Myślenie

krytyczne w edukacji przyrodniczej

Codziennie narażeni jesteśmy na nieustanny przepływ informacji. Bardzo ważne staje się odróżnianie faktów od opinii, prawdy od manipulacji.

Skutecznym narzędziem jest myślenie krytyczne, traktowane jako główny cel edukacyjny.

Istnieje kilka modeli myślenia krytycznego. jak i starszych. Mój pomysł zastosowania Jeden z nich – pedagogiczny kładzie nacisk

jej polegał na tym, że na lekcji przyrody

zarówno na przekazanie podstawowych w klasie IV, kiedy omawialiśmy różne umiejętności intelektualnych (np. interpre-niebezpieczne sytuacje, z jakimi może

tacja czy analiza), jak i kształcenie w uczniu spotkać się człowiek, przedstawiłam postaw, takich jak uczciwość, otwartość uczniom zdjęcie krajobrazu z widoczną czy odwaga intelektualna. Myślenia kry-na niebie błyskawicą. Zadaniem uczniów

Monika Skotnicka-Stróżyk

tycznego można się nauczyć i rozwijać je była odpowiedź na pytania: Co widzą?

nauczycielka przyrody, biologii i geografii

w różny sposób – przede wszystkim po-

Z czym kojarzy im się pokazane zjawisko?

w Szkole Podstawowej im. Marii Dąbrowskiej w Kaźmierzu przez zadawanie pytań. W ostatnich latach Czego na ten temat jeszcze chcieliby się stworzono wiele narzędzi myślowych, np. dowiedzieć?

narzędzia teorii ograniczeń TOC (chmurka, Myśl – Kombinuj – Badaj gałąź, drzewko ambitnego celu) czy „sche-Schemat ten pozwala uczniom na wyko-

maty myślenia krytycznego”, stworzone na rzystanie posiadanej już wiedzy, pobudza Uniwersytecie Harvarda.

ciekawość i zachęca do większej docie-

Opisano ponad pięćdziesiąt schema-

kliwości. Można go zastosować zarów-

tów myślenia krytycznego. Nie wszystkie no na lekcji powtórkowej, jak i podczas można zastosować w szkolnej edukacji, wprowadzania nowego tematu.

ale trafnie dobrane pozwalają uczniom

Krok 1. Nauczyciel stawia pytanie do

indywidualnie lub w grupach badać, do-

wprowadzanego zagadnienia.

kumentować, kierować swoim procesem

Na przykład na lekcji biologii w klasie

myślowym. Zadaniem nauczyciela jest VI zapytałam: Dlaczego ryby mają różne baczna obserwacja i ewentualnie korygo-kształty?, a następnie: Jak ryby wykorzy-

wanie aktywności poznawczej uczniów.

stują swoje kształty?

Chciałabym szczególnie zarekomen-

Krok 2. Uczniowie mówią, co ich za-

dować narzędzia, które świetnie spraw-

ciekawiło w temacie.

dziły się na zajęciach przyrodniczych

Krok 3. Zastanawiają się, co warte jest

w szkole podstawowej.

zgłębienia.

Widzę – Myślę – Zastanawiam się

Początek – środek – koniec

W tym schemacie uczniowie:

Nauczyciel podaje uczniom począ-

Krok 1. Obserwują, co widzą na obraz-

tek, środek lub koniec jakiejś historii/

ku/zdjęciu?

zdarzenia/opisu zjawiska, a uczniowie

Krok 2. Dzielą się swoją opinią.

uzupełniają brakujące elementy.

Krok 3. Mówią, co ich zastanawia, cze-

Przykładowym zastosowaniem będzie

go jeszcze chcieliby się dowiedzieć.

np. pokazanie uczniom na lekcji geografii

Tę strategię z powodzeniem można wy-

schematu podwodnego trzęsienia ziemi

korzystać zarówno w klasach młodszych, (początek), a dzieci będą miały za zadanie 4 / Uczyć lepiej 1 - 2021/2022| DYDAKTYKA

„ dopisać, co się dalej stanie (środek) i jakie przygotowanymi pytaniami. Wypowiedzi Opisano ponad będą tego konsekwencje (koniec).

na tego rodzaju forum ośmielają uczniów

Double – Bubble

do ciekawych i kreatywnych odpowiedzi

Schemat polega na wskazaniu części wspól-

i pomysłów. Efektywna jest też praca ze-

pięćdziesiąt

nych oraz różnic w omawianych zjawiskach.

społowa w grupach (pokoje w MS TEAMS).

Można go zastosować np. na lek-

Myślenie krytyczne powinno być

schematów

cji biologii przy porównywaniu ptaków rozwijane i stymulowane na wszystkich i ssaków.

etapach edukacji, ponieważ stanowi po-

3 – 2 – 1 MOST

stawę umożliwiającą rozwiązywanie pro-

myślenia

To uniwersalny schemat do zastosowa-

blemów w przemyślany sposób.

nia na różnych przedmiotach i przy wielu

Bibliografia

krytycznego.

tematach.

Czaja-Chudyba I., Myślenie krytyczne

Krok 1. Uczniowie zapisują trzy skoja-

w ujęciu psychopedagogicznym —

rzenia z omawianym zagadnieniem.

Trafnie dobrane

w kierunku poznawczej samodzielności

Krok 2. Zapisują dwa pytania związane i odpowiedzialności jednostki, „Argu-z tematem/problemem.

ment”, Vol. 10 (2/2020) pp. 289-314.

pozwalają

Krok 3. Formułują metaforę do oma-

Friedrich W., Sikora J., Wspieranie

wianego pojęcia czy zagadnienia.

krytycznego myślenia jako cel w eduka-

Drabina metapoznania

uczniom

cji specjalistycznej z zakresu psycholo-

Jest to strategia przydatna w ewaluacji gii, „Prace Naukowe Akademii im. Jana zajęć. Ważna w uświadamianiu uczniom Długosza w Częstochowie. Pedagogika”, indywidualnie lub procesu edukacji i odpowiedzialności za T. 25, 2016, s. 175-185.

niego. Uczeń odpowiada na pytania:

Kalbarczyk T., Nauka krytycznego my-

1. Czego się nauczyłam/-em?

w grupach badać,

ślenia, „Analiza i Egzystencja”, 25/ 2014.

2. Jak się nauczyłam/-em?

Wandke A., Myślenie krytyczne jako

3. Po co się nauczyłam/-em?

kompetencja kluczowa w edukacji na

dokumentować 4. W jakiej sytuacji mogę to wykorzystać? przykładzie narzędzia TOC – gałęzi lo-Wszystkie schematy myślenia krytycz-

gicznej, [w:] Perspektywy i wyzwania

i kierować

nego pobudzają i angażują uczniów do współczesnej edukacji, red. E. Chodźko, pracy. Zdają też egzamin podczas naucza-M. Śliwa, Lublin 2019. http://bc.wydaw-

nia zdalnego. Pomocnym narzędziem

swoim procesem

nictwo-tygiel.pl/ (dostęp: 10.08.2021)

w zastosowaniu przedstawionych strate-

Portal www.mysleniekrytyczne.edu.pl

gii myślenia krytycznego jest padlet, który

myślowym.

można uczniom udostępnić z wcześniej

DYDAKTYKA | Uczyć lepiej 1 - 2021/2022 / 5

Autorski program integracji sensorycznej w przedszkolu Daj

się dziecku pobrudzić!

Integracja sensoryczna zakłada wielokierunkowy rozwój dziecka poprzez aktywizację jego zmysłów w poznawania świata oraz samego siebie. Otwiera na nowe smaki, wrażenia dotykowe i węchowe. A ile przy tym wspaniałej zabawy!

Według twórczyni teorii integracji sen-

zachęcać rodzica do sięgnięcia po facho-

sorycznej, J. Ayers – psychologa kli-

wą wiedzę. Przygotujmy listę książek i ar-

nicznego Uniwersytetu Kalifornijskiego

tykułów, odeślijmy do eksperckich stron

w Los Angeles, to „proces, dzięki które-

internetowych.

mu nasz mózg, otrzymując informacje ze

Krok kolejny to zaproponowanie ro-

wszystkich zmysłów, dokonuje ich rozpo-

dzicowi udania się do specjalisty, który

znania, segregowania i interpretacji oraz na podstawie wywiadu i obserwacji wi-Monika Heigelmann

integruje je ze sobą i z wcześniejszymi nien postawić pisemną diagnozę oraz nauczycielka wychowania przedszkolnego w Przedszkolu doświadczeniami.” (www.integracjasen-dać zalecenia do dalszej terapii, którą

nr 35 im. Króla Maciusia I w Poznaniu

soryczna.pl).

można realizować zarówno w domu, jak

i w przedszkolu. Do najczęściej zaleca-

Spektrum wrażliwości

nych przez terapeutów ćwiczeń w domo-

Niejednokrotnie w swojej pracy zawodo-

wych warunkach należą zabawy z kulkami

wej spotykamy dzieci, które mają trudno-

hydrożelowymi, przesypywanie grochu,

ści z nadwrażliwością na dźwięki, dotyk, fasoli, kukurydzy, praca z różnego rodzaju zapach. Dzieci z wybiórczością pokarmo-masami plastycznymi lub zabawkami sen-

wą na sam widok szpinaku, buraków czy sorycznymi samodzielnie wykonanymi.

też konsystencji pokarmu reagują panicz-

nie. Mamy również styczność z dzieć-

Program wsparcia

mi, które nie lubią zabaw plastycznych, Wychodząc naprzeciw potrzebom dzieci brudzących ręce. Unikają więc kontaktu

i rodziców, stworzyłyśmy autorski program

z klejem czy plasteliną, a zabawy z użyciem Daj się pobrudzić (autorki: Monika Heigel-masy solnej omijają szerokim łukiem. Istnieje

mann, Edyta Babicz i Agnieszka Jankow-

też grupa dzieci, którym przeszkadza kropla ska). Do jego realizacji zaprosiłyśmy zainte-wody na bluzce. Odczuwają silną potrzebę resowane przedszkola z całej Polski.

natychmiastowej zmiany garderoby. I gru-

Nasza koncepcja arteterapeutyczna

pa, u której nawet minimalna kropla sosu na polega na integracji zmysłoplastyki, mu-ziemniakach wywołuje odruch wymiotny. zykoterapii oraz relaksacji. Celem działań W rozmowach z rodzicami dzieci słyszymy jest zmniejszenie u dzieci nadwrażliwości bezradne pytania: „Dlaczego tak się dzieje dotykowej, stymulację ich motoryki ma-i co mamy z tym zrobić?”

łej, zachęcenie do próbowania nowych

smaków, zainteresowanie otaczającym

Kontakt z rodzicami

światem oraz rozwijanie kreatywności

W jaki sposób rozmawiać z pełnymi obaw dzieci.

i lęku rodzicami? Pierwszy krok to przede

Podstawą tych działań – w myśl zasady

wszystkim uspokojenie i wyjaśnienie spe-

Konfucjusza: „pozwól mi zrobić, a zapamię-

cyfiki zaburzeń. Ważne, by unikać prze-

tam” – jest aktywne uczestnictwo dziecka i da-

sadnie naukowego nazewnictwa w bez-

wanie mu poczucia sprawstwa. Szczególną

pośrednim kontakcie, ale jednocześnie

uwagę zwracamy na dzieci, które

6 / Uczyć lepiej 1 - 2021/2022 | INSPIRACJE

„ fot. Monika HeigelmannZajęcia z integracji sensorycznej są świetną zabawą, budują wspólnotę przeżyć i doskonalą percepcję wielozmysłową.

negatywnie reagują na wszelkie sypkie

pozwala dostosować je do predyspozy-

i mokre produkty. Ważne jest, aby dziec-

cji oraz możliwości rozwojowych dzieci

ka nie zmuszać ani nadmiernie nie za-

w wieku przedszkolnym.

Ważne, aby

chęcać. Wystarczy być w jego bliskim

Każde zajęcia kończą się ewaluacją,

towarzystwie i wspólnie bawić się pro-

która dostarcza informacji zwrotnych

dziecka nie

duktami, opowiadając o nich. Przełamy-

o ich efektywności i tym samym poma-

wanie oporów jest bowiem procesem

ga w ewentualnej modyfikacji. Działania

długofalowym.

dokumentowane są poprzez fotorelacje

zmuszać ani

Zwieńczeniem programu będzie „Sen-

przesyłane od współpracujących przed-

soryczny Dzień Dziecka”, który odbędzie szkoli z terenu całej Polski i umieszczane się w przedszkolnym ogrodzie. Zakłada-na stronie internetowej przedszkola. Bar-

nadmiernie nie my, że dzięki naszym działaniom dziec- dzo cenna jest też wymiana doświadczeń ko o dużym stopniu wrażliwości senso-z nauczycielami biorącymi udział w pro-

zachęcać do

rycznej będzie potrafiło czerpać radość

gramie oraz informacje od rodziców.

z wykonanej pracy, udoskonali percepcję

Drodzy rodzice i nauczyciele, nie re-

wszystkich zmysłów, lepiej zintegruje się agujmy negatywnie na bieganie dzieci po kontaktu

z dziećmi z grupy przez wspólne działanie.

kałużach, na zabawy w błocie, nie bójmy

się plam od farby na ubraniach, bawmy się

z produktami.

Jak działamy?

z dziećmi kolorami, fakturami, zapachami

i smakami. Dajmy się dzieciom pobrudzić!

Na co dzień korzystamy z bezpiecznych

materiałów, np. mąka, woda, olej – po

Bibliografia

Wystarczy być uprzednim ustaleniu ewentualnych aler- Maria Borkowska, Integracja senso-gii u dzieci Podczas realizacji zadań sto-

ryczna w rozwoju dziecka, Gdańsk, 2017.

sujemy różnorodne metody pracy, m.in.:

Biel Lindsey, Integracja sensoryczna.

w jego bliskim

�

samodzielnych doświadczeń

Skuteczne strategie w terapii dzieci i na-

�

objaśnień i instrukcji

stolatków, Kraków, 2015.

towarzystwie

�

rozmów i zagadek

Emmons Polly Godwin, Anderson

�

obserwacji, pokazu i ekspozycji

-McKendry Liz, Dzieci z zaburzeniami in-

�

zabaw badawczych.

tegracji sensorycznej, Wydawnictwo K.E.

i wspólnie się

Zajęcia przeprowadzamy według usta-

Liber, 2007.

lonego przez nas harmonogramu i autor-

Violet F. Maas, Integracja sensoryczna

bawić.

skich scenariuszy, których uniwersalność a neuronauka, Warszawa, 2007.

INSPIRACJE | Uczyć lepiej 1 - 2021/2022/ 7

Aktywizowanie i motywowanie uczniów do aktywności fizycznej Smartfon

na wychowaniu fizycznym

Każde narzędzie może być użyte zarówno do celów szlachetnych, jak

i zgubnych. Telefon komórkowy ze swoimi rozlicznymi możliwościami

intencjonalnie wykorzystany, posłużyć może nawet do aktywizacji sportowej.

Młode pokolenie odnajduje się doskona-

muzycznego marszów wojskowych, do

le w cyberprzestrzeni, która jest dla nich których rytmicznie śpiewaliśmy teksty.

naturalnym środowiskiem. Intuicyjnie Biegi okazywały się świetną zabawą.

napisane oprogramowanie czy prosty in-

W przypadku marszobiegów zapro-

terfejs sprawiają, że użytkownikami mul-

ponowałam aplikacje monitorujące tre-

timediów stają się coraz młodsze dzieci. ning na podstawie sygnału GPS z tele-Pedagodzy i psycholodzy zwracają uwa-

fonu, ponieważ uczniowie często mają

Stella Dodot

gę, że rodzi to poważne zagrożenia roz-

poczucie dezorientacji w określeniu dy-

nauczycielka wychowania fizycznego w Zespole

Szkół Ponadgimnazjalnych w Sławie

wojowe (m.in. bierność poznawczą, upo-

stansu lub tempa. Każdy uczeń musiał za-

śledzenie pamięci, fałszywy obraz świata) łożyć własne konto i spersonalizować je i społeczne (m.in. problemy w komuni-tak, aby uśrednione wartości dawały jak

kacji interpersonalnej). Czas pandemii najbardziej realny wynik. Podanie wagi, zupełnie zweryfikował nasz stosunek do wzrostu czy wieku pozwalało z większą zdobyczy technologicznych, każąc do-dokładnością oszacować np. liczbę spa-

brze ważyć zyski i straty.

lanych kalorii. Wykorzystywaliśmy dar-

Moje doświadczenia wiążą się z wy-

mowe i powszechnie dostępne aplikacje:

korzystaniem w czasie jeszcze przed Endomondo, MapMyRun oraz Strava. Na pandemią smartfona na lekcji wychowa-wszystkich miałam swoje konto i moni-

nia fizycznego w szkole ponadpodsta-

torowałam aktywności uczniów.

wowej. Pomysł okazał się świetnym roz-

wiązaniem, więc postanowiłam na stałe Użyteczność aplikacji włączyć go do programu nauczania.

Nauczyciel w przypadku posługiwania się

aplikacjami musi je doskonale znać. Ćwi-

W rytmie i tempie

czyć z ich użyciem oraz stanowić przy-

Bieganie to najbardziej naturalna i do-

kład aktywności. Wymaga to dużego za-

stępna forma ruchu. Długie i średnie angażowania, ale osiągamy w ten sposób dystanse powodują jednak znużenie, jeden z ważniejszych celów – budowanie dlatego na stałych trasach pozwalałam motywacji u uczniów.

korzystać ze smartfona i słuchać muzyki.

Korzyści z wykorzystania aplikacji

Uczniowie aktywniej biegali, lepszy był to nawiązanie relacji społecznych po-też efekt integracji grupowej, zwłaszcza przez możliwość publikacji treningu gdy znany utwór był wspólnie śpiewa-na osi głównej oraz obserwacja trenin-

ny podczas biegu. Były też kreatywne gów znajomych. Uczniowie, publikując pomysły wykorzystania jako podkładu

treningi, prezentowali zdjęcia z tras

8 / Uczyć lepiej 1 - 2021/2022 | INSPIRACJE

„Uczniowie Bieganie to najbardziej naturalna i dostępna forma ruchu. Długie i średnie dystanse powodują jednak znużenie, dlatego na stałych trasach pozwalałam korzystać ze smartfona i słuchać muzyki.

prezentowali

biegowych, rowerowych lub spacerów

dostosować tempo biegu do swoich

z psem. Otworzyło to możliwość zor-

możliwości.

zdjęcia z tras

ganizowania konkursu fotograficznego

Możliwość określenia progresu wy-

Adidasy na tle mojej ścieżki biegowej, nikowego jest możliwa dzięki temu, że biegowych,

a przy okazji propagowanie ciekawych aplikacja archiwizuje wyniki aktywności tras biegowych.

w postaci zestawień tygodniowych lub

Przemyślane zastosowanie aplikacji miesięcznych. Wyliczane są automatycz-rowerowych lub daje też możliwość poszerzenia wiedzy nie podsumowania dowolnie wybranych z zakresu prawidłowego odżywiania i po-okresów. Stwarza to sposobność do ry-

spacerów

daży kalorycznej. Wystarczy podać sper-

walizacji między uczniami także w czasie

sonalizowane parametry (wiek, waga, wolnym, np. kto w ciągu miesiąca zrobi wzrost) i zastosować obliczenia szacunko-więcej kilometrów na rowerze.

z psem.

wej liczby spalanych kalorii. Na lekcji, kiedy

Użycie smartfonów spełniło rolę środ-

wyjaśniałam działanie aplikacji, uczniowie ka aktywizującego. Uczniowie zaczęli mieli do wykonania zadanie: Oblicz, ile zadawać pytania związane z tempem Otworzyło to

musisz maszerować, żeby spalić pączka?

biegowym, budowaniem tygodniowych

Wykorzystanie GPS-u w aplikacji po-

celów treningowych czy możliwościami

możliwość

maga też rozwijać myślenie przestrzenne planowania tras. Jest to też świetny po-i doskonalić umiejętność czytania map. mysł na rozbudzenie pasji pod kontrolą, Możemy dać uczniom polecenie: Wy-a przede wszystkim tworzenia realnych

konkursu

znacz na mapie kierunek marszu, aby celów. W ten sposób udało nam się przy-znaleźć się w wyznaczonym punkcie gotować młodzież do biegów na 10 km, (podanym przez nauczyciela). Kolejną które finalizowaliśmy w Warszawie pod-fotograficznego funkcjonalnością aplikacji, która okazuje czas wycieczki sportowej.

się użyteczna w pracy z młodzieżą jest

Wychowanie fizyczne może być re-

Adidasy na tle

nauka planowania treningu na podsta-

alizowane kreatywnie, a zadaniem na-

wie komunikowanego w czasie biegu uczyciela jest umiejętne kierowanie uwa-średniego tempa oraz czasu. Podczas gi ucznia na takie działania, które służą mojej ścieżki

aktywności można ustawiać informa-

rozwijaniu jego sprawności i dbałości

cje o średnim tempie, dzięki temu już o zdrowie.

biegowej.

po pierwszym kilometrze uczeń może

INSPIRACJE | Uczyć lepiej 1 - 2021/2022/ 9

Jak wspierać dzieci i młodzież w trudnych czasach?

Przeciwdziałanie

szkolnej fobii

W trudnej sytuacji znaleźli się uczniowie, którzy po okresie nauki zdalnej wrócili do sal szkolnych. Psycholodzy mówią o narastających trudnościach emocjonal-nych. Jak budować odporność podopiecznych?

Od ponad roku wszyscy znaleźli-

natomiast zachowania buntownicze

śmy się w trudnej psychicznie sy-

i prowokacyjne, myśli samokrytyczne

tuacji. Przez ostatnie miesiące oraz odczucia beznadziei i lęk przed musieliśmy zmienić nasz sposób funk-planowaniem przyszłości. Dodatkowo

cjonowania nie tylko w pracy, ale również pojawić się mogą nieokreślone dolegli-w domu. W szczególnie trudnej sy-

wości bólowe, kłopoty z koncentracją,

tuacji zostały postawione dzieci oraz zachowania ryzykowne oraz ogólne dr Matylda Pachowicz

młodzież, kiedy po okresie nauki zdal-

rozdrażnienie, apatia czy poczucie wy-

doktor nauk społecznych, pedagog specjalny,

nej trzeba było wrócić do sal szkol-

obcowania. W niektórych sytuacjach

wykładowca akademicki, tutor, trener dla rodzin

zastępczych i adopcyjnych

nych. Psycholodzy alarmują, iż wzrasta warto zwrócić się o pomoc do specja-liczba dzieci z trudnościami emocjo-

listów, którzy oferują różne formy pro-

nalnymi, takimi jak: obniżenie nastro-

fesjonalnego wsparcia. Do tego grona

ju czy zaburzenia lękowe, w tym coraz zaliczyć można: pedagoga/pedagoga częstsza fobia szkolna. W czasie pan-specjalnego, interwenta kryzysowego,

demii pojawiły się bowiem dodatkowe psychologa, psychoterapeutę oraz psy-obciążenia psychiczne, które u osób chotraumatologa.

wysoko wrażliwych przyczyniają się do

Niepokojące jest również po-

wystąpienia napadów paniki, nerwic wszechne już zjawisko wypalenia lękowych czy nadmiernej czujności u dzieci i młodzieży, które objawia się na symptomy chorobowe (swoje i naj-chronicznym zmęczeniem, proble-

bliższych). Ze względu na ograniczo-

mami ze snem, z różnorodnymi bó-

ną zdolność do budowania rezyliencji lami psychosomatycznymi czy utratą u dzieci i młodzieży, zaobserwować zainteresowań (a u dzieci regresem można nieadaptacyjne formy radze-w rozwoju). Do tego dochodzą takie

nia sobie z sytuacjami trudnymi wśród objawy jak, zaburzenie rytmu dnia uczniów. Należą do nich nagłe zmiany i nocy, zaniechanie troski o higie-w zachowaniu (na przykład nadmierna nę osobistą oraz niechęć do podej-aktywność przeplatająca się z apatią) mowania wysiłku. Dlatego tak ważna czy zachowania autoagresywne (przy-jest postawa nas dorosłych – wejście

bierające różne formy samookalecza-

w rolę silnego lidera, który będzie sta-

nia się).

nowił oparcie dla innych i stworzy kli-

mat bezpieczeństwa oraz życzliwości,

Znaczenie symptomów zarówno w domu, jak i w szkole.

U dzieci w młodszym wieku szkolnym

charakterystycznym objawem trudno-

Racjonalne reguły

ści w radzeniu sobie ze stresem jest Aby być oparciem dla innych w trud-ogólny niepokój i apatyczność, draż-

nych sytuacjach, w pierwszej kolejno-

liwość, kłopoty z koncentracją na lek-

ści powinniśmy zapanowa nad własny-

cjach oraz agresywne zachowanie. mi emocjami oraz myślami i zadbać U nastolatków charakterystyczne są o swój dobrostan. Warto zadać sobie 10 / Uczyć lepiej 1 - 2021/2022 | POMOC PSYCHOLOGICZNO – PEDAGOGICZNA

następujące pytania: Czy czasem nie

narzucam sobie zbyt wielu obowiąz-

ków, przez co zaniedbuję sen i rege-

nerację?, Czy należycie troszczę się

o swoje potrzeby, o kondycję psychicz-

ną i fizyczną?; Czy w sytuacji dużego

stresu nie mam tendencji do wracania

do porzuconych nałogów czy niezdro-

wych nawyków?

Autorefleksja dotycząca nas sa-

mych jest niezwykle potrzebna, dzięki

niej potrafimy wyłapać pierwsze sy-

gnały nadmiernego obciążenia psy-

chicznego. Należy też pamiętać o tym,

U nastolatków objawem trudności radzenia sobie ze stresem mogą być zachowania buntownicze że to, jak my, dorośli, reagujemy (jak

i prowokacyjne, myśli samokrytyczne oraz odczucia beznadziei i lęk przed planowaniem przyszłości.

sami się zachowujemy w określonych

sytuacjach), ma ogromny wpływ na

dzieci i na ich stan psychiczny. Dlatego

też powinniśmy przestrzegać następu-

jących zasad w sytuacji nagromadze-

nia się wielu sytuacji trudnych:

wartościowe propozycje działań. Pew-

Pomocny w pracy nad sobą może

1. Nie skupiajmy uwagi wyłącznie na ne zaproponowane rozwiązania obej- okazać się poradnik autorstwa Schirla-zagrożeniach (wtedy nie zarażamy mujące relację: Rodzic – Dziecko śmia- di Glenn R. Siła rezyliencji. Jak poradzić lękiem innych i nie tworzymy at-ło można przenieść do klasy szkolnej. sobie ze stresem, traumą i przeciwno-mosfery strachu), zamiast tego wy-

Jako nauczyciele możemy ustanowić ściami losu?. Wykorzystując zawarte syłajmy innym komunikaty wspiera-w tygodniu:

w tej książce liczne ćwiczenia, lepiej

jące i budujące nadzieję.

Nadzwyczajny Dzień Spokoju –

poradzimy sobie w sytuacji obciąże-

2. Prowadźmy względnie normalny w tym dniu zabronione jest narzeka- nia i nadmiernego stresu. Nieocenioną tryb życia (ponieważ stały rytm dnia nie, marudzenie, płacz, itp. Wskazane wartością książki jest prowadzenie czy-i rutyna dają poczucie bezpieczeń-

jest natomiast obdarowywanie dobrym telnika przez różne formy aktywnego stwa i przewidywalności sytuacji).

słowem, robienie dobrych uczynków, radzenia sobie z presją czy poczuciem 3. Skupiajmy się na tym, co najważ-wspólne aktywności (takie jak gry i za-

porażki, poprzez techniki regulowa-

niejsze w pracy z dziećmi i mło-

bawy na świeżym powietrzu).

nia pobudzenia, wzmacniania własnej

dzieżą – na budowaniu pozytywnej,

Dzień Uważności na Innych – po-

wartości czy przyjmowania postawy

bliskiej relacji opartej na poczuciu maganie innym (nie tylko rówieśnikom realistycznego optymizmu.

bezpieczeństwa i spokoju.

z klasy).

Natomiast dla rodziców nastolat-

4. Opracujmy plan działania i roz-

Dzień Uważności na Siebie – m.in. ków oraz dla nauczycieli pracujących sądną organizację czasu pracy –

zabawy skoncentrowane na dozna- z młodzieżą polecam książkę L. Hayes z uwzględnieniem przerw na odpo-niach płynących z różnych zmysłów, oraz J. Ciarrochi Trudny czas dojrze-czynek i relaks; ustalmy też czytel-

sesja oddychania przeponowego, tre-

wania. Jak pomóc nastolatkom radzić

ne zasady funkcjonowania w klasie ning mindfulness.

sobie z emocjami, osiągać cele i budo-

szkolnej i realizujmy jak najwięcej

Dzień bez komputera i smartfona – wać więzi, stosując terapie akceptacji aktywnych i ciekawych dla uczniów raz w tygodniu warto zrobić sobie taki i zaangażowania oraz psychologię po-form pracy na lekcji.

„detoks” od nowych technologii.

zytywną. Elastyczność psychologiczna,

5. Zapewnijmy wsparcie i poczucie

Przywracanie równowagi psychicz-

szeroko omówiona w tej książce, może

bezpieczeństwa naszym uczniom, nej po trudnych przeżyciach emocjo- okazać się w najbliższej przyszłości jed-wprowadzając (np. w formie zabaw nalnych to długi proces. Warto zatem ną z kluczowych umiejętności pozwala-czy rytuałów klasowych) akcepto-

uczyć dzieci od najmłodszych lat od-

jących szybko adoptować się do zmian

walne sposoby odreagowania ne-

powiednich zachowań w sytuacjach i właściwie reagować na przeciwności gatywnych emocji oraz sposoby na kryzysu. Budowanie siły wewnętrz- losu. Jest gwarancją pełni życia przy uspokojenie/relaksację.

nej i odporności psychicznej to za-

zachowaniu świadomości rozlicznych

danie całożyciowe dla każdego z nas. ograniczeń.

Mądre poradniki

W obecnej sytuacji zmuszeni jesteśmy

Rozwoju tej właśnie umiejętności

Godna polecenia jest książka Małgo-

bowiem funkcjonować w nowej rze-

sobie i Państwu życzę!

rzaty Taraszkiewicz Jak wspierać dzie-

czywistości – w warunkach niepewno-

ci w kryzysie?, w której znajdziemy

ści i ciągłych zmian.

POMOC PSYCHOLOGICZNO – PEDAGOGICZNA | Uczyć lepiej 1 - 2021/2022 / 11

Pozytywny wymiar dyscypliny

Szacunek

na start!

Metoda wychowawcza oparta na empatii, współpracy, wspólnym rozwiązywaniu problemów oraz obopólnym szacunku przynosi znacznie większe efekty niż sztywne, straszące karami regulaminy.

Początek roku szkolnego, zwłaszcza

Narzędzia i koncepcje, które obejmuje

dla nauczyciela obejmującego wycho-

Pozytywna Dyscyplina to:

wawstwo w klasie pierwszej, to czas � wzajemny szacunek wzmożonej pracy. Wychowawca wpro-Dorośli mogą skutecznie modelować

wadza uczniów w nowe miejsce, środo-

szacunek dzieci, stawiając im wymaga-

wisko, zapoznaje z normami i regułami. nia, ale jednocześnie zachowując życzliW pierwszych dniach wraz z uczniami wość i szacunek wobec potrzeb dziecka.

tworzy regulamin czy kontrakt klasowy.

� identyfikacja przekonań

Jako nauczycielka edukacji wcze-

Za każdym zachowaniem dziecka kry-

snoszkolnej każdy rok rozpoczynałam je się jego określone przekonanie, często od takich właśnie działań, ale doświad-błędne. Próba zmiany samego zachowa-

czenie edukacji zdalnej, wynikające

nia bez zrozumienia jego przyczyny, ska-

Agata Badyna

z pandemii, zmieniło mój dotychczasowy zana jest na niepowodzenie.

nauczycielka edukacji wczesnoszkolnej

sposób postrzegania nakazów czy zaka-

� efektywna komunikacja

w Szkole Podstawowej nr 85 w Pozaniu

zów, motywowania poprzez system kar

Nauczyciel jest jednocześnie „uprzej-

i nagród. Dodatkowo motorem tych my i stanowczy”, posługując się pozytyw-zmian była lektura książki Pozytywna nymi komunikatami.

Dyscyplina Jane Nelsen, Lynn Lott i Ste-

� rozwiązywanie problemów

phen Glenn, po którą sięgnęłam jako ro-

Angażowanie uczniów w rozwiązy-

dzic, oraz pozycja Pozytywna Dyscyplina wanie problemów, wspólne szukanie w klasie, którą czytałam z perspektywy rozwiązań jest o wiele skuteczniejsze niż nauczycielskiej. Liczne spotkania on-line kara.

w grupie FB Pozytywna Dyscyplina – na-

� mądra dyscyplina

uczyciele z prekursorką tej metody i edu-

Jej istotą jest wyznaczanie dziecku

katorką, S. Anderson-Honey utwierdziły wyraźnych granic i tłumaczenie zasadno-mnie w przekonaniu, że czas na zmiany.

ści reguł zamiast nakładania surowych kar.

� stosowanie zachęty zamiast po-

Pozytywna dyscyplina

chwały.

Omawiana w książce i na spotkaniach

Zachęcanie związane jest z zauwa-

metoda wychowawcza oparta jest na żeniem wysiłku włożonego w działanie empatii, współpracy, umiejętnościach i osiąganie postępów, podczas kiedy po-rozwiązywania problemów oraz obopól-

chwała odnosi się wyłącznie do sukce-

nym szacunku. Wspiera rozwój samody-

su. Wartość zachęty polega na budowa-

scypliny, odpowiedzialności i samodziel-

niu trwałego poczucie własnej wartości

ności. Uczy też ważnych umiejętności i sprawczości.

społecznych i życiowych.

12/ Uczyć lepiej 1 - 2021/2022 | WYCHOWANIE

Często zadawałam uczniom pytania w duchu Pozytywnej Dyscypliny: „Po czym poznasz, że ktoś Cię szanuje?”, „Po czym ja poznam, że Wy (uczniowie) mnie szanujecie?”, „Po czym Wy poznajecie, że ja Was szanuję?”

Za każdym

Pozytywna klasa

postąpić, co powiedzieć, by traktować się

Na początku roku szkolnego wraz

z szacunkiem.

z klasą nie tworzyliśmy kontraktów czy

Technika „3 S szacunku” to jedno

zachowaniem

regulaminów. Oparliśmy naszą współpra-

z wielu narzędzi Pozytywnej Dyscypliny.

cę na jednej zasadniczej zasadzie – na Na podstawie tej metody opracowałam szacunku. Bardzo szczegółowo omówili-i wdrożyłam innowację pedagogiczną

dziecka kryje się śmy, jak należy rozumieć to pojęcie, jakie Pozytywna klasa, która będzie kontynu-zachowania świadczą o tym, czy wza-

owana do końca edukacji wczesnoszkol-

jego określone jemnie się szanujemy. Przyjęliśmy zasadę nej moich uczniów. Wspólnie z uczniami

„3 S szacunku”, czyli szacunek do siebie, wykonaliśmy wiele ćwiczeń zapropono-do sąsiada, czyli innej osoby i szacunek wanych w książce Pozytywna dyscyplina przekonanie,

do sytuacji. Zastąpiła nam ona wszystkie w szkole i klasie. Podręcznik Nauczycie-punkty kodeksów klasowych.

la. Miały one na celu naukę współpracy,

często błędne.

Uczniowie stosowali ją w codziennych

poszukiwania rozwiązań dobrych dla

szkolnych sytuacjach, a także podczas wszystkich, akceptacji i szacunku dla nauki zdalnej, np. kiedy uczeń przerwał różnic.

Próba zmiany

komuś wypowiedź, od razu przepraszał,

W narzędziach Pozytywnej Dyscy-

mówiąc, że zapomniał o szacunku do dru-

pliny odnalazłam praktyczne wsparcie

giej osoby. Często zadawałam uczniom w mojej wychowawczej roli, a stworzone samego

pytania w duchu Pozytywnej Dyscypliny: dzięki temu warunki sprzyjają samoroz-

„Po czym poznasz, że ktoś Cię szanuje?”, wojowi uczniów i zaangażowaniu w bu-zachowania bez „Po czym ja poznam, że Wy (uczniowie) dowanie wspólnoty klasowej.

mnie szanujecie?”, „Po czym Wy poznaje-

Bibliografia

cie, że ja Was szanuję?”. Za każdym razem

Jane Nelson, Pozytywna Dyscyplina,

zrozumienia

uczniowie podawali coraz więcej bardzo Wydawnictwo CoJaNaTo, 2020.

konkretnych i dojrzałych odpowiedzi.

Jane Nelson, Lynn Lott Pozytywna

jego przyczyny, W sytuacjach konfliktowych wystarczy- Dyscyplina w klasie, Pozytywna Rodzina, ło pytanie: „Kiedy szacunek do sąsiada 2018.

uciekł?” i strony konfliktu już wiedziały,

Jane Nelsen, Lynn Lott, Stephen

skazana jest na że właśnie w tym momencie należało Glenn, Pozytywna Dyscyplina od A do Z, powiedzieć STOP. Następnie dzieci od-2020.

niepowodzenie. grywały scenki sytuacyjne, jak należałoby WYCHOWANIE | Uczyć lepiej 1 - 2021/2022/ 13

Narzędzia pracy doradcy zawodowego

Rozmowa

doradcza

Dynamika rozwoju życia społecznego i gospodarczego i zwiększające się

wymagania na rynku pracy sprawiają, że wybór kierunku kształcenia,

a w przyszłości miejsca pracy, stają się coraz większym problemem.

W warunkach edukacji szkolnej eksperc-

Indywidualne rozmowy doradcze

kie wsparcie dają uczniowi doradcy za-

należy dokumentować formularzem

wodowi.

o takim samym schemacie dla wszystkich

Ich zadanie polega na towarzyszeniu uczniów. Umieszczamy w nim informa-uczniowi w przełomowych momentach cje osobowe, notatkę, czy uczeń korzy-życiowych, takich jak np. zmiana szkoły stał wcześniej z pomocy doradcy, dane czy wybór zawodu. Rozmowa doradcza dotyczące przebiegu edukacji, zaintere-nie jest jednorazowym aktem udzielenia sowań i umiejętności, systemie wartości, Dorota Mursztyn-Gorgoń

pomocy, ale długotrwałym procesem, preferencji edukacyjnych i zawodowych, nauczycielka konsultantka ODN Poznań,

doradca zawodowy

w czasie którego doradca proponuje planów oraz marzeń ucznia, a także sytu-uczniowi pracę nad sobą i otoczeniem.

acji życiowej. Rozpisujemy podjęte dzia-

Osoba zgłaszająca się do doradcy nie łania, uwzględniając zastosowane narzę-zawsze otwiera się i nawiązuje z nim bez-

dzia diagnostyczne.

pośredni kontakt i w takim samym stop-

Ujednolicona dokumentacja jest po-

niu włącza się w rozwiązanie problemu. mocna w sytuacji, gdy następuje zmiana Na zróżnicowanie rozmów doradczych doradcy w szkole.

wpływa więc specyfika problemów ucznia,

Proces doradzania jest dzielony na

który przychodzi do doradcy w różnych fa-

etapy: przygotowania; budowania kon-

zach życia. Warto zatem mieć świadomość taktu, precyzowania oczekiwań ucznia, różnych etapów podejmowania decyzji podążania za jego potrzebami, poszuki-edukacyjno-zawodowych przez ucznia:

wania rozwiązań, tworzenia planu działa-

nia i poszczególnych kroków do realizacji,

Procedury rozmowy

wzbudzania motywacji i gotowości do

Do prowadzenia rozmowy doradczej zmiany. Poszczególne elementy wzajem-potrzebne jest zapewnienie uczniowi

nie się przenikają, tworząc spójną całość.

i doradcy odrębnego pomieszczenia,

w którym nikt poza osobami zaintere-

Budowanie kontaktu

sowanymi nie przebywałby. Planując Spotkanie z uczniem zaczyna się od stwo-system pracy, trzeba dokonać podziału rzenia przyjaznej atmosfery zbudowania na usługi doradztwa grupowego i indy-kontaktu i określenia zasad współpracy.

widualnego. Należy pamiętać o określe-

Tworzenie kontraktu doradczego,

niu potencjalnego czasu przeznaczone-

opartego na 5 krokach J. Enrighta, po-

go na rozmowy doradcze (liczba godzin rządkuje rolę odpowiedzialności ucznia w miesiącu i roku szkolnym) oraz ustale-w procesie doradczym i wyjaśnia obo-

niu godzinowego grafiku spotkań. Warto wiązujące zasady. Kroki te obejmują: również zadbać o upowszechnienie in-1. Uznanie, że wejście w sytuację do-

formacji dotyczących możliwości uczest-

radczą jest świadomym wyborem

niczenia w spotkaniu doradczym.

ucznia.

14 / Uczyć lepiej 1 - 2021/2022 | DORADZTWO ZAWODOWE

2. Ustalenie rzeczywistego problemu

i określenie jego istoty.

3. Analiza rozwiązania problemu.

4. Upewnienie się, że uczeń zna rolę

doradcy w procesie doradczym.

5. Dyskontowanie wtórnego zysku

(świadomość konsekwencji zmian).

Zbieranie informacji

Kolejnym etapem rozmowy jest zebranie

informacji o sytuacji ucznia na podstawie

przeprowadzonego wywiadu. Doradca

zawodowy w swojej pracy stosuje różne

techniki i metody, które przyczyniają się

Doradca może inspirować ucznia do otwartości na pojawiające się zmiany, uwzględniania reorganizacji w swoim planie, wchodzenia w nowe sytuacje, poznawania nowych osób, do tego, że jest skuteczny w swoich dzia-które mogą wspomóc go w realizacji planu.

łaniach. Do pogłębienia wywiadu stosu-

je odpowiednio sformułowane pytania

otwarte, wymagające:

Analizując problemy i poszukując Gotowość do zmian

� parafrazowania wypowiedzi, np.: Czy rozwiązań, doradca i uczeń mogą wyko-Doradca może inspirować ucznia do otwar-

dobrze Cię zrozumiałem?, Sądzisz, rzystać w swojej pracy techniki twórcze-tości na pojawiające się zmiany, uwzględ-

że…?

go myślenia. Jedną z nich jest technika niania reorganizacji w swoim planie, wcho-

�

klaryfikowania, np.: To nie jest dla map myśli. W ich centralnym punkcie dzenia w nowe sytuacje, poznawania mnie jasne. Czy mógłbyś powtó-znajduje się zagadnienie do rozwiąza-

nowych osób, które mogą wspomóc go

rzyć?, Potrzebuję więcej informacji. nia. Od niego odchodzą gałęzie pre-w realizacji planu. Minimalizowanie strachu

Możesz coś dopowiedzieć?

zentujące szczegółowe rozwiązania, co przed zmianą i pokazywanie pozytywnych

�

odzwierciedlenia uczuć, np.: Czujesz, pozwala na uporządkowanie informacji następstw pozwala na twórcze podejście do że …?, Jest ci miło, gdy…?

o umiejętnościach, zainteresowaniach

rozwiązania problemu. Zaplanowana zmia-

�

obserwowania, np.: Widzę, że gdy i działaniach związanych z wyborem na przestaje być nieznaną koniecznością, mówisz o rodzinie, jesteś zdenerwo-szkoły. W zmianie nastawienia do pro-

a staje się określoną szansą rozwoju.

wany. Co to oznacza?

blemu oraz bardziej świadomego po-

Posiadanie merytorycznego przygoto-

�

stymulowania do działania, np.: Co strzegania swoich zachowań i wyborów wania do rozmowy doradczej jest podstawą możesz zrobić inaczej, aby przybliżyć pomocna może być technika kapeluszy jej właściwego przeprowadzenia. Pracując się do podjęcia decyzji?

myślowych, stworzona przez Edwarda de nad jakością realizowanych rozmów dorad-Pytań zamkniętych używamy w celu Bono. Technika „sześć kapeluszy” zmie-czych, warto rozwijać sposób porozumie-

uzyskania konkretnej informacji, przejścia nia sztywne trzymanie się określonego wania się, zwracając uwagę na rolę niewer-do innego tematu, ograniczenia wypo-

stanowiska w danej sprawie, bo pozwala balnych środków wyrazu oraz komunikaty wiedzi osób o dużej potrzebie mówienia. na alternatywne spojrzenie na problem interakcyjne (kontakt wzrokowy, przestrzeń Należy pamiętać, by w trakcie wywia-z wielu punktów widzenia.

osobista); rozwijać empatyczność, a nade

du nie stawiać hipotez i nie analizować

wszystko zagwarantować uczniowi bezpie-

przedwcześnie problemu.

Plan i cel działania

czeństwo i zachować własną autentycznoś.

Podstawą dobrego planowania jest wła-

Definiowanie problemu

Bibliografia

ściwe określenie celu. Pomocna może

Katarzyna Druczak, Indywidualna roz-

Na podstawie wywiadu dokonuje się być w tym zasada SMART, która określa, mowa w dobie pandemii, „Nowoczesne Do-analizy właściwego problemu i sprawdza, jakie warunki powinien spełniać (tzn. radztwo Zawodowe w Szkole Podstawowej”

czy jest on zgodny z dylematem deklaro-

być: specyficzny – jasno sformułowa-

2021/22, s.4.

wanym przez radzącego się na początku ny i konkretny; mierzalny, tj. po czym Katarzyna Druczak, Dobrze postawione

rozmowy. Czasami przeanalizowanie pro-

poznamy, że został osiągnięty; ambitny, pytanie!, „Nowoczesne Doradztwo Zawodowe blemu wymaga wyjaśnienia innych kwe-tj. powiązany z misją życiową; realistycz-

w Szkole Podstawowej” 2021/23, s. 5.

stii lub użycia psychologicznych narzędzi ny, tj. osiągalny; terminowy, tj. określo-Dorota Pisula, ABC doradcy zawodowego.

diagnostycznych czy też dłuższych me-

ny w czasie). Planowanie może dotyczyć Rozmowa doradcza, Krajowy Ośrodek Wspie-diacji z rodzicami. W takiej sytuacji moż-

również celów rozmieszczonych w róż-

rania Edukacji Zawodowej i Ustawicznej, War-

na zasugerować uczniowi skorzystanie

nej perspektywie czasowej, wówczas tak szawa 2010.

z pomocy np. poradni psychologiczno-

sprecyzowane cele pozwolą uczniowi

Małgorzata Rosalska, Warsztat diagno-

pedagogicznej, pamiętając, że w przy-

na kontrolę, czy podąża we właściwym styczny doradcy zawodowego, Krajowy Ośro-padku osoby niepełnoletniej rodzice mu-

kierunku, ale również zmotywują go do dek Wspierania Edukacji Zawodowej i Usta-szą być o tym poinformowani.

działania.

wicznej, Warszawa 2012.

DORADZTWO ZAWODOWE | Uczyć lepiej 1 - 2021/2022 / 15

Wielkopolska Superliga Liceów

Superliga

to jest to!

Każda idea ma swoją historię. Ligi przedmiotowe wzięły się z połączenia zabawy edukacyjnej z atmosferą sportowej rywalizacji. Uczestnicy

doświadczają wspólnoty grupowej, ale mogą też ujawnić indywidualne talenty.

Kilka prawd szkolnych, a nawet oświa-

w badaniach na zlecenie Urzędu Mar-

towych każdy z nas prędzej czy późnej

szałkowskiego Województwa Wiel-

odkrywa sam. Prawda pierwsza, banal-

kopolskiego, prowadzonych w kil-

na brzmi: piątka piątce może nie być

kudziesięciu gimnazjach i liceach

równa. Zależy od nauczyciela, od szko-

naszego województwa. Badania – uło-

ły, od poziomu wymagań. Prawda dru-

żone w formie zabawy – dotyczyły

ga – już nieco mniej oczywista – jest

wiedzy ogólnej uczniów, rozpoznawal-

prof. Waldemar Łazuga

taka: są przedmioty, z których o wyż-

ności słów i znaków, wywoływania gry

Główny Opiekun Naukowy Projektu

szą ocenę łatwiej (bo coś się zawsze

skojarzeń, a także umiejętności wycho-

„Wielkopolska Superliga Liceów”

powie) i takie, które takiej szansy nam

dzenia z trudnej sytuacji. Celowo część

nie dają (choć są nauczyciele historii

zagadnień i pytań dla gimnazjalistów

czy polskiego, którzy za pustosłowie

i licealistów była wspólna.

najsłuszniej stawiają jedynkę). Prawda

Co się okazało? Nie mogło nas zasko-

trzecia – z gatunku szkolnej strategii –

czyć, że uczniowie z liceów i gimnazjów

mówi, że przy sporej dozie pracowito-

cieszących się pewną renomą uzyskiwali

ści, głębszym rozpoznaniu upodobań

średnio wyniki znacznie lepsze od resz-

nauczycieli i wykorzystaniu formalizmu

ty szkół. Niespodzianki pojawiły się na-

wystawiania ocen można w szkole dłu-

tomiast w klasyfikacji indywidualnej. Bo

go uchodzić za człowieka renesansu,

znakomite nieraz wyniki osiągali ucznio-

celującego we wszystkich przedmio-

wie nie tylko na tle swojej klasy czy szkoły

tach. Z tych samych powodów można

należącej do mniej „sławnych”, często też

też zostać wziętym za organicznie nie-

z niewielkiej miejscowości. Co więcej –

zdolnego lub co najwyżej ekscentryka.

błyszczeli na tle całej badanej reszty. No

Jeśli do czterech prawd się ograniczyć,

i zaskoczenie chyba największe – zda-

to czwarta brzmi: najtrudniejsze do od-

rzali się gimnazjaliści z mniejszych miej-

krycia dla nauczycieli i dla uczniów są

scowości, którzy niewiele ustępowali

te oryginalne nieraz talenty, z których

koleżankom i kolegom z renomowanych

sami uczniowie nie zdają sobie sprawy,

liceów. Słowem – talent to tajemnica

a nauczycielom też raczej nie przyjdą

i skarb, który występuje wszędzie. Pozna-

one do głowy.

liśmy też przypadek, gdy czystej wody

talent matematyczny, odbierając należne

U źródeł pomysłu

nagrody i wyróżnienia, wyznał niespo-

I tu historia w historii. Mniej więcej de-

dzianie, że naprawdę dobry jest z zupeł-

kadę temu wraz z Zakładem Myśli i Kul-

nie innego przedmiotu, a z matematyki to

tury Politycznej UAM uczestniczyłem

właściwie „ idzie mu tak sobie.”

16/ Uczyć lepiej 1 - 2021/2022 | DOBRE PRAKTYKI

„ Gorąca rywalizacja trójek ligowych. Czynnik ryzyka wynika z tego, że nie wszystkie odpowiedzi Liczy się nie tylko

punktowane są jednakowo. A grać można ostrożnie lub ofensywne.

talent czy wiedza,

ale i refleks,

Walka o puchar

Dochodzi czynnik ryzyka, bo nie wszyst-

opanowanie

Z takich to i innych doświadczeń zrodzi-

kie odpowiedzi punktowane są jedna-

ła się idea lig przedmiotowych rozgry-

kowo. Można grać ostrożnie lub ofen-

wanych od początku w trybie zdalnym.

sywne. Dobrze jest też wyłonić z trójki

nerwów, obycie

Idea zabawy edukacyjnej o charakterze

lidera odpowiedzialnego za ostanie sło-

cokolwiek sportowym, opartej na ry-

wo, a także egzekutora rzutów karnych

(gdyby o punkty dla szkoły trzeba wal-

z kamerą

walizacji, w której doraźnie uczestniczą

trzyosobowe zespoły, a rozgrywki trwa-

czyć w pojedynkę). Mistrzem zostaje się

ją cały sezon. Pewien „podstęp” polega

po zsumowaniu punktów z wszystkich

i mikrofonem,

tu na tym, że nie „grają” w ligach (mate-

meczów. Jest jeszcze faza pucharowa.

matycznej, polonistycznej, historycznej,

Trzy najlepsze zespoły grają ze sobą

o puchar. Teraz już mecz jest tylko je-

umiejętność

geograficznej czy języka angielskiego)

średnie ocen poszczególnych klas czy

den, co skłania przeważnie do większe-

szkół (ani ich „renomy”), lecz uczniowie

go ryzyka. Czy mistrz rozgrywek zdobę-

szybkiej pracy

wytypowani i oddelegowani do danej

dzie puchar? Tego nikt nie wie.

ligi przez szkoły według ustalonych kry-

Oczywiście, poszczególne ligi

teriów. Liczy się nie tylko talent czy wie-

przedmiotowe mogą wystąpić w roz-

w małym zespole, dza, ale i refleks, opanowanie nerwów, maitych wariantach. Od lat zastana-obycie z kamerą i mikrofonem, umiejęt-

wiamy się nad pulą pytań układanych

przez samych uczniów, a następnie po

a także odwaga

ność szybkiej pracy w małym zespole,

a także odwaga odpowiedzi na niestan-

wymieszaniu ich w cyfrowym bębnie

dardowe często pytania. Trzeba dodać,

przez nich losowanych. Myślimy o wy-

odpowiedzi na

że rozgrywki trwają długo, co ogranicza

kładach i ćwiczeniach mających przy-

tzw. łut szczęścia. Trzeba też umieć roz-

gotować zespoły do tego typu rozgry-

łożyć siły. Zbudować spore rezerwy ka-

wek. O udoskonaleniu i uatrakcyjnieniu

niestandardowe

drowe. Wystawić optymalną dla danego

ich technicznej strony. I kilku innych

meczu trójkę graczy (znawców historii

rozwiązaniach, które niech na razie po-

zostaną tajemnicą.

pytania.

starożytnej albo najnowszej, mistrzów

algebry, a innym razem geometrii).

DOBRE PRAKTYKI | Uczyć lepiej 1 - 2021/2022 / 17

Publikacja Design thinking dla edukatorów

Myśl

projektem!

Publikacja składa się z dwóch części. Pierwsza – teoretyczna przedstawia pojęcie zmiany i etapy pracy metodą design thinking. Druga ma charakter praktyczny –

zawiera opis narzędzi i przykłady ich konkretnych zastosowań.

Zajrzałam do swoich notatek, aby

według własnych potrzeb, niekoniecz-

upewnić się, czy nie ma pomyłki. Tak,

nie czytając ją strona po stronie. Auto-

20 lat temu intensywnie promowaliśmy

rzy wychodzą z założenia, że my – czy-

w Ośrodku metodę projektu, inicjowali-

telnicy też mamy różne potrzeby i dla

śmy projekty regionalne, uczestniczyli-

jednych najważniejsze będą inspiracje,

śmy w kilku przedsięwzięciach między-

opisy zrealizowanych przedsięwzięć

narodowych, publikowaliśmy artykuły

i dobre rady, a inni rozpoczną lektu-

i pokazywaliśmy podczas szkoleń, jak

rę od opisu procesu i określania celów

Iwona Wysocka

ważne jest szukanie niekonwencjonal-

projektu. Znajdą się pewnie i tacy, któ-

kierownik Pracowni Kształcenia Ustawicznego,

nych rozwiązań, poczucie sprawstwa,

rzy, mając duże doświadczenie w pracy

ODN w Poznaniu

praca w zespole i nastawienie na koń-

projektowej, będą szukać tego, co dla

cowy produkt.

design thinking specyficzne.

Różne perspektywy

Od teorii do praktyki

Dzisiaj, czytając książkę Design thin-

Omawiana publikacja składa się

king dla edukatorówi, zastanawiam się,

z dwóch podstawowych części. Pierw-

na ile moje ugruntowane przekonania

sza, bardziej teoretyczna, zawiera roz-

związane z pracą w zespołach projekto-

działy związane z samym pojęciem

wych mogą mi pomóc w zrozumieniu

zmiany, z kompetencjami przyszłości,

istoty działań, opisanych w wymienio-

kreatywnością i rolą wizualizacji w me-

nej publikacji. Autorzy, bo jest to praca

todzie design thinking. Druga część ma

zespołowa – potraktowana sama w so-

charakter praktyczny i zawiera mnóstwo

bie jako projekt, podkreślają, że pocho-

rad i sugestii, związanych z budowaniem

dzą z różnych światów: od biznesu, po-

zespołu projektowego, definiowaniem

przez pedagogikę, edukację, socjologię,

zadań i wyzwań, generowaniem i te-

na zarządzaniu kończąc. Taki przekrój

stowaniem pomysłów. Znajdziemy tam

płaszczyzn zawodowych, a co za tym

również opisy narzędzi design thinking.

idzie – doświadczeń, to wielka zaleta tej

Osobny rozdział poświęcono przykła-

publikacji, której celem jest pokazanie

dom zastosowania metody.

i opisanie kierunków, w jakim zmierza

Mechanizm tej metody to struktura

we współczesnym świecie praca edu-

składająca się z pięciu podstawowych

katora, nauczyciela, wykładowcy. Ma to

etapów. Są to: odkrywanie, definiowa-

być inspiracja do wprowadzania metod

nie wyzwania, tworzenie rozwiązania,

pracy, które wyzwolą kreatywność i po-

prototypowanie i testowanie, plano-

mogą lepiej radzić sobie z nieuchron-

wanie wdrożenia. W odkrywaniu poja-

nymi zmianami. Ciekawa jest także

wia się figura użytkownika. To w jego

umieszczona we wstępie do publika-

buty musi wejść zespół, aby zrozumieć

cji zachęta, aby eksplorować książkę

wszystkie potrzeby, pragnienia, emocje.

18 / Uczyć lepiej 6 - 2020/2021 | REKOMENDACJE CZYTELNICZE

„Mechanizm design thinking

to struktura

składająca

Wyzwaniem jest sformułowanie zada-

Istotą opisywanych w książce działań

się z pięciu

nia projektowego na podstawie zebra-

jest nastawienie na potrzeby klienta,

nych o użytkowniku informacji. Praca

ponieważ design thinking „bazując na

nad rozwiązaniem odbywa się najczę-

kreatywności i zrozumieniu potrzeb

podstawowych

ściej w postaci klasycznej burzy mó-

odbiorców naszej pracy pozwala znaj-

zgów, a wybrane pomysły w postaci

dować rozwiązania adekwatne do ich

etapów. Są to:

prototypów są sprawdzane i testowane.

oczekiwań”1. Nie bez znaczenia autorzy

Ostatnim etapem jest staranne zapla-

odnoszą się kilkakrotnie do twórczości

nowanie wdrożenia przetestowanych

dziecięcej i pasji tworzenia, bez respek-

odkrywanie,

rozwiązań. Czytelnicy książki otrzyma-

tu dla zasad, kanonów i obowiązują-

ją dokładne objaśnienie każdego kro-

cych struktur, zachęcając jednocześnie

ku, który należy wykonać, aby odnieść

do intensywnego wizualizowania swo-

definiowanie

sukces. Autorzy polecają narzędzia po-

ich pomysłów. Przykłady konkretnych,

mocne w pracy, np. schematy wywiadu

wdrożonych rozwiązań są ciekawym

wyzwania,

czy opisu, ale także aplikacje do zbiera-

spojrzeniem na twórczą pracę, np. na

nia opinii, np. Menimeter czy Answer-

lekcji języka polskiego. Czy design thin-

garden oraz narzędzia pozwalające na

king sprawdzi się przy omawianiu Tre-

tworzenie

wspólną pracę w wirtualnej przestrzeni.

nów Kochanowskiego? Jak najbardziej!

Czy pomoże usprawnić komunikację na

rozwiązania,

Z biznesu do edukacji

wyższej uczelni? Naturalnie.

Co jest mocną stroną książki? Przede

W zakończeniu autorzy bezpośred-

prototypowanie

wszystkim rzeczowe argumenty, aby

nio zwrócili się do czytelników z ostat-

wykorzystać dobrze nam znaną meto-

nimi wskazówkami i życzeniami odnaj-

dę projektu w schemacie design thin-

dywania pasji we wszystkim, co robimy.

i testowanie,

king. To wyższy, doskonalszy i dobrze

Zatem i ja się do nich przyłączam, za-

sprawdzony w biznesie i przemyśle pro-

chęcając Państwa do zapoznania się

ces wprowadzania zmian, które są nie-

z tą bardzo ciekawą książką.

planowanie

odłączną częścią naszej rzeczywistości.

wdrożenia.

1 P.Grocholiński, M. Just, M.Kołodziejczak, B.Michalska - Dominiak, A.Michalska - Żyła, Design thinking dla edukatorów, s. 9.

REKOMENDACJE CZYTELNICZE | Uczyć lepiej 6 - 2020/2021 / 19

Aktywne eksplorowanie świata

Zagadki

detektywistyczne

Rozwiązywanie zagadek, zawiłych problemów, stawianie hipotez to

droga do aktywnego eksplorowania świata. Warto wprowadzać na nią dzieci od najmłodszych lat. Pomogą w tym Detektywistyczne zagadki. Nauka.

Książka autorstwa Viktora Escandella

możemy wykorzystać zarówno w pracy (każdy zespół rozwiązuje inne zagadnie-i Any Gallo, wydawnictwa Debit zawiera z nieco młodszymi dziećmi, jak i starszy-nie). Może też stanowić bardzo atrakcyjny

25 zagadek, które dotyczą takich dyscy-

mi. Doskonale sprawdzi się w pracy indy-

element warsztatów naukowych dla naj-

plin nauki jak: fizyka, geografia, optyka, widualnej z dzieckiem, jak i na zajęciach młodszych czy też zajęć przedmiotowych zoologia, chemia, geologia, astronomia, z grupą. Młody odbiorca może ją czytać w szkole (lekcje chemii, geografii, biologii, meteorologia, biologia i śledztwo nauko-samodzielnie lub wspólnie poznawać

fizyki, itd.). Materiał zamieszczony w książ-

we. Każda zagadka jest odrębną opowie-

z dorosłym.

ce sprawdzi się zarówno jako wprowadze-

ścią, ma innego bohatera, dotyczy jednej

Jest dobrym narzędziem, by uczyć nie do omawianego tematu lub niekon-lub dwóch różnych dyscyplin i stawia pracy w małych zespołach badawczych wencjonalne podsumowanie zajęć.

inne pytanie do rozwiązania. Jest ono za-

mieszczone na ruchomej zakładce, pod

Atrakcyjne pomysły

którą znajduje się odpowiedź. Warto jed-

Do każdej zagadki przypisano odpowied-

nak nie odkrywać jej od razu, lecz pod-

nią liczbę punktów. Każda podpowiedź

jąć próbę samodzielnego rozwiązania

dorosłego to o 5 punktów mniej. Korzy-

pytania problemowego, szczególnie, że

stając z tego rozwiązania, można np. zor-

w każdej zagadce ukryte są poszlaki, któ-

ganizować międzygrupowe rozgrywki.

re naprowadzają czytelnika na prawidło-

Warto też zaprosić uczniów do tworze-

wą hipotezę.

nia własnych zagadek z wykorzystaniem

wiedzy zdobytej podczas np. ostatnich

Walory edukacyjne

trzech lekcji fizyki, to sposób, który z po-

Wielkim atutem książki jest zamieszczenie

wodzeniem zastąpi klasyczną kartkówkę.

naukowych słów kluczowych do każdej

Detektywistyczne zagadki stwarzają

zagadki (np. prawo Archimedesa, tem-

możliwość aktywnego eksplorowania świa-

peratura ciała, elektryczność statyczna),

ta nauki. Prezentując tę książkę swoim dzie-

nieco obszerniejszego wyjaśnienia dane-

ciom/uczniom, dorosły zaprasza je do ćwi-

go zjawiska (rozwiązania) oraz propozycji

czenia logicznego myślenia, konstruowania

eksperymentów, które bezpiecznie można

hipotez na podstawie przedstawionych

wykonać w domu czy w szkole.

faktów, poszukiwania przyczyn różnych

Co istotne, warstwa estetyczna książki

zjawisk. Sprawia, że będą chcieli zadawać

pomaga w skoncentrowaniu się na za-

(jeszcze) więcej pytań o otaczający świat.

daniu (w każdej zagadce dominuje je-

Nauczą się stawiać bardziej złożone pyta-

den kolor, a ilustracje są przedstawione

nia i szukać rozwiązań, aby w przyszłości

w minimalistycznym ujęciu). Zagadki zo-

podjąć próbę odpowiedzi na pytania, które

stały skategoryzowane według poziomu

w świecie nauki czekają na wyjaśnienie lub

trudności (łatwy, średni i trudny), dzięki

których jeszcze nikt nie zadał.

czemu można stopniowo podejmować

Detektywistyczne zagadki zapraszają

Magdalena Gajtkowska

coraz bardziej skomplikowane analizy.

do fascynującej podróży intelektualnej,

nauczycielka w Zespole Szkół Zakonu

W księgarniach pozycję uloko-

Pijarów im. św. Józefa Kalasancjusza

zabierzcie w nią swoich uczniów.

wano na półkach dla dzieci w wieku

w Poznaniu; współzałożycielka profilu

edukacyjnego o nazwie eduGuzik (www.

9-12 lat. Moim zdaniem, książkę tę

eduguzik.pl)

20 / Uczyć lepiej 1 - 2021/2022 | REKOMENDACJE CZYTELNICZE

DOBRE PRAKTYKI | Uczy

2

ć lepiej 13- 2019/2020 / 3