Publiczna Biblioteka Pedagogiczna w Poznaniu

Udostępnianie książek i czasopism metodycznych z zakresu pedagogiki, psychologii, socjologii i nauk pokrewnych Kindloteka, IBUK Libra, Academica, teatrzyk

kamishibai, Regionalna Izba Pamiątek Oświatowych

Wspieranie procesu kształcenia i doskonalenia nauczycieli, warsztaty dla bibliotekarzy, konsultacje, praktyki pedagogiczne Lekcje biblioteczne, rozwijanie kompetencji czytelniczych, warsztaty informacyjno-wyszukiwawcze, projekty edukacyjne Konferencje, wykłady, warsztaty dla nauczycieli,

sieć e-bibliotekarz, spotkania autorskie, imprezy czytelnicze ul. Bułgarska 19, wypo@pbp.poznan.pl

www.pbp.poznan.pl

pon-pt 9-19, sob 9-15

SPIS

SPIS

TREŚCI

Uczyć

Globalnie

Uczyć

i lokalnie

Globalnie

lepiej

lepiej

5. Ut enim ad minim

i lokalnie

Czasopismo społeczno-oświatowe

Przykładowa instytucja

Ewa Superczyńska

Szanowni Państwo

- redaktor naczelna

7. Ut enim ad minim

Cudzoziemiec

2-3 Przykłado

w grec wa inst

kiej szk ytucja

ole

Kim jesteśmy dzisiaj po prawie dwóch latach zma-

gań z wirusem, a przede wszystkim dwóch latach

starań o jak najlepszą edukację w obecnych warun-

Od redakcji

Adres redakcji

Ludzie, miejsca,

STOPKA REDAKCYJNA

kach? Czego nauczyliśmy się o swoich umiejętno-

ul. Górecka 1, 60-201 Poznań

zdarzenia

Adr

t

es redakcji

Dydaktyka

ściach, odporności, osobistym wpływie na kształto-

el. 61 858 47 00, fax 61 852 33 29

Excepteur sint occaecat cupidatat

5. Ut enim ad minim

e-mail:

wanie postaw i zachowań naszych uczniów?

Krytyczna analiza informacji

non proident, sunt in culpa qui

uczyclepiej@odnpoznan.pl

4-5 Przykładowa instytucja

kompetencją XXI wieku

L Pyt

or

ania t

em

e niec

ipsum dolor h będą począt

sit amet, consect kiem r

etur

efleksji nad

adipisicing elit, sed

officia deserunt mollit anim id est

http://www.odnpoznan.pl

laborum." Lorem ipsum dolor sit

7. Ut enim ad minim

własn

do

ym pot

eiusmod t encjałem. P

empor

okażm

incididunt

y so

ut

bie i inn

labore et do ym sw

lore

o-

magna

amet, consectetur adipisicing elit,

Przykładowa instytucja

sed do eiusmod tempor incididunt

je zaso

aliqua. by – atut

Ut enim y, zaangaż

ad minim v owanie, umiejętności.

eniam, quis nostrud exercitTak

ation

ut labor

Kont

e et do

akt:

lore magna aliqua.

wiele się mó

ullamco

wi o kszt

laboris nisi ut ałceniu odpor

aliquip ex ea

ności na str

commodo

es,

consequat.

Except

Jo

eur sint occaecat cupidat

anna Marchewka

at

Dydaktyka

Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse non pr

t

oident, sunt in

el. 61 858 47 64

wyciszaniu trudnych emocji, budowaniu więzi.

joanna.marchewka@odnpoznan.pl

cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint Konto

6-7 Komunik

Głosy ko

acja

biet w trudnym

Niech pozytywny stosunek do samego siebie i do-

wieku XX

occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia Excepteur sint occaecat cupidatat

społeczna

bre relacje z uczniami pomogą w stworzeniu opty-

non pr

R

oident, sunt in culp

edakcja

a qui

deserunt mollit anim id est laborum." "Lorem ipsum dolor 8. Ut enim ad minim

malnych warunków pracy w trudnym czasie – kolej-

Redaktor naczelny

Przykładowa instytucja

sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod Redakcja

Ewa Superczyńska

nych fal epidemii, destabilizujących życie społeczne Excepteur sint occaecat cupidatat

tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut Sekretarz redakcji

non proident, sunt in culpa qui

Inspiracje

i naruszając

enim ad

ych poczucie bezpiecz

minim veniam, quis nostrud eńst

exer wa.

citation ullamco

Joanna Marchewka

Reklamy i ogłoszenia

Mam nadzieję, że treści bieżącego numer

laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. u okażą 8-9 Ludzie, miejsca

Słowo ma znaczenie

się użyteczne. Polecam uwadze prezentację inno-

Excepteur sint occaecat cupidat

Zespół redakcyjny

at

zdarzenia

non pr

Żanet oident, sunt in culp

a Chełmińska

a qui

9. Ut enim ad minim

Sięgaj po legalne źródła

wac

D yjnego pr

uis aute irur ojektu

e dolor Wsz

in reprystko będzie do

ehenderit in vo

brz

luptat e

e , kt

v

ór

elit y

esse

10-11

Dorota Mursztyn-Gorgoń

Przykłado

kultury wa instytucja

zdobył uznanie na O

cillum dolore eu

gó

fugiat lnopo

nulla lskim F

p

esti

ariatur.

walu N

Except

auk

eur sint

Korekta

Anna Golik-Czarnecka

Excepteur sint occaecat cupidatat

Brajl w Akademii Pana

Przyrodnicz

occaecat

ych. N

cupidatat aucz

non y

pr cielki fiz

oident,

yki i wy

sunt in culpa cho

qui wa-

officia

Kinga Koszewska

12

non proident, sunt in culpa qui

Agnieszka Gałązka-Kozłowska

Kleksa

nia prz

deser edszk

unt mo olnego

llit anim prz

id ygot

est

o

laborwały

um. L i

or prz

em eprow

ipsum adziły

dolor sit

Autorzy tekstów

Jakub Niewiński

amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor Jak motywować

Tadeusz Nowik

13

z dziećmi cykl eksperymentów, pozwalających zro-

Excepteur sint occaecat cupidatat

i angażować uczniów

non proident, sunt in culpa qui

Wychowanie

incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad zumieć konieczność ograniczeń pandemicznych

Excepteur sint occaecat cupidatat

10. Ut enim ad minim

minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris oraz oswoić lęk związany z izolacją.

non pr

Kor

oident, sunt in culp

ekta

a qui

Przykładowa instytucja

nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure Excepteur sint occaecat cupidat

Agnieszka Gałązka-Kozło

at

wska

Pokazujemy też wagę narastającego problemu

non proident, sunt in culp

Jakub Niewiński

a qui

11.Ut enim ad minim

dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore Zdrowie

Przykładowa instytucja

zdrowia psychicznego wśród nastolatków. Depresja:

Excepteur sint occaecat cupidatat

eu fugiat nulla pariatur.

non proident, sunt in culpa qui

Depresja: rozpoznać,

rozpoznać, zrozumieć, pomóc − to triada niezbęd-

14-15

Except

Aut

eur sint occaecat cupidat

orzy tekstów

at

zrozumieć, pomóc

nych umiejętności k

non pr

Just

oident, sunt in culp

yna Bartol-Baszcz

a qui

yńska

Excepteur sint

ażdego pedagoga i psy

occaecat cupidatat non pr

cho

oident, loga

sunt

in

Excepteur sint occaecat cupidat

Izabela Czerniejewska

at

Dobre

szkolnego

culpa

. Jak tr

qui officia udno diagno

deserunt mo zo

llit wać i mądrz

anim id est e wspie

labor

-

um.Ut

non pr

Edyt

oident, sunt in culp

a Dzikowska

a qui

Excepteur sint occaecat cupidatat

Dorota Mursztyn-Gorgoń

praktyki

rać ucznia pisz

enim ad

e na podst

minim veniam, awie własn

quis nostrud ych doświadcz

exercitation

eń

ullamco

Doradztwo

non proident, sunt in culpa qui

Emilia Khan

10. Ut enim ad minim

zawodo

laboris wy

nisi ch Mart

ut

a

aliquip Wlaz

ex ełk

ea

o. Pierwszą pomocą mo

commodo consequat. Duis że

aut e

Excepteur sint occaecat cupidatat

Przykładowa instytucja

Beata Jerzakowska-Kibenko

zawodowe

non proident, sunt in culpa qui

by

ir ć lit

ure er

doatur

lor a.

in rW po

epr

wodzi liczn

ehenderit in v y

o ch pub

luptate v likacji cenne

elit esse

cillum

Anna Szczepaniak-Kozak

Excepteur sint occaecat cupidatat

12. Ut enim ad minim

Jabub Niewiński

Wewnątrzszkolny System

per

doełki odła

lore eu wia dla P

fugiat

ańst

nulla p wa dr P

ariatur.

atrycja

Except

W

eur esoło

sint

wska,

occaecat

non proident, sunt in culpa qui

Przykładowa instytucja

16-17

Grzegorz Kozłowski

Doradztwa Zawodowego

cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt Excepteur sint occaecat cupidatat

5. Ut enim ad minim

tym razem wskazując książkę J. Shannon Co robić, gdy non proident, sunt in culp

Jakub Matla

a qui

Przykładowa instytucja

mollit anim id est laborum. Ut enim ad minim veniam, quis Anna Michniuk

brakuje ci odwagi. Kultowy poradnik dla nastolatków.

Excepteur sint occaecat cupidatat

nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea Marcin Nowak

14. Ut enim ad minim

non proident, sunt in culpa qui

Drugim istotnym wątkiem numeru jest edukacja

Patrycja Wesołowska

Przykładowa instytucja

commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit Opr

Mart acow

a Wlazanie gr

ełko

aficzne

Dobre praktyki

medialna. Z jednej strony warto wskazywać uczniom

in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur.

Excepteur sint occaecat cupidatat

internetowe źródła informacji, edukacji i rozrywki non proident, sunt in culpa qui

Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in Nowatorski projekt

Projekt graficzny czasopisma

18-19

(dr Anna

Wszystko będzie dobrze

culpa qui Machunik;

officia deser Grz

unt egorz

mollit Kozło

anim wski),

id est

z

labordrugiej

um. D

uis

Mateusz Leszkowicz

Druk

Dobre

zaś dost

aute irur ar

e czać narz

dolor in r ędzi do kr

eprehenderit yty

in cznego odbior

voluptate velit u

esse

Excepteur sint occaecat cupidatat

praktyki

komunik

cillum at

do ów t

lore ekst

eu owych i wizualn

fugiat nulla p

ych (Jakub Mat

ariatur. Excepteur la).

sint

non pr

Pr

oident, sunt in culp

ojekt okładki, ilustr a qui

acje

17. Ut enim ad minim

Sylwia Pragłowska

Życzym

occaecat y ow

cupidatocnej lektur

at non pr

y!

oident, sunt in culpa qui officia

Przykłado

Rek wa instytucja

omendacje

Skład i druk

16. Ut enim ad minim

czytelnicze

Przykładowa instytucja

Drukarnia Laser-Graf, Płock

podpis odręczny

biuro.lasergraf@gmail.com

A gdyby tak się odważyć?

tel. 664 434 122

20

DOBRE PRAKTYKI | Uczy Uczyć lepiej 3- 2021/2022/

ć lepiej 5 - 2016/2017 / 3 1

Wizyta studyjna w ramach międzynarodowego projektu MaMLiSE

Cudzoziemiec

w greckiej szkole

Migranci uczą się języka greckiego w zwykłych szkołach lub szkołach

wielokulturowych. Te drugie są rozsiane po całej Grecji i kształcą na trzech poziomach edukacji: podstawowym, gimnazjalnym i licealnym.

W szkołach wielokulturowych uczniowie

Gimnazjum w Janinie jest niedu-

z doświadczeniem migracyjnym mają żą szkołą. Uczęszcza do niej około 140

specjalny dwuletni program kształce-

uczniów, w tym ponad 30 uczniów to cu-

nia (ang. reception class). Dzieci objęte dzoziemcy z Iraku, Afganistanu, Syrii, Pa-tym tokiem kształcenia w pierwszym kistanu i Algierii. Jest to jedna z 26 szkół

roku uczą się 15 godzin języka greckiego wielokulturowych w Grecji i to do nich są w grupach dla cudzoziemców, pozostaw większości kierowane dzieci przyjeż-

dr Izabela Czerniejewska

łe lekcje (język angielski, język niemiec-

dżające z innych krajów.

specjalistka w ODN w Poznaniu

ds. uczniów imigrantów;

ki, matematyka, informatyka, wychowa-

Podczas wizyty studyjnej mieliśmy

autorka książki Edukacja wielokulturowa.

Działania podejmowane w Polsce;

nie fizyczne, ekonomia domowa) mają

okazję obserwować lekcje języka grec-

uczestniczy w badaniach naukowych

dotyczących integracji cudzoziemców,

z uczniami pochodzenia greckiego.

kiego dla cudzoziemców (ang. reception

uchodźców oraz migracji

powrotnych do Polski;

W drugim roku nauki jest mniej godzin class), języka angielskiego, matematyki, prezeska Fundacji

języka greckiego (7-8 tygodniowo), ale biologii, ekonomii domowej oraz wycho-Centrum Badań Migracyjnych.

dzieci z doświadczeniem migracji mają za

wania fizycznego.

to więcej lekcji w regularnych klasach, tj.

Lekcja języka greckiego dotyczyła

z uczniami greckimi.

porannej rutyny. Uczniowie pracowali

Pozostali uczniowie z doświadcze-

w laboratorium komputerowym i część

niem migracji uczęszczają do zwykłych zadań rozwiązywali online. Celem zajęć szkół, w których uczą się języka greckie-było opanowanie słownictwa i struktur

go podczas dodatkowych kursów – kilka umożliwiających sformułowanie wypo-godzin tygodniowo. Dzieci przebywające wiedzi dotyczących porannych czynno-w ośrodkach dla uchodźców mogą się ści (wstaję, myję się, wychodzę z domu, uczyć w miejscu zakwaterowania. Trzeba żegnam się). Uczniowie najpierw dopa-prof. UAM dr hab.

też wiedzieć, że niektóre dzieci przeby-

sowywali słownictwo do obrazków i słu-

Anna Szczepaniak-Kozak

wają w Grecji bez dorosłych opiekunów/

chali dźwięków codziennych czynności,

wykłada w Szkole Języków i Literatury

Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu;

rodziców. W takich przypadkach zakwa-

następnie układali tekst z rozsypanki zda-

autorka trzech książek i ponad 50 prac naukowych;

terowywane są w specjalnych hotelach niowej i opowiadali o swoim dniu. Oso-współredaktorka sześciu monografii

kierowniczka projektu MaMLiSE (Majority and

prowadzonych przez organizacje poza-

by bardziej zaawansowane mogły rów-

Minority Languages in School Environment:

Helping teachers, pupils and parents)

rządowe i tam też mogą pobierać naukę.

nież pisać. Podczas prezentacji ustnych

uczniowie mówili najpierw w swoim

Wizyta w Janinie

pierwszym języku, a następnie w języku

Wielokulturową szkołę (ang. multicul-

greckim. Takie podejście jest, jak mówi-

tural school) w Janinie mieliśmy oka-

ły nauczycielki, powszechne w szkole.

zję odwiedzić w październiku 2021 roku Zachęca się bowiem uczniów do pielę-w ramach międzynarodowego projektu gnowania znajomości języka pierwsze-MaMLiSE (Polska, Niemcy, Irlandia, Gre-

go/ojczystego. Mottem szkoły jest „przy-

cja). Naszym zadaniem jest przygotowa-

zwolenie na wielojęzyczność”, gdyż tak

nie wsparcia dla nauczycieli pracujących naprawdę większe znaczenie ma uczenie z uczniami dwujęzycznymi.

się niż to, w jakim języku się ono odbywa.

2 / Uczyć lepiej 3 - 2021/2022 | GLOBALNIE I LOKALNIE

Trudności metodyczne

Obserwacje pozostałych lekcji pokazały,

jak istotna jest rola nauczyciela prowa-

dzącego zajęcia w klasie wielokulturowej

i sposoby pracy z uczniami. Podobnie jak

w Polsce w klasach z cudzoziemcami, po-

jawiła się konieczność dostosowania ma-

teriału do możliwości wszystkich uczniów.

Przysparza to trudności w prowadzeniu

lekcji w taki sposób, żeby wszyscy ucznio-

wie efektywnie przyswajali wiedzę.

Specyfika przedmiotów również od-

grywa niebagatelną rolę. Na przykład na

Fot. Izabela Czerniejewska

lekcji języka angielskiego nauczycielka

Gimnazjum w Janinie (Grecja). Uczniowie na lekcji matematyki o ułamkach.

mogła bazować na jego opanowaniu za-

technik prezentacyjnych, co powodowa-

do nauki i dojazdu do placówki. W spotka-

równo przez dzieci cudzoziemskie, jak

ło „przeładowanie kognitywne”, zwłasz- niu wzięła również udział koordynatorka i greckie. Prowadziła zatem lekcję w ję-cza w przypadku materiałów graficznych regionalna Ministerstwa Edukacji ds. dzie-zyku angielskim, sporadycznie tłumacząc i filmów.

ci cudzoziemskich. W swoim wystąpieniu

wybrane zwroty na język grecki. Na lekcji

akcentowała wagę posyłania dziecka do

biologii we wprowadzeniu do świata krę-

Motywacja do nauki

szkoły w miejscu aktualnego pobytu, nie-

gowców i bezkręgowców pomogły filmy Jednym z największych problemów zależnie od tego, z jakim krajem wiążą na YouTube. Ich poziom językowy był uczniów z doświadczeniem migracyjnym swoją przyszłość. Podkreślała, jak ważna jednak zdecydowanie za wysoki, a wy-jest motywacja do uczenia się języka jest ciągłość nauki, zdobywanie podsta-starczyłoby wprowadzenie słownictwa greckiego. Część rodzin nie chce na stałe wowej wiedzy. Dzieci uczęszczające do przed prezentacją filmów. Na lekcji mate-pozostać w Grecji, planując osiedlenie się szkoły w Grecji otrzymają świadectwa matyki sprzymierzeńcem okazał się uniw innym kraju europejskim. Jednak, żeby szkolne i będą mogły kontynuować edu-wersalny język obliczeń i zapisów ułam-

kontynuować naukę w obecnym kraju kację w innym kraju docelowym.

ków, dodatkowo ilustrowany graficznie. pobytu, potrzebują chociażby minimal-Z jej wypowiedzi płynęło ważne prze-

Na lekcjach wychowania fizycznego nej znajomości języka urzędowego.

słanie, które stało się nieformalnym mot-

uczniowie tańczyli, poznając jednocze-

Dzięki uprzejmości szkoły goszczącej tem naszego projektu: Szkoła ma znacze-śnie greckie dziedzictwo kulturowe. Na mieliśmy okazję wziąć udział w spotkaniu nie! (ang. School matters) − ma znaczenie zajęciach gospodarstwa domowego na-z rodzicami. W towarzystwie tłumaczy jako miejsce przygotowujące do dalsze-uczyciel używał pantomimy, gestykulacji środowiskowych (na język farsi i arabski) go rozwoju i życia w nowych warunkach, i mimiki, aby uświadomić uczniom różni-podzielili się pozytywnymi wrażeniami

w każdym kraju europejskim.

ce między komunikacją werbalną a nie-

w odniesieniu do współpracy ze szko-

Więcej informacji o projekcie MaMLiSE

werbalną. Na tablicy podsumował zebra-

łą oraz troskami codziennego życia na https://www.facebook.com/mamlisepro-ne wnioski w postaci mapy myśli.

migracji. Zgłaszane problemy dotyczy-

ject oraz https://mamlise.amu.edu.pl/

Nauczyciele wkładali mnóstwo czasu, ły głównie zaopatrzenia w materiały pracy i serca, aby przygotować atrakcyjne

zajęcia. Uczniowie chętnie też współpra-

cowali z nauczycielami. Panowała dobra

atmosfera. Można było jednak dostrzec,

że nauczyciele prowadzili lekcje intu-

Jednym z największych problemów

icyjnie, a sposób dostosowywania ma-

teriałów i metody nauczania nie zawsze

uczniów z doświadczeniem

były efektywne. Przykładowo, na jednej „

z lekcji klasa została podzielona na gru-

migracyjnym jest motywacja do

py, które jednak bardziej rywalizowały

o punkty niż współpracowały. Na innym

uczenia się języka greckiego. Część

przedmiocie nowa dla uczniów termi-

nologia nie była prezentowana w języ-

rodzin nie chce na stałe pozostać

ku greckim, nie mieli więc możliwości

upewnienia się, czy dobrze rozumieją po-

w Grecji, planując osiedlenie się

jęcia (np. licznik i mianownik na matema-

tyce, kręgowce i bezkręgowce a biologii).

w innym kraju europejskim.

Czasami nauczyciele używali zbyt wielu

GLOBALNIE I LOKALNIE | Uczyć lepiej 3 - 2021-2022 / 3

Historie życia Wielkopolanek pochodzenia żydowskiego Głosy kobiet

w trudnym wieku XX

Historia kobiet i historia o kobietach jest przedmiotem interdyscyplinarnych badań. Szczególnie interesująca staje się, gdy przyjmiemy perspektywę losu indywidualnych postaci.

Wstępna analiza dokonań badaczek

Znamy znaczącą anegdotę z jej życia,

i badaczy różnych dyscyplin naukowych która kreśli rysy osobowości poetki.

w kontekście polskiej historiografii kobiet

Podobnie jak pozostałym starszym

wskazuje na wciąż niezagospodarowa-

córkom, ojciec zaaranżował małżeństwo

ne pola eksploracji. W odpowiedzi na te – „ten” wybranek pochodził z Kalisza1.

deficyty postanowiłem zbadać biografie Jednak Roza nie była gotowa na małżeń-kilku Wielkopolanek pochodzenia ży-

stwo, więc wymyśliła intrygę – napisała

Jakub Niewiński

dowskiego, uwzględniając ich tożsamość anonimowy list do rodziców przyszłego nauczyciel języka polskiego

etniczną i religijną oraz zmieniające się męża, że niejaka Roza Jakubowicz jest (również jako obcego/drugiego) oraz etyki

w Szkole Podstawowej nr 1 im. Karola Marcinkowskiego w czasie ich pozycje w życiu społeczno-kobietą rozwiązłą, mającą za sobą wiele

w Murowanej Goślinie,

doradca metodyczny w ODN w Poznaniu;

ści lokalnych. Wybrane życiorysy dotyczą związków, w tym z nieżydowskimi męż-edukator z zakresu wielokulturowości oraz Holokaustu.

Współpracuje z Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, osób zasymilowanych, którym częściej czyznami. Rodzina Jakubowiczów zwró-Forum Dialogu oraz Centrum Edukacji Obywatelskiej; nagrodzony w 2015 r. Nagrodą im. Ireny Sendlerowej bliżej było do tożsamości niemieckiej niż ciła się o poradę do wielkiego rabina. Ten

„Za naprawianie świata”

polskiej.

przywołał jej starszą siostrę Levię, która

od razu rozpoznała pismo Rozy. Podczas

Roza Jakubowicz

pierwszego sziduchu2 dziewczyna od-

Była córką rabina, dobrze znanego ze mówiła spojrzenia mężczyźnie w oczy, swoich teologicznych responsów oraz ale dostrzegła jego zabłocone buty –

progresywnych poglądów nie tylko

przybył na spotkanie konno. Dopiero jego

w środowisku chasydzkim. Issachar Be-

oblicze w pełni ujrzała pod ślubną chu-

risz Graubart był jednym z pięciu polskich pą. Gotowa na wypełnienie obowiązku rabinów, którzy aktywnie uczestniczy-małżeńskiego, zdziwiła się, kiedy w noc

li w konferencji rabinicznej w 1910 roku poślubną małżonek wszedł do pokoju, w Sankt Petersburgu. Cieszył się ogrom-odmówił modlitwę i położył się spać.

nym autorytetem również poza Polską.

Rano powiedział tylko: „grzechem jest

Uważał, że rabini powinni interesować nie skonsumować małżeństwa, ale o wie-się sprawami nie tylko swojej lokalnej le większym jest skonsumować je wbrew społeczności, ale także środowiskiem

woli panny młodej”. Roza zakochała się

sąsiadów.

w Jakubowiczu, zamieszkali razem

Roza urodziła się w 1885 roku i była w Kaliszu3 i mieli dwójkę dzieci: Zuzę i dziesiątym z czternaściorga dzieci.

Jozuego. Według relacji jej krewnej4,

1 Kalisz jest ważną przestrzenią w kontekście osadnictwa żydowskiego w Polsce (1264, „Status Kaliski”) oraz działalności kaliskich Żydówek, które w 1863 r. wyhaftowały chorągiew bojową dla powstańców z napisem Walecznym braciom Polakom od Polek-Izraelitek z Kalisza.

2 Sziduch – w ortodoksyjnych kręgach żydowskich tradycja swatania dziewczyny i chłopaka.

3 Tutaj publikowała swoje pierwsze wiersze m.in. w tygodniku „Kaliszer Lebn” (1927-1939). W marcu 2021 r. roku kaliscy aktywiści oraz animatorzy społeczni wyszli z inicjatywą nazwania jednej z ulicy jej nazwiskiem.

4 Przykład transgeneracyjnej narracji trzech pokoleń kobiet poznajemy z przekazu Olivii Mattis, która usłyszała ją od mamy, a ta z kolei od swojej mamy, która była siostrzenicą Rozy.

4 / Uczyć lepiej 2 - 2021/2022| LUDZIE, MIEJSCA, ZDARZENIA

małżeństwo Rozy było najbardziej ko-

chającym się związkiem w rodzinie.

Z przywołanych wersów Moich śpiewów

wybrzmiewa trud przebicia się kobiece-

go głosu. Poezja wydaje się dla niej stra-

tegią wychodzenia na zewnątrz z „domu

przodków – nocy”, wyzwalania się

z męskiego świata ortodoksyjnej trady-

cji, utożsamionego z „krzyczącym dziad-

kiem”, ku „dniowi” i tworzeniu „świeżą

dłonią”. Joanna Lisek mówi „o buntow-

niczym geście” nie jako o definitywnym

zerwaniu z tradycją, ale wyraźnym sy-

gnale zmian odnoszących się do statusu

kobiet w obrębie żydowskiej ortodoksji5.

W Rozie Jakubowicz dostrzegamy więc

spójne połączenie przekonań nowocze-

snej i wolnej kobiety z postawą Żydów-

ki szanującej religijną tradycję swoich

przodków6.

fot. Jakub Niewiński

Żydówki z Poznania

Kamienica przy ul. Mickiewicza 7 w Poznaniu, w której mieszkały siostry Anna i Janina Krasnokuckie.

Podczas poszukiwania materiałów na te-

mat Wielopolanek pochodzenia żydow-

skiego dotarłem do Archiwum Cyfrowe-

go Arolsen Archives – archiwum byłego Pisarek8 (online) oraz Wielkopolskim za swój dom – najpiękniejsze miejsce Międzynarodowego Biura Poszukiwań

Alfabecie Pisarek opracowanym przez w tamtym czasie w całej Europie10.

w Bad Arolsen. Znajdują się tam na przy-

badaczki z poznańskiej polonistyki, Ewę Oczami poznańskiej Żydówki poznajemy kład dokumenty powstałe w obozach Kraskowską oraz Lucynę Marzec, znala-zarówno świat poznańskich kobiet, jak

koncentracyjnych oraz gettach. Dzięki złem informacje o kilku Wielkopolankach i mężczyzn, którzy towarzyszyli jej od sa-zbiorom online znalazłem karty rejestra-

pochodzenia żydowskiego, wśród któ-

mego dzieciństwa, potem w poznańskiej

cyjne dwóch sióstr z Poznania – Anny rych pojawia się Lilii Palmer (1914-1986), redakcji „Posener Tageblatt”11 oraz w get-i Janiny Krasnokuckich (przed wojną która zrobiła karierę aktorską w Hollywo-cie warszawskim.

mieszkały przy Mickiewicza 7 na Jeży-

od9 i była dwukrotnie nominowana do

W biografiach Wielkopolanek pocho-

cach i do dziś można zobaczyć przy wej-

Złotych Globów.

dzenia żydowskiego w trudnym wieku

ściowych drzwiach do kamienicy ślad po

Trzy lata temu, jeszcze przed pan-

XX zachodziło wiele, często przełomo-

mezuzie), które przeżyły Auschwitz, Ber-

demią, wizytowałem Kean Univeristy

wych zmian, zarówno pozytywnych, jak

gen Belsen oraz Flossenbürg.

w New Jersey. Odkryłem tam historię i negatywnych. Zwłaszcza po Shoah ży-Korzystałem także z Cyfrowego Repo-

poznanianki pochodzenia żydowskiego, dowskie kobiety, o ile przeżyły Zagładę, zytorium Lokalnego (CYRYL), gdzie obok Lisbeth Brodie-Judelowicz (1911-2001), musiały mierzyć się ze śmiercią prawie panoramicznego zdjęcia budynku Nowej której ojciec był chazanem (kantorem). wszystkich członków rodziny, z emigra-Synagogi zrobionego w 1939 roku z wie-

Liz bardzo dobrze wyraża się o Cyrylu cją i koniecznością ponownego zdefi-ży ratuszowej, znalazłem zbiór fotogra-

Ratajskim, który w momencie wkrocze-

niowania siebie, swojej podmiotowości,

fii Firy Mełamedzon7, na których zostali nia Niemców do miasta we wrześniu kobiecości, ciała, macierzyństwa – w re-uwiecznieni nie tylko jej bliscy, ale tak-

1939 roku, spalił wszystkie dokumenty, lacji ze światem męskim, z którego wy-że żydowscy i nieżydowscy przyjaciele pozwalające na zidentyfikowanie po-wodzili się zarówno najwięksi oprawcy,

i przyjaciółki z różnych stron Wielkopolski. znańskich Żydów. Lisbeth mówi także jak i wyzwoliciele.

Z kolei w Wielkopolskim Słowniku

o miłości do Poznania i uznaje to miasto

5 Zob. i por. Joanna Lisek, Kol Isze. Głos kobiet w poezji jidysz, „Pogranicze”, 2018, s. 244. 6 Tamże, s. 46.

6 Model współistnienia dwóch tendencji promuje w swojej działalności oświatowej i społecznej jej rówieśniczka Sara Szenirer z Krakowa, twórczyni istniejącego do dziś systemu szkół Beis Jaakow.

7 Większa ich liczba znajduje się na portalu www.fira1915.pl oraz w książce Andrzeja Niziołka i Kseni Katarzyny Kosakowskiej Fira. Poznańscy Żydzi. Opowieść o życiu, Poznań 2014.

8 https://pisarki.fandom.com/wiki/Wielkopolski_S%C5%82ownik_Pisarek 9 Jej pierwszym znaczącym występem w filmie była rola w Tajnym agencie Alfeda Hitchcocka (1936). Palmer zdobyła również Puchar Volpiego dla najlepszej aktorki za rolę w filmie z 1952 roku The Four Poster.

10 Kean Univeristy, Holocaust Resource Center, Oral History Interview: 1/28/88, 1:25 – 1:45.

11 W wyniku antysemickiej nagonki w 1937 roku straciła pracę w poznańskiej gazecie i otrzymała posadę sekretarki w Szamotułach.

LUDZIE, MIEJSCA, ZDARZENIA | Uczyć lepiej 3 - 2021/2022 / 5

Platforma Edukacyjna Stowarzyszenia Demagog

Krytyczna analiza

informacji kompetencją XXI wieku

Przygotowanie młodych ludzi do funkcjonowania w społeczeństwie

informacyjnym jest bardzo ważnym wyzwaniem dla edukacji. Wzmacnianie kompetencji weryfikowania ogólnie dostępnych źródeł staje się pilnym zadaniem.

Obecnie ponad 85% gospodarstw domo-

wskazując narzędzia do weryfikacji

wych w Polsce ma dostęp do wirtualne-

źródeł informacji. Prowadzi warsztaty

go okna na świat. Konsekwencją łatwego w szkołach i na uniwersytetach oraz re-pozyskiwania informacji w sieci jest to, że alizuje projekt edukacyjny Akademia wyszukiwarki internetowe są pierwszym Fact-Checkingu.

miejscem (często jedynym), w którym

Punktem wyjścia do rozpoczęcia

szukamy odpowiedzi na nurtujące nas kampanii edukacyjnej przez Stowarzy-Jakub Matla

pytania. Wolny dostęp do tysięcy arty-

szenie było zbadanie społecznej świa-

pedagog i andragog, koordynator ds. e-learningu

kułów, podkastów, infografik powoduje, domości funkcjonowania w mediach w Stowarzyszeniu Demagog,

koordynator Strefy Edukacji i Warsztatów

że to na użytkowniku/użytkowniczce in-

zjawiska fałszywych informacji. Raport

w Centrum Edukacji Ekonomii Cyrkularnej

Fundacji Habitat for Humanity Poland.

ternetu spoczywa zadanie krytycznego Krytyczny umysł zbiera wnioski z badania odbioru audiowizualnych przekazów. przeprowadzonego w 2019 roku na re-Ocena rzetelności źródła wymaga jed-

prezentatywnej i losowo wybranej próbie

nak kompetencji i wysiłku, zważywszy na tysiąca Polaków powyżej 15 roku życia1.

masę zalewających nas komunikatów. Co Warto zwrócić uwagę na co najmniej minutę pojawia się ponad 5 tysięcy twit-kilka rozpoznań. Aż 80% respondentów

tów i około 140 zdjęć na Instagramie.

stwierdziło, że informacje nieprawdzi-

Tymczasem polski system oświa-

we lub zniekształcające rzeczywistość

ty zbyt długo lekceważył pilną potrzebę stanowią problem w Polsce. Jednocze-edukacji medialnej, której zadaniem po-

śnie z pojęciem fake news nie spotkała

winno być przygotowanie do funkcjono-

się prawie połowa badanych. Dla 79,9%

wania w nowoczesnym społeczeństwie młodych ludzi głównym źródłem ich co-informacyjnym. Czas to nadrobić.

dziennych informacji są media społecz-

nościowe (Facebook, Twitter, Instagram,

Krytyczny umysł

Snapchat, inne). Co piąta młoda osoba w

Stowarzyszenie Demagog to najstarsza ogóle nie zastanawia się nad rzetelnością w Polsce organizacja fact-checkingo-docierających do niej informacji.

wa, której głównym celem jest popra-

wa jakości debaty publicznej poprzez Zasoby edukacyjne dostarczanie obywatelom bezstronnej

Stowarzyszenia Demagog umożliwia

i wiarygodnej informacji. Zajmuje się rów-

dostęp do wielu atrakcyjnych narzędzi

nież rozpowszechnianiem idei krytycz-

edukacyjnych do pracy z uczniami nad

nego myślenia, kształcąc umiejętność

rozpoznawaniem zjawiska fake news, ale

odróżniania prawdy od fałszu czy też także do samokształcenia nauczycieli/

1 Platforma Demagog, raport Krytyczny umysł. Problem fake news w Polsce, dostęp 20.12.2021.

6 / Uczyć lepiej 3 - 2021/2022 | DYDAKTYKA

„Ocena rzetelności źródła

wymaga jednak

kompetencji

i wysiłku,

nauczycielek, edukatorów/edukatorek Instagram czy Twitter. Materiały do w zakresie fact-checkingu. Na platfor-analizy związane są przede wszystkim

zważywszy

mie edukacyjnej demagog.org.pl znaleźć z dezinformacją dotyczącą koronawirusa.

można wiele interesujących artykułów, � Infografiki z komentarzem5

analiz, raportów i podkastów. Do pracy

Są to graficzne opracowania podsta-

na masę

w szkole z pewnością przydatne okażą wowych pojęć związanych z dezinforma-się poniżej rekomendowane zasoby.

cją, wyjaśniają jej motywy, mechanizmy

zalewających nas � Kurs Fałszywe informacje. Jak sobie i strategie rozpoznawania. Komiksowa z nimi radzić?2

forma jest atrakcyjna w odbiorze i klaro-

Znajdziemy tu wyjaśnienie, czym wana w przekazie.

komunikatów. jest fake news; jakie są jego rodzaje; jak � Scenariusze lekcji w klasie VII i VIII6

je rozpoznawać i zgłaszać. Czytelniczki

Po zrealizowanych zajęciach ucznio-

i czytelnicy pisma uzyskają darmowy do-

wie wiedzą, czym jest fact-checking

Co minutę

stęp do szkolenia, posługując się kodem i znają jego etapy, samodzielnie opisują rabatowym: lepiej.

problem fałszywych informacji, odróżnia-

pojawia się

� Aplikacja Fajnie, że wiesz 3

ją fakty od opinii, stosują metodę lateral

Powstała z myślą o nauce poprzez reading w praktyce.

zabawę. Do uruchomienia gry nie jest

Na nauczycielach spoczywa duża

ponad

potrzebna instalacja zewnętrznego opro-

odpowiedzialność za przygotowanie

gramowania, a dobrze znane uczniom młodych ludzi do funkcjonowania w no-500 tysięcy

środowisko, przybliży im pojęcie fake woczesnym społeczeństwie z powszech-news i podpowie, jak zweryfikować fał-

nym dostępem do różnych źródeł infor-

szywe informacje.

macji. Jedynie wyposażenie uczniów

twittów i około � Publikacja Edukacja zdalna. Inspira- w umiejętność krytycznego myślenia cje dla nauczycieli i edukatorów4

i nawyk weryfikowania przekazów me-

Zawiera zestaw 17 aktywności, któ-

dialnych może być tarczą przed nieuczci-

55 tysięcy zdjęć re edukują młodzież poprzez przykłady wymi praktykami – kłamstwem, manipu-zaczerpnięte z najpopularniejszych por-

lacją, dezinformacją.

na Instagramie.

tali społecznościowych, jak Facebook,

2 Platforma Demagog, Czy potrafisz odróżnić prawdę od fałszu? Przekonaj się!, dostęp 20.12.2021.

3 https://fajniezewiesz.pl/, dostęp 20.12.2021.

4 Inspiracje-na-edukacje-zdalna.pdf (demagog.org.pl), dostęp 20.12.2021.

5 Infografiki-z-komentarzem.pdf (demagog.org.pl), dostęp 20.12.2021.

6 Scenariusze-lekcji-w-klasach-VII-VIII.pdf (demagog.org.pl), dostęp 20.12.2021.

DYDAKTYKA | Uczyć lepiej 3 - 2021/2022/ 7

Festiwal Dobrego Słowa inspiracją dla nauczycieli

Słowo

ma znaczenie

Pomysł na cykliczną inicjatywę zrodził się z szacunku do słowa i potrzeby uwrażliwiania na jego moc, która może służyć pięknu lub być przejawem przemocy. Festiwal Dobrego Słowa ma ogromne znaczenie edukacyjne.

Druga edycja Festiwalu Dobrego Słowa zainspirować do wielu inicjatyw w prze-pod honorowym patronatem Dziekana strzeni szkolnej, dają się także wykorzy-Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej stać jako materiał kontekstowy, nie tylko Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza

w ramach lekcji języka polskiego. Świet-

w Poznaniu miała miejsce w październi-

nie sprawdzą się też podczas lekcji wy-

ku 2021. Inicjatorką wydarzenia i zarazem chowawczej. Festiwal został pomyślany dyrektorką festiwalu jest Natalia Chro-w taki sposób, by wychodząc w prze-

Grzegorz Kozłowski

mińska – prezeska poznańskiej fundacji strzeń miejską, prowokował środowisko nauczyciel języka polskiego i wicedyrektor w Zespole DOBROstan. Zainspirowana przypadają-lokalne, a także uczniów poznańskich

Szkół Mistrzostwa Sportowego nr 2 w Poznaniu,

współorganizator Festiwalu Dobrego Słowa

cym na 13 października Dniem Dobrego szkół do twórczej pracy wokół zagadnień Słowa postanowiła stworzyć cykliczną związanych z językiem. Na stronie funda-imprezę – zrodzoną – jak sama stwier-

cji DOBROstan2 znaleźć można przygo-

dza: „z miłości do słowa, z miłości do towane do pobrania materiały filmowe, literatury, do naszego ojczystego języka”1. scenariusze lekcji i karty pracy.

I nic dziwnego, że festiwal, mający na

celu uwrażliwiać na język i jego społecz-

Dla najmłodszych

ną rolę, dąży do wypracowania formuły Motorem napędowym i mocnym ogni-ciekawej także dla szukających inspiracji wem festiwalu w jego części kierowa-nauczycieli.

nej do młodszych grup wiekowych jest

Małgorzata Swędrowska – autorka ksią-

Dostępne w sieci

żek dla dzieci oraz wielu publikacji pod-

Jak w przypadku wielu podobnych wy-

powiadających nauczycielom oraz rodzi-

darzeń, odbywających się w ostatnim com, w jaki sposób czytać z najmłodszymi czasie, tak i ten festiwal, zaplanowany

literaturę. Na festiwalowym kanale zoba-

z rozmachem, musiał przenieść dużą czyć można między innymi happening część działań w przestrzeń wirtualną. Czyścimy języki czy oparte na twórczości Dzięki temu jednak wiele jego owoców, Agnieszki Frączek i będące równocześnie w tym wypracowane materiały wciąż spotkaniem z nią: Fikołki ze słowami. Tego-dostępne są w wersji online. Na festi-

roczna edycja dostarczyła garść materia-

walowym kanale YouTube, zbierającym łów powstałych wokół koncepcji czytania wydarzenia z obydwu edycji, zobaczyć wrażeniowego, zakładającego, że lektura można między innymi spotkać z Micha-i nauka czytania powinny być wydarze-

łem Rusinkiem i poetką Bianką Rolando, niem angażującym na wielu poziomach.

relację z akcji czytania poezji na mura-

Wypracowane w ramach festiwalu mate-

lach i wielu innych happeningów osnu-

riały to zarówno seria wciągających słucho-

tych wokół refleksji o języku. Mogą one wisk, jak i konkretne wskazówki do pracy 1 https://www.youtube.com/watch?v=BRgqqJdMgzM (dostęp 10.12.2021) 2 https://fundacjadobrostan.pl/

8 / Uczyć lepiej 3 - 2021/2022 | INSPIRACJE

„Festiwal został pomyślany

z dzieckiem nad kształceniem umiejętno-

Współtworzył ze mną oparte na jego

w taki sposób,

ści interpretacji tekstu i otwieraniem się na książce Heksa na hulajpecie3 Gwarowe piękno słowa.

warsztaty z fraszkopisania, które dostęp-

by wychodząc

ne są w wersji instruktażowego filmu na

Inspirujące materiały

YouTube, wraz z załączonym scenariu-

Podczas ubiegłorocznego festiwalu udało szem lekcji. Fraszki Rafała Rosoła stają się w przestrzeń

mi się zrealizować pomysł na Arenę Do-

pretekstem do rozmowy na temat gwary

brego Słowa, podczas której zaproszeni poznańskiej, a także inspiracją do twór-miejską,

goście (od Prezydenta Jacka Jaśkowiaka czych działań naśladujących warsztat po rapera Mezo) przekonywali uczniów autora. To także lekcja poetyki, wprowa-do tego, że w codziennym posługiwaniu dzająca pojęcia: rym, rytm, sylaba czy ak-inspirował

się językiem warto odpowiednio dobierać cent. Na stronie fundacji znaleźć można słowa i używać kulturalnego słownictwa. obok scenariusza lekcji atrakcyjne karty środowisko

Powstał z tego krótki film, na bazie którego pracy – z przykładami fraszek oraz kata-przygotowane zostały materiały edukacyj-

logiem niewykorzystanych w książce wy-

ne. Do scenariusza lekcji dołączono kartę, razów z gwary poznańskiej.

lokalne,

na której, w ramach klasowego plebiscytu,

uczniowie mogą ocenić, na ile poszczegól-

Festiwalowe plany

ni zawodnicy byli przekonujący. Mają też za Jako nauczyciel, który materiały z festi-a także uczniów zadanie odtworzyć meczową jedenastkę walu kilkukrotnie sprawdził w praktyce

– ustalić tożsamość powołanych zawod-

– polecam. Jako zaangażowany współ-

poznańskich

ników lub choćby podać, czym się na co autor festiwalu – zapraszam. Wśród pla-dzień zajmują. Zabawa ta ma być atrakcyj-

nowanych w ramach trzeciej edycji, która

ną dla ucznia zachętą do refleksji nad ję-

ma być nieco inaczej niż wcześniejsze,

szkół do twórczej zykiem, kluczowym momentem lekcji jest bardziej rozłożona w czasie, są między bowiem próba rekonstrukcji padających innymi gra terenowa Peryfrazy, wysta-w filmie argumentów, ich hierarchizacja

wa fotografii Uskrzydleni i spotkanie

pracy wokół

i wreszcie skonstruowanie własnych. Wśród

z poetą, eseistą i tłumaczem Krzysztofem

materiałów dostępnych na kanale YouTube Czyżewskim. Podobnie jak poprzednio, zagadnień

oraz stronie fundacji DOBROstan są: kon-

nie zabraknie międzyszkolnego konkursu

spekt lekcji, karta pracy, a także dwa filmy.

z nagrodami i podpowiedzi, jak Festiwal

W tym roku udało mi się zaprosić do Dobrego Słowa z powodzeniem prze-związanych

współpracy profesora UAM, Rafała Rosoła. nieść w cztery ściany sali lekcyjnej.

z językiem.

3 Rosół Rafał, Heksa na hulajpecie, czyli fraszki z naszego fyrtla, Poznań 2017.

INSPIRACJE | Uczyć lepiej 2 - 2021/2022/ 9

Internetowe zasoby przydatne w edukacji

Sięgaj po

legalne źródła informacji i kultury

Internet jest prawdziwą kopalnią pomysłów dla nauczycieli, którzy nie chcą w swojej pracy opierać się wyłącznie na podręcznikach czy przewodnikach metodycznych.

W niniejszym artykule wskażę i opiszę Polona.pl kilka miejsc, które z pewnością pomogą Kolejnym miejscem, w którym możemy w przygotowaniu ciekawych zajęć dla spędzić wiele czasu, przeglądając fanta-różnych grup wiekowych. Ważne, że opi-

styczne materiały przydatne w edukacji,

sywane źródła zawierają materiały darmo-

jest ogromna cyfrowa biblioteka, admi-

we oraz informacje o prawach autorskich.

nistrowana przez Bibliotekę Narodową.

Jak czytamy na stronie, zasoby Polony

dr Anna Michniuk

Ninateka.pl

codziennie poszerzają się nawet o 2000

pedagożka, psycholożka,

trenerka kompetencji cyfrowych,

To projekt, który można porównać do po-

obiektów4. Wśród nich znajdziemy róż-

wykładowczyni akademicka (Akademia im. Jakuba

z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim,

pularnego obecnie Netflixa, z tą różnicą, norodne książki (historyczne, kucharskie, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu),

że jest bezpłatny i nie wymaga zakładania

autorka kanału na YouTube

poradniki, naukowe), kroniki, rękopisy,

Ciocia Ania-filmy edukacyjne dla dzieci

konta. Na stronie Ninateka.pl znajduje się, mapy, nuty, fotografie, pocztówki, afisze, jak czytamy w opisie serwisu, ponad 7000 ryciny, rysunki czy ulotki. Przykładowe darmowych plików audio i wideo. Znajdzie-dostępne materiały: Jana Długosza Rocz-

my tam: filmy dokumentalne i fabularne, niki, czyli Kroniki sławnego Królestwa Pol-reportaże, różnorodne animacje, spektakle skiego. Ks. 1, ks. 2, do 10385, Chowanna teatralne, koncerty, opery, dokumenty czy czyli System pedagogiki narodowej, jako audycje radiowe. Co ważne, każdy z ma-umiejętności wychowania, nauki i oświa-

teriałów jest szczegółowo opisany (istotne ty, słowem wykształcenia naszej mło-dane techniczne). Potrzebnych materiałów dzieży6 czy O żołnierzu tułaczu. Bajka dla możemy szukać, podając konkretny tytuł lub

dzieci wierszem Edwarda Słońskiego7.

interesujący nas gatunek. Dla najmłodszych

Polona.pl to doskonałe miejsce do

znajdziemy na przykład Nowe przygody szukania inspiracji na lekcje historii, języ-Misia Uszatka1, a dla starszych odrestau-

ka polskiego, a także matematyki czy geo-

rowany Potop Redivius2 czy Proces Kafki grafii. Osobiście zdarza mi się korzystać w formie słuchowiska przygotowanego z jej zasobów również w czasie pracy ze przez Teatr Polskiego Radia3. Na zachętę do-studentami pedagogiki. Co ważne, wiele

dam, że w odbiorze nie będą nam przeszka-

materiałów można pobrać między in-

dzały reklamy. Ninateka.pl jest projektem

nymi w formatach jpg (wybrane strony)

stworzonym przy dofinansowaniu Ministra i pdf (cały dokument). Rozpoznamy Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

je po znaku domeny publicznej, który

1 https://ninateka.pl/vod/dla-dzieci/nowe-przygody-misia-uszatka/, dostęp: 5.01.2022.

2 https://ninateka.pl/vod/fabula/potop-redivivus-jerzy-hoffman/, dostęp: 5.01.2022.

3 https://ninateka.pl/vod/teatr/proces-franz-kafka/, dostęp: 5.01.2022.

4 https://polona.pl/page/o-polonie/, dostęp: 5.01.2022

5 https://polona.pl/item/jana-dlugosza-roczniki-czyli-kroniki-slawnego-krolestwa-polskiego-ks-1-ks-2-do-1038,Mzg0Mjc5MTU/6/#info, dostęp: 5.01.2022.

6 https://polona.pl/item/jana-dlugosza-roczniki-czyli-kroniki-slawnego-krolestwa-polskiego-ks-1-ks-2-do-1038,Mzg0Mjc5MTU/6/#info, dostęp: 5.01.2022.

7 https://polona.pl/item/o-zolnierzu-tulaczu-bajka-dla-dzieci-wierszem-warszawa-1920,OTMyNzMxODE/5/#info:metadata, dostęp: 5.01.2022.

10 / Uczyć lepiej 3 - 2021/2022 | INSPIRACJE

informuje nas o zakresie wykorzystania,

rozpowszechniania i modyfikacji, także

w celach komercyjnych, bez konieczno-

ści uzyskania zgody autora.

Szukaj w Archiwach

To internetowy zbiór opisów oraz skanów

materiałów archiwalnych, które znajdują

się w archiwach różnorodnych instytucji.

Serwis istnieje od 2009 roku. Administruje

nim Narodowe Archiwum Cyfrowe. Znaj-

dziemy tu dane pochodzące ze Zintegro-

wanego Systemu Informacji Archiwalnej

(ZoSIA) − gromadzą archiwa państwowe

i inne instytucje) oraz z bazy Program Re-

jestracji Akt Metrykalnych i Stanu Cywil-

nego” (PRADZIAD). Z serwisem współpra-

cują między innymi Archiwa Państwowe

z Częstochowy, Gorzowa Wielkopolskie-

go, Kielc, Katowic, Warszawy, Zamościa

czy Wrocławia. Swoje materiały udo-

stępniają także Archiwum Nauki Polskiej

Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umie-

jętności, Centralne Archiwum Polonii

U nastolatków objawem trudności radzenia sobie ze stresem mogą być zachowania buntownicze Amerykańskiej w Orchard Lake, Polski

i prowokacyjne, myśli samokrytyczne oraz odczucia beznadziei i lęk przed planowaniem przyszłości.

Instytut Badawczy i Muzeum w Buda-

peszcie czy Archiwum Fundacji Kultury

i Dziedzictwa Ormian Polskich8.

telegram z Wiednia do redakcji „Kuriera odnośników do internetowych zbiorów Wyszukiwanie pożądanych materia-Warszawskiego” (Warschcourir), z wia-

darmowych ilustracji, grafik, nagrań wi-

łów jest bardzo intuicyjne. By znaleźć in-

domością, że Maria Curie-Skłodowska deo, nut, książek, czasopism, wirtualnych teresujące nas treści, możemy skorzystać zniknęła z profesorem fizyki, Paulem muzeów czy galerii.

z ogólnej wyszukiwarki, znajdującej się Langevinem10.

Baza legalnych źródeł, z których moż-

w centralnej części strony głównej (patrz:

na czerpać inspirację do planowania

Il. 2). Pod nią zaznaczamy, czy interesują Inne inspirujące źródła zajęć z różnymi grupami dostępna jest

nas wyłącznie zdjęcia i skany. Jeśli chcie-

Dla osób uczących się muzyki lub takich, również na stronie internetowej Fun-libyśmy znaleźć materiały z konkretnych które chciałyby utrwalić swoje wiadomo-dacji Legalna Kultura. Zbiór podzielono

archiwów, klikamy na niebieski przycisk ści na temat teorii muzyki czy zagrać na na osiem kategorii, co znacznie ułatwia

„Wybierz archiwum”, zawężając w ten wirtualnych instrumentach, przydatną przeszukiwanie. Kategorie te to: film, mu-sposób nasze wyszukiwanie. Uzyska-

stroną może okazać się Musicca.com/pl11. zyka, książki, muzea i galerie, fotografia, ne wyniki można również przefiltrować Znaleźć tam można między innymi ćwi-archiwa, biblioteki, teatry13.

przez menu znajdujące się po lewej stro-

czenia z nut, gam, interwałów. Jak poda-

Uprzedzam jednak, że poszukiwanie

nie – dzięki niemu możemy wybrać ma-

no w opisie strony, w każdym miesiącu ciekawych materiałów przydatnych do teriały z konkretnego okresu, konkretne-korzysta z niej kilka milionów osób na pracy może okazać się czynnością bardzo go archiwum lub o konkretnych prawach całym świecie. Strona została założona czasochłonną, bo inspirujących treści jest autorskich.

w 2019 roku przez Lasse Grubbe’go, ma-

naprawdę wiele. Można o nich mówić,

W zbiorach serwisu znajdziemy mię-

gistra sztuki w dziedzinie muzykologii.

dzieląc je na przedmioty, grupy wiekowe

dzy innymi bardziej i mniej oficjalne

Serdecznie polecam także blog czy rodzaj materiałów. Odkrywanie ich zdjęcia Józefa Piłsudskiego (na jednym

Otwartezasoby.pl12, którego autorem jest jest prawdziwą przyjemnością.

z nich Marszałek układa pasjans9) czy

Kamil Śliwowski. Znajdziemy tam wiele

8 Szczegółowa lista archiwów i instytucji, które udostępniają swoje materiały dla serwisu Szukaj w Archiwach, znajduje się tutaj: https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/o-serwisie, dostęp: 5.01.2022.

9 https://polona.pl/item/o-zolnierzu-tulaczu-bajka-dla-dzieci-wierszem-warszawa-1920,OTMyNzMxODE/5/#info:metadata, dostęp: 5.01.2022.

10 https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/skan/-/skan/5ee9f5905c31ba6cd2a80f16244686ffe510f638ec7d1eb20cf14ed32510addb, dostęp: 5.01.2022.

11 https://www.musicca.com/pl/firma, dostęp: 15.01.2022.

12 https://otwartezasoby.pl/, dostęp: 5.01.2022.

13 Bezpośredni link do bazy legalnych źródeł polecanych przez Fundację Legalna Kultura: https://www.legalnakultura.pl/pl/legalne-zrodla, dostęp: 5.01.2022.

INSPIRACJE | Uczyć lepiej 3 - 2021/2022 / 11

Wskazówki metodyczne do pracy z tekstem literackim Brajl

w Akademii Pana Kleksa

Lektury szkolne odpowiednio zaaranżowane mogą stać się punktem wyjścia do poruszania ważnych problemów społecznych. Częścią większego projektu była

lekcja poświęcona Akademii pana Kleksa, która uruchomiła rozmowy o codziennym funkcjonowaniu osób niewidomych.

Zaprojektowaną przeze mnie lekcję bowiem, że podnoszenie świadomości Szyfrowanie Przędzenie liter, zgodnie z przedmiotem społecznej na temat potrzeb osób z róż-Gdy ustaliliśmy, że niewidomi wykorzy-

nauczanym przez pana Kleksa w Akade-

nymi dysfunkcjami powinno zaczynać się stują dłonie do czytania, czyli robią to mii, przeprowadziłam z uczniami klasy w szkole od najmłodszych uczniów.

w podobny sposób jak niezwykły pro-

czwartej. Lekturę omawialiśmy przez kil-

fesor Kleks, pokazałam dzieciom alfabet

ka zajęć, zaczynając od uporządkowania

brajla, wytłumaczyłam zapis w sześcio-

informacji na temat świata przedstawio-

punktach, a także druk wypukły. Podkre-

nego. Celem lekcji było przede wszystkim

śliłam, że osoby widzące mogą świetnie

uwrażliwienie uczniów na osoby z nie-

sobie poradzić z odczytaniem brajla, pa-

pełnosprawnością wzroku, ale także roz-

trząc na niego. Tymczasem osoby z nie-

winięcie myślenia twórczego oraz dosko-

pełnosprawnością wzroku mają bardziej

nalenie umiejętności pracy z fragmentem

wykształcony zmysł dotyku.

tekstu literackiego.

W następnej części zajęć każdy uczeń

Zajęcia rozpoczęłam od przeczytania

dostał wydrukowany alfabet brajla oraz

fragmentu opisu przędzenia liter i roz-

tekst zapisany brajlem (czcionkę można

mowy o tym, jak dzieci wyobrażają sobie,

pobrać i doinstalować do posiadanego

że litery można prząść. Najbardziej zdu-

oprogramowania). Grupa miała za zada-

miewającym pomysłem okazało się roz-

nie odszyfrowanie wiadomości związa-

supływanie poszczególnych liter, a także

nej z omawianą lekturą. Ostatnią częścią

pozostawianie białych stron w książce.

lekcji była próba zaszyfrowania dowolnej

informacji skierowanej do mnie. Dzie-

Czytanie palcami

ci pracowały nadzwyczaj ochoczo. To

Po części wprowadzającej zadałam py-

utwierdziło mnie w przekonaniu, że te-

tanie, czy sposób „czytania palcami”, tak

mat okazał się ciekawy.

jak czynił to pan Kleks, coś dzieciom

Zajmując się tematem komunika-

przypomina. Skojarzenie ze sposobem

cji osób niewidomych od ponad deka-

czytania przez osoby niewidome miało

dy, wiem, jak wiele trzeba jeszcze zrobić

tylko kilkoro uczniów. Sytuacja ta poka-

w tym zakresie. Cieszę się jednak, że dzieci

zuje, że istnieje potrzeba oswajania dzieci

prowadziły inspirujące rozmowy na temat

z tego rodzaju „innością”, choćby po to,

lektury i sytuacji osób z niepełnosprawno-

by uzmysłowić im, że obok nas są kole-

ścią wzroku. Świadomie zrezygnowałam

dzy i koleżanki oraz osoby dorosłe nie-

z lekcji porównującej Akademię z Hogwar-

dr Beata Jerzakowska-Kibenko

korzystające ze zmysłu wzorku, a mimo

tem, decydując się na zajęcia z „przędze-

dr nauk humanistycznych w zakresie

to mogące świetnie funkcjonować w co-

językoznawstwa, glottodydaktyczka,

nia” liter i „kleksografii”, na której też, zgod-

logopedka, dogo- i bajkoterapeutka,

dzienności i przestrzeni kultury, o ile tylko

polonistka; autorka kilkudziesięciu

nie z instrukcją pana Kleksa, wykorzystuje

artykułów i dwóch książek

stworzymy im ku temu warunki. Uważam

się przede wszystkim wyobraźnię.

12 / Uczyć lepiej 3 - 2021/2022 | INSPIRACJE

Wybrane strategie pracy z uczniem

Jak motywować

i angażować uczniów?

Amerykański dydaktyk Doug Lemov w książce Teach Like a Champion przedstawia pomysły, które mogą być przydatne w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie, jak skutecznie angażować uczniów do pracy.

Żyjemy w dynamicznie zmieniającym się z tych etapów nazwać w sposób zapada-otwarte i próbował angażować w udzie-

świecie, a młodzież szybko dostosowuje jący w pamięć. Przy podsumowaniu na-lanie odpowiedzi większość, a nie tylko

się do zachodzących zmian. Przemianie uczyciel ocenia, w jakim stopniu uczniowie wybranych uczniów. Po zadaniu pytania ulegają też potrzeby edukacyjne uczniów.

opanowali nowe treści. Jednym ze sposo-

należy pozwolić na dłuższą chwilę zasta-

Nauczyciele mają tego świadomość, bów sprawdzenia poziomu zrozumienia nowienia i dopiero wówczas sprawdzić dlatego poszukują nowych rozwiązań

jest „zabawa w ignoranta”. Nauczyciel uda-

odpowiedzi.

i wskazówek. Ciekawe inspiracje dydak-

je, że nie zna odpowiedzi na postawione

Przed podjęciem dyskusji warto po-

tyczne można znaleźć w książce Teach pytania i prosi uczniów o wyjaśnienie.

prosić uczniów o zanotowanie skojarzeń

Like a Champion, której autor przedsta-

związanych z tematem. W ten sposób

wia szereg technik, którym nauczyciele Aktywizowanie ucznia angażujemy większość zespołu i dajemy

powinni przyjrzeć się z bliska.

Równie ważny jest aktywny udział czas na pogłębioną analizę.

uczniów w lekcji, dlatego Lemov zaleca,

Jeśli lekcja ma być urozmaicona

Wzajemne uczenie się

aby nauczyciel stawiał uczniom pytania i angażować klasę, można w tym celu Lemov podkreśla, że nauczyciele nie tyl-wykorzystać: metody aktywizujące, gry

ko powinni stawiać podopiecznym wyso-

edukacyjne, wprowadzić burzę mózgów.

kie wymagania, ale i urozmaicać metody

Integracja nauki i zabawy jest tym, co

przekazywania i objaśniania wiedzy. Gdy

uczniowie lubią najbardziej.

uczeń ma trudności z odpowiedzią, Le-

mov zaleca technikę opartą na uczeniu

Klasowe rytuały

się wzajemnym, polegającą na wyjaśnie-

Lemov uważa, że nie mniej ważne

niu zagadnienia przez innych uczniów.

w osiąganiu celów dydaktycznych są:

Taka forma pracy bywa skuteczniejsza,

zarządzanie zachowaniem uczniów

niż gdy wskazówek udziela nauczyciel.

i budowanie kultury klasy. Warto jasno

Ważne, by ta sytuacja nie powodowała

określić, jakiego zachowania od uczniów

u słabszego ucznia poczucia dyskomfortu.

oczekujemy, możemy tu też wprowadzić

elementy zabaw i gier, np. na umówiony

Organizacja lekcji

znak otwieramy podręczniki. Zachowania

Kolejnym czynnikiem, który ma pozytyw-

sprzyjające uczeniu się nauczyciel może

ny wpływ na zaangażowanie uczniów, jest

nazwać skrótem, na przykład SU – słuchaj

właściwa organizacja lekcji. Według Lemo-

i udzielaj odpowiedzi, może też wykorzy-

va warto na początku zajęć wprowadzić

stać wymyślony przez siebie akronim do

element zaskoczenia. W tym celu można

korygowania niepożądanych zachowań.

opowiedzieć anegdotę, zadać zagadkę lub

Warto jednak pamiętać, że wybór klaso-

posłużyć się ilustracją wprowadzającą.

wych rytuałów musi być dopasowany do

Nauczyciel powinien krótko wyjaśnić

charakteru i dynamiki grupy.

cel i tak zaplanować zajęcia, by możliwe

Opisane wyżej techniki są tylko czę-

stało się jego osiągnięcie. Trudniejsze za-

Marcin Nowak

ścią większej całości. Książka Lemova za-

dania powinny być podzielone na etapy.

nauczyciel języka angielskiego w Zespole

wiera opis aż 63 różnych strategii i z pew-

Szkół Budownictwa nr 1 w Poznaniu

Dobrym pomysłem jest też, aby każdy

nością każdy znajdzie tam coś dla siebie.

INSPIRACJE | Uczyć lepiej 3 - 2021/2022/ 13

Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją – powinien być co dzień Depresja:

rozpoznać, zrozumieć, pomóc

Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją obchodzimy 23 lutego. To dobry moment, żeby przyjrzeć się temu zagadnieniu z perspektywy szkoły, zadać kolejny raz pytanie o kondycję psychiczną dzieci i młodzieży.

O depresji wśród dzieci i młodzieży mówi ujawniającą się poprzez: bóle głowy, się wiele, zwłaszcza w kontekście ostat-brzucha, zaburzenia snu, apetytu. Opie-

nich dwóch lat pandemii i nauczania zdal-

kunów powinny zaniepokoić następujące

nego, podczas których nasilił się już istnie-

symptomy: brak chęci do zabawy, apatia,

jący problem. Z danych Kampanii Forum wyraźnie podwyższony poziom lęku, uni-Przeciw Depresji wynika, że nawet do 20% kanie czynności, które do tej pory spra-dzieci i młodzieży do 18. roku życia może wiały radość. Skrywanie się depresji pod Marta Wlazełko

doświadczać różnego rodzaju zaburzeń objawami mogącymi być oznaką różnych psycholog w Zespole Szkół nr 1 im. Powstańców

Wielkopolskich w Swarzędzu

psychicznych, w tym depresyjnych. Naj-

innych chorób czy dolegliwości, niestety,

nowsze raporty UNICEF-u oraz Rzecznika znacząco utrudnia i wydłuża proces dia-Praw Dziecka w Polsce potwierdzają dużą gnozy.

skalę zjawiska – dzieci i młodzież mierzą

Z kolei u dzieci starszych i młodzieży

się z: samotnością, lękiem, silnym stresem, trudność diagnostyczna często wynika obniżonym nastrojem, niskim poczuciem z nakładających się na siebie – z jednej własnej wartości, uzależnieniami. Pande-strony, objawów depresji, a z drugiej,

mia uwypukliła niektóre czynniki zagraża-

naturalnie występujących na tym eta-

jące zdrowiu psychicznemu, takie jak: izo-

pie rozwojowym zachowań, takich jak:

lacja, napięcia w środowisku rodzinnym, drażliwość, wahania nastroju, częstsze utrata dochodów czy niepewność sytuacji przeżywanie smutku lub innych trud-finansowej.

nych emocji, nieuregulowany sen. To,

Depresja jest chorobą zagrażającą ży-

co powinno wzbudzić naszą czujność,

ciu. I to właśnie ten aspekt budzi w nas to wyraźna zmiana, na przykład do tej strach. Tymczasem podstawową kwestią pory dziecko lubiło spotykać się ze zna-

– dającą poczucie sprawstwa i oswajającą

jomymi, a obserwujemy całkowite wy-

z tym zagadnieniem – jest poszerzanie cofanie się z tej aktywności, do tej pory wiedzy i budowanie poczucia własnych uczyło się dobrze, a stopniowo sytuacja kompetencji. W pomocy osobie z de-ulega widocznemu pogorszeniu. Należy

presją liczą się zwykłe, życzliwe odruchy też pamiętać, że depresja rozwija się po-i zachowania, ważne jest, by zauważyć woli i czasem dorośli przyzwyczajają się sytuację i okazać troskę. Każdy pozytyw-do zachodzących zmian. Pewnym my-

ny gest ma znaczenie i stanowi element lącym aspektem, który odróżnia objawy większego systemu opieki i wsparcia.

od tych zwykle występujących u osób

dorosłych, może być pojawienie się dużej

Jak rozpoznać?

drażliwości, wybuchów złości czy zacho-

Im młodsze dzieci, tym objawy mniej spe-

wań agresywnych. Rozpoznania depresji

cyficzne, często związane z somatyzacją, nie ułatwia również fakt, że nastolatki są 14 / Uczyć lepiej 3 - 2021/2022 | ZDROwIE

mistrzami kamuflażu – niekiedy długo

potrafią ukrywać swoje problemy i cier-

pienie pod maską uśmiechu, żartów lub

innych pozorów. Nie chcą „odstawać” od

grupy, boją się odrzucenia, nie chcą obar-

czać swoimi problemami najbliższych.

Dlatego w obu środowiskach: rodzinnym

i szkolnym potrzebne są uważna obser-

wacja i współpraca. Wtedy łatwiej będzie

odróżnić tę chorobę od lenistwa, burzy

hormonów czy zwykłego i przemijają-

cego obniżenia nastroju. Ważnym na-

rzędziem diagnostycznym jest również

rozmowa.

Co robić?

„Zauważyłam/zauważyłem, że zacho-

wujesz się inaczej niż zwykle, rzadko się

uśmiechasz czy zgłaszasz do odpowiedzi,

a kiedyś było inaczej. Na przerwach ra-

rys. Sylwia Pragłowska

czej unikasz towarzystwa. Zastanawiam

się, jak się czujesz i czy wszystko u ciebie lub pedagoga szkolnego, rodziców oraz – to przykładowe myśli, które wpływają w porządku. Jeśli masz ochotę, możemy pogotowia ratunkowego, które przyjeż-na uczucia i zachowania chorującej oso-

o tym porozmawiać. Możesz też omó-

dża po dziecko do szkoły i zawozi do by. Praca psychoterapeutyczna polega wić swoją sytuację z psychologiem lub szpitala z oddziałem psychiatrii dziecię-m.in. na uświadomieniu swoich auto-

pedagogiem szkolnym, jeśli czujesz taką cej na konsultację z lekarzem specjalistą. matycznych negatywnych przekonań, potrzebę.” Takie zdanie, wypowiedziane Psychiatra po diagnozie lekarskiej decy-ich korekcie oraz wypracowaniu nowych

z troską i w dogodnym dla obu stron cza-

duje o kolejnych działaniach. Takie lub sposobów myślenia i radzenia sobie sie (np. długa przerwa w wolnej sali lek-podobne procedury reagowania funk-

z emocjami.

cyjnej), może być początkiem szczerej

cjonują w każdej szkole. Ich znajomość

i przełomowej rozmowy. To z kolei po-

pozwala czuć się pewniej w przypadku Profilaktyka może podjąć kolejne działania pomo-krytycznej sytuacji.

Znana maksyma z przysięgi Hipokrate-

cowe. Ważne – dyskrecję uczniowi czy

sa głosi, iż łatwiej zapobiegać niż leczyć.

uczennicy można zapewnić z zastrzeże-

Lepiej zrozumieć

W przypadku zdrowia psychicznego ist-

niem ujawnienia sytuacji w momencie Depresja obejmuje wszystkie wymiary nieje zbadany naukowo zestaw czynni-zagrożenia zdrowia lub życia. Trzeba wie-

funkcjonowania człowieka: fizjologiczny, ków chroniących, które pomagają łatwiej dzieć, że przeżywane od dłuższego cza-emocjonalny, poznawczy, behawioralny, poradzić sobie z życiowymi trudnościami, su emocje, takie jak: uczucie cierpienia, duchowy – bardzo utrudniając, a w skraj-stresem i przeciążeniem, a tym samym

smutku, lęku, a także używanie narkoty-

nych przypadkach uniemożliwiając mu zmniejszyć ryzyko wystąpienia depresji.

ków, samookaleczenia, myśli lub próby codzienne funkcjonowanie. Czego do-Należą do nich m.in.: bliskie, bezpieczne

samobójcze – to komunikaty, o których znaje osoba doświadczająca depresji nie-relacje z rodziną, przyjaciółmi czy innymi

zobowiązani jesteśmy poinformować zależnie od wieku, płci, statusu społecz-ważnymi osobami, odpowiednia dawka

opiekunów prawnych. Często bywa tak, nego, narodowości? Jedną z najbardziej ruchu fizycznego, najlepiej na świeżym że nastolatek z różnych powodów obawia

znanych teorii, które przedstawiają to za-

powietrzu, kontakt z naturą, uprawia-

się powiadamiania rodziców czy opieku-

gadnienie, jest koncepcja tzw. triady po-

nie sportu lub posiadanie innego hobby,

nów. Wtedy dużą część rozmowy trzeba znawczej Aarona Becka. Zakłada ona, że umiejętność radzenia sobie z emocjami przeznaczyć na przygotowanie się do tej osoba z depresją doświadcza negatywnej i stresem, a także adekwatna, stabilna sa-sytuacji i omówienie jej szczegółów. Jeśli wizji siebie, świata i przyszłości. „Jestem moocena.

dziecko powie nam, że myśli samobójcze nieatrakcyjny, nieciekawy, bezwartościo-Pełniąc funkcję nauczycieli, pedago-

towarzyszą mu od dłuższego czasu, przy-

wy, „jestem głupia, nic mi nie wychodzi, gów czy psychologów szkolnych, czyli bierają formę konkretnych zamierzeń

do niczego się nie nadaję”, „jestem poraż-

osób mających stały kontakt z dziećmi

i planów, które chce ono zrealizować

ką, ciężarem dla innych, ponoszę winę za i młodzieżą, możemy realnie wpływać na w najbliższej przyszłości, wówczas sytu-zło, które się wokół mnie dzieje”, „świat budowanie wspomnianych umiejętności acja wymaga natychmiastowej interwen-jest niebezpieczny”, „nikt mnie nie lubi”, i kompetencji. Życzę Państwu powodze-cji – powiadomienia dyrekcji, psychologa „życie nie ma sensu”, „nic mi się nie uda” nia w tym trudnym i ważnym zadaniu!

ZDROwIE | Uczyć lepiej 3 - 2021/2022 / 15

Dokumentowanie i monitorowanie działań doradczych w szkole Wewnątrzszkolny

System Doradztwa Zawodowego

Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego to dokument, który

powinien pojawić się w każdej szkole. Jest podstawą działań doradczych, służy wskazaniu korelacji między nimi a procesami dydaktyczno-wychowawczymi.

W każdej placówce powinna zostać

warto powołać kilkuosobowy zespół,

opisana koncepcja realizacji zadań

w skład którego wchodzić będą nie tyl-

z zakresu doradztwa zawodowego,

ko przedstawiciele kierownictwa szkoły,

ujęta w Wewnątrzszkolnym Systemie

ale również wychowawcy, nauczyciele

Doradztwa Zawodowego, który stano-

przedmiotów, szkolny pedagog czy też

wi część statutu danej szkoły. Obowią-

bibliotekarz. Ważne jest, by wszyscy

zek opracowywania programu wyni-

czuli się współodpowiedzialni za reali-

Dorota Mursztyn-Gorgoń

ka z rozporządzenia MEN z 12 lutego

zację przyjętych założeń. Stały zespół

nauczycielka konsultantka w ODN w Poznaniu,

2019 r. W sprawie doradztwa zawodo-

będzie tworzył, monitorował, ewalu-

doradca zawodowy

wego (Dz.U.2019 r.: poz. 325) i dotyczy

ował realizowane działania, wspierał in-

opracowywania programu realizacji do-

nych pracowników szkoły, diagnozował

radztwa zawodowego, uwzględniające-

potrzeby wszystkich zainteresowanych:

go WSDZ. Ustawodawca nakłada go na

rodziców, uczniów, nauczycieli.

całą kadrę pedagogiczną, co wymaga

2. Diagnoza potrzeb

dobrej organizacji pracy. Proponowana

Najczęściej zakłada się, że diagnozie

struktura dokumentu, która znajduje od-

poddaje się tylko uczniów, rozpoznając

zwierciedlenie w programie z doradztwa

ich zainteresowania i uzdolnienia. Z per-

zawodowego, powinna usprawnić reali-

spektywy szkoły im większe rozpozna-

zację przyjętych założeń. Najważniej-

nie, tym większe szanse na to, że WSDZ

szymi jej elementami są informacje o:

będzie adekwatny do potrzeb uczniów

�

głównym celu realizacji orientacji za-

i możliwy do zrealizowania. Diagnoza

wodowej i doradztwa zawodowego;

powinna również dotyczyć zasobów

� podejmowanych działaniach ze

ludzkich (nauczycieli i pracowników

wskazaniem głównych adresatów;

szkoły), otoczenia społecznego (pra-

�

sposobach realizacji tychże działań;

codawców, uczelni wyższych, innych

� realizatorach działań;

sojuszników) i materialnych zasobów

� zasobach materialnych przydat-

szkoły (czasopisma, publikacje, filmy).

nych w realizacji założeń;

Przykładowymi źródłami informacji

� potencjalnych sojusznikach – sieci

mogą być: dokumenty szkolne, kwe-

współpracy;

stionariusze, ankiety, checklisty, wywia-

� planie realizacji działań w danym

dy (rada pedagogiczna i uczniowska,

roku szkolnym;

rodzice, lokalny pracodawca, absol-

� monitoringu i ewaluacji zewnętrz-

wenci szkoły), analiza publikacji, repor-

nej WSDZ.

taże, dyskusje grupowe.

3. Opracowywanie planu

Etapy pracy nad WSDZ

Działania z zakresu doradztwa zawo-

1. Powołanie zespołu

dowego należy uporządkować zgodnie

Zakres działań, do realizacji których zo-

z wytycznymi opisanymi w rozpo-

bowiązane są szkoły, jest duży. Dlatego

rządzeniu w sprawie zasad udzielania

16 / Uczyć lepiej 3 - 2021/2022 | DORADZTwO ZAwODOwE

„ Adresatami działań z zakresu doradztwa zawodowego są uczniowie, rodzice i nauczyciele, dlatego ważne jest promowanie WSDZ wśród tych grup.

Warto

i organizacji pomocy psychologicz-

monitoringu ustala dyrektor po konsul-

no-pedagogicznej w publicznych tacji z doradcą zawodowym. Ewaluacja powołać

przedszkolach, szkołach i placówkach

przeprowadzana jest co roku lub po

oświatowych. Działania obejmują pięć

całym cyklu kształcenia w zależności

obszarów:

od potrzeb szkoły i służy doskonaleniu

kilkuosobowy

�

systematyczne diagnozowanie po-

systemu.

trzeb edukacyjnych i zawodowych

Adresatami działań z zakresu do-

poszczególnych uczniów oraz po-

radztwa zawodowego są uczniowie,

zespół ds. WSDZ,

moc w planowaniu kształcenia

rodzice i nauczyciele, dlatego ważne

i kariery zawodowej;

jest promowanie WSDZ wśród tych

który będzie

�

gromadzenie, aktualizacje i udo-

grup. Program działań można omawiać

stępnianie informacji edukacyjnych

podczas lekcji wychowawczych, ze-

i zawodowych właściwych dla da-

brań rodziców, ale również udostępniać

monitorował

nego poziomu kształcenia;

w Internecie na stronie WWW szkoły,

�

prowadzenie zajęć przygotowu-

w e-dzienniku, w gablocie informacyj-

jących uczniów do świadomego

nej. Opracowany dokument to nie tylko

i ewaluował

planowania kariery i podjęcia roli

wywiązanie się z obowiązku nałożone-

zawodowej;

go na szkołę, ale również odejście od

�

koordynowanie działalności infor-

traktowania doradztwa zawodowego

działania, a także

macyjno-doradczej prowadzonej

jako oferty przypadkowej.

przez szkołę, placówkę;

�

współpracę z innymi nauczyciela-

Bibliografia

diagnozował

mi w tworzeniu i zapewnieniu cią-

Katarzyna Druczak, Czy w szkole

głości działań w zakresie doradz-

potrzebny jest WSDZ, [w:] „Nowocze-

potrzeby

twa edukacyjno-zawodowego.

sne Doradztwo Zawodowe w Szkole

Opis działań warto uzupełnić infor-

Podstawowej” 2020/5, s. 1.

macjami o tym: kto, gdzie i w jaki spo-

Małgorzata Rosalska, Warsztat dia-

rodziców,

sób będzie je realizować.

gnostyczny doradcy zawodowego,

4. Monitoring i ewaluacja

Krajowy Ośrodek Wspierania Edukacji

Osobą, która bezpośrednio odpowia-

Zawodowej i Ustawicznej, Warszawa

uczniów,

da za monitoring realizacji WSDZ, jest

2012.

doradca zawodowy lub nauczyciel wy-

Praca zbiorowa, ABC Poradnic-

twa zawodowego w szkole, KOWEZiU,

nauczycieli.

znaczony przez dyrektora szkoły. Har-

monogram oraz obszary prowadzenia

Warszawa 2002.

DORADZTwO ZAwODOwE | Uczyć lepiej 3 - 2021/2022 / 17

Wyzwania edukacyjne w czasie pandemii

Nowatorski

projekt Wszystko będzie dobrze

Głównym celem innowacyjnego projektu było edukowanie dzieci na temat

COVID-19, zachęcenie ich do aktywności fizycznej i naukowej oraz przekazanie pozytywnej energii w trudnym czasie pandemii.

Projekt Wszystko będzie dobrze zajął

sie pandemii przestrzeganie trzech

drugie miejsce w kategorii Nauka dla

podstawowych zasad sanitarnych: za-

najmłodszych podczas 12. Ogólnopol-

chowywanie dystansu społecznego,

skiego Festiwalu Nauk Przyrodniczych

mycie rąk oraz noszenie maseczek.

na Scenie, który odbył się na Wydziale

W ramach różnorodnych aktywności

Fizyki UAM w Poznaniu we wrześniu

dzieci tworzyły prace plastyczne oraz

2021 roku i zostanie zaprezentowany

komponowały rymowanki wokół tema-

Emilia Khan

na Europejskim Festiwalu Science on

tu koronawirusa.

nauczycielka wychowania przedszkolnego

Stage w Pradze w marcu w 2022 roku.

w Przedszkolu nr 1 im. Kubusia Puchatka w Rogoźnie Inicjatywa opierała się na współ-Fenomen tęczy

pracy kilku osób, realizowała go Emilia

Druga część projektu była ściśle zwią-

Khan z Przedszkola nr 1 im. Kubusia

zana z globalną kampanią społeczną:

Puchatka w Rogoźnie we współpracy

Wszystko będzie dobrze. Na czym polega

z Edytą Dzikowską, autorką kanału Ki-

wspomniana idea? Dzieci i młodzież na

teLab Experiments w serwisie YouTube

całym świecie tworzą prace plastyczne,

oraz Justyną Bartol-Baszczyńską, do-

których motywem przewodnim jest tę-

radczynią metodyczną w Ośrodku Do-

cza jako symbol nadziei na przezwycię-

skonalenia Nauczycieli w Poznaniu.

żenie pandemii. Obrazy te umieszczane

Edyta Dzikowska

są następnie w miejscach publicznych

nauczycielka fizyki;, autorka kanału

KiteLab Experiments w serwisie YouTube

Globalna wspólnota

po to, aby podnieść ludzi na duchu i dać

W pierwszej części dzieci wzięły udział

im nadzieję na lepszą przyszłość. Zain-

w wyzwaniu tanecznym #Jerusalema-

spirowane tymi globalnymi działaniami

DanceChallenge, dającym ludziom na

postanowiłyśmy w naszym projekcie

całym świecie poczucie bycia częścią

pójść o krok dalej i zaproponowałyśmy

globalnej wspólnoty w trakcie izolacji

dzieciom serię eksperymentów, w któ-

spowodowanej pandemią COVID-19.

rych tęcza stanowiła motyw przewodni.

Głównym działaniem były warszta-

Były to: Tęcza w słoiku, Tęcza na talerzu,

ty naukowe, organizowane raz w ty-

Wędrująca woda oraz Wieża gęstości.

godniu od kwietnia do czerwca 2021

Kolejna faza projektu koncentrowała się

Justyna Bartol-Baszczyńska

roku. Przez trzy miesiące starałyśmy

na zapoznaniu uczestników i uczest-

nauczycielka fizyki, doradczyni metodyczna

w Ośrodku Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu

się zwizualizować dzieciom zagrożenia

niczek z fizycznym fenomenem tęczy.

związane z pandemią poprzez ekspery-

Pracując w grupach, dzieci rozwijały

menty fizyczne. Uczestnicy podzieleni

swoje talenty naukowe i artystyczne.

na kilkuosobowe grupy wykonali po

Wprowadziłyśmy również elemen-

trzy eksperymenty, dzięki którym mogli

ty kodowania oraz języka migowego

lepiej zrozumieć, jak ważne jest w cza-

i angielskiego.

18 / Uczyć lepiej 3 - 2021/2022 | DOBRE PRAKTYKI

„ Zaproponowałyśmy dzieciom serię eksperymentów, w których tęcza stanowiła motyw przewodni. Były to zadania: Tęcza w słoiku, Tęcza na talerzu, Wędrująca woda oraz Wieża gęstości.

Projekt zachęca

Nasze działania wpisują się w re-

pozwoliło im dzielić się zdobytą wiedzą

alizację dwóch z siedemnastu Celów

z rodzeństwem, rodzicami i dziadkami.

do wykorzystania

Zrównoważonego Rozwoju: Dobre

Młodzi uczestnicy stali się także po-

zdrowie i jakość życia oraz Dobra ja-

słańcami nadziei i wiary w pokonanie

łatwo dostępnych kość edukacji, a także rozwijają wśród pandemii w myśl przewodniego hasła: najmłodszych zainteresowania nauka-Wszystko będzie dobrze.

i niedrogich

mi przyrodniczymi lub szerzej pojętym

STEM-em (Science, Technology, Engi-

Podaj dalej

neering, Mathematics).

materiałów

Korzystając z owoców projektu, na-

uczyciele mogą zainspirować się do

do wykonania

Pokonać lęk

wykonywania eksperymentów z dzieć-

Projekt przedstawia innowacyjne roz-

mi w wieku przedszkolnym i wcze-

wiązania w zakresie nauczania dzieci

snoszkolnym. Wzorując się na spraw-

ciekawych

w wieku przedszkolnym i wczesnosz-

dzonych aktywnościach, mogą podjąć

kolnym. Nowatorskim pomysłem było

próbę wyjaśnienia trudnych do zrozu-

eksperymentów

wykorzystanie narzędzi do komunika-

mienia i zaakceptowania ograniczeń

cji zdalnej pomiędzy Edytą Dzikowską

pandemicznych. Projekt ukazuje także

z południowych Niemiec, Emilią Khan

możliwości połączenia wiedzy na te-

oraz wdrażania

oraz dziećmi, które były bardzo podeks-

mat COVID-19 z pozytywnym prze-

cytowane wiadomościami i uwagami

słaniem o przezwyciężeniu pandemii.

narzędzi

przekazywanymi za pomocą komu-

Zachęca także do wykorzystania różno-

nikatora online. Gdy przeprowadzone

rodnych, łatwo dostępnych i niedrogich

komunikacyjnych

eksperymenty nie przynosiły oczekiwa-

materiałów do wykonania ciekawych

nych rezultatów, dzieci szukały moż-

eksperymentów oraz wdrażania inno-

na odległość

liwych przyczyn oraz wspólnie próbo-

wacyjnych narzędzi komunikacyjnych

wały znaleźć rozwiązanie.

na odległość w celu przezwyciężenia

Nasze działania były także próbą

izolacji.

w celu

oswojenia z niepokojem spowodo-

Projekt został podsumowany w for-

wanym izolacją, wskazywały na ogra-

mie 15-minutowego filmu, który moż-

przezwyciężenia

niczenia pandemiczne, jednocześnie

na znaleźć w serwisie YouTube, na ka-

dając nadzieję na normalność bez wi-

nale KiteLab Experiments: https://www.

izolacji.

rusa. Głębokie zaangażowanie dzieci

youtube.com/watch?v=Ev2HgIq88KA

DOBRE PRAKTYKI | Uczyć lepiej 3 - 2021/2022 / 19

Poradnik dla nastolatków z problemami lękowymi i nieśmiałością A gdyby

tak się odważyć?

Nieśmiałość i lęk społeczny są powszechne i dotykają wielu z nas. Szczególną grupą, która może potrzebować pomocy w tym zakresie, zwłaszcza w wyniku doświadczanie pandemii koronawirusa, są nastolatki.

Książka Jennifer Shannon Co robić, gdy praca w grupie czy ćwiczenia na wycho-np. decyzję o unikaniu takich sytuacji

brakuje ci odwagi? Kultowy poradnik dla waniu fizycznym. Wyjaśnia, że w podob-lub wycofaniu się z nich). Nieprawidłowe

nastolatków jest rezultatem zawodowej nych okolicznościach nastolatek może funkcjonowanie tego szczególnego łań-drogi autorki z osobami zmagającymi się reagować na trzech poziomach: emocjo-cucha myśli – emocji – zachowania może

z problemami lękowymi. Powstanie po-

nalnym i fizycznym (czując np. mrowienie, skutkować występowaniem nieśmiałości radnika było też odpowiedzą na potrze-pocenie się, napięcie mięśni, niepewność), lub lęku społecznego.

bę wsparcia własnej córki w zmaganiach myślowym (zauważając pojawiające się z nieśmiałością. Autorka oddaje w ręce automatyczne myśli na temat samego sie-Jak sobie radzić?

nastolatków gotowy protokół terapeu-

bie lub sytuacji) i zachowania (podejmując Jednym z pierwszych zadań do wyko-tyczny, który ma być „orężem w walce

nania jest rozpoznanie i rozbrojenie błę-

z nieśmiałością i lękiem społecznym”.

dów poznawczych, takich jak: myślenie

Książka podzielona jest na dwanaście

katastroficzne (zakładanie, że stanie się

rozdziałów, wzbogaconych trzema do-

najgorsze), odrzucanie pozytywów (od-

datkami. Znajdziemy tu szereg ćwiczeń,

mowa przyjęcia pochwał, na które się

quizów oraz przestrzeń na własne notatki.

zasługuje), etykietowanie (przyklejanie

Tekst uzupełniony jest licznymi grafikami.

sobie negatywnej etykiety), efekt reflekto-

Jennifer Shannon zdecydowała się na

ra (bycie przekonanym, że wszyscy mnie

prostotę, jasność i czytelność przekazu.

obserwują, a moje emocje są oczywiste),

To niezwykle cenne, zwłaszcza że praca

czytanie w myślach (zgadywanie, co inni

nad własnymi ograniczeniami wiąże się

myślą lub mogą sobie pomyśleć), perfek-

z wysiłkiem. Lektura książki nie będzie

cjonizm społeczny (tworzenie dla siebie

tego zadania utrudniać.

reguł, które nie pozwalają na popełnianie

błędów). Następnie nastolatki zachęcane

Dlaczego się boimy?

są do korzystania z własnego kompa-

J. Shannon twierdzi, podobnie jak wielu

su wartości, dążenia do wartościowe-

współczesnych teoretyków i psychotera-

go, satysfakcjonującego życia. Ostatnim

peutów lęku, że jego całkowite pozbycie

– najważniejszym i zapewne najtrud-

się nie jest możliwe. Wskazuje, iż pojawie-

niejszym zadaniem – jest próbowanie

nie się tego uczucia jest swoistym odru-

i doświadczanie, czyli odważanie się. Au-

chem na sytuację zagrożenia (realnego

torka wskazuje, że wspinanie się na ko-

lub potencjalnego). Lęk pomaga nam

lejne szczeble drabiny doświadczeń nie

zachować ostrożność i nie podejmować

jest łatwe, ale nie pozostawia nastolatka

ryzyka. Nie zawsze jednak takie zachowa-

samego. W rozdziale Usuwanie usterek.

nie jest dla nas dobre. Czasem lęki blokują

Co robić, gdy utkniesz przekazuje słowa

nas, ograniczają nasze działanie. Autorka

wsparcia i cenne wskazówki. Najważniej-

wskazuje, że spory odsetek nastolatków

sze bowiem to próbować podejmować

dr Patrycja Wesołowska

odczuwa obawy i stres, zwłaszcza w ta-

wyzwania, zamiast się z nich wycofywać.

starszy wykładowca w Zakładzie Podstaw

kich sytuacjach społecznych jak np. roz-

Wychowania i Opieki, Wydział Studiów

„Unikaj unikania” to motto, które zdaniem

mowa przez telefon, odpowiadanie przy

Edukacyjnych UAM w Poznaniu; pedagog

w Zespole Poradni Psychologiczno-

autorki powinno pozostać z czytelnikiem

tablicy, udział w imprezach, dyskotekach,

Pedagogicznych nr 1 w Poznaniu

po lekturze tej książki.

20 / Uczyć lepiej 3 - 2021/2022 | REKOMENDACJE CZYTELNICZE

DOBRE PRAKTYKI | Uczy

2

ć lepiej 13- 2019/2020 / 3