SPIS

SPIS

TREŚCI

Uczyć

Globalnie

Uczyć

i lok

D alnie

ydaktyka

lepiej

lepiej

5. Ut enim ad minim

Czasopismo społeczno-oświatowe

Przykładowa instytucja

Ewa Superczyńska

Dziecięce dary zabawy

2-3

- redaktor naczelna

7. Ut enim ad minim

Szanowni Państwo!

Przykłado

N

w

auczy a instytucja

ciel historii wobec

12-13 modnych teorii

Parafrazując słowa księdza Benedykta Chmielow-pseudonaukowych

skiego, powiedzieć można, że szkoła, jaka jest – każ-Od redak

dy widzi. I natyc

cji

hmiast dodać, że każdy widzi ją tro-

Metoda stacji zadaniowych

STOPKA REDAKCYJNA

14-15 sposobem na matematykę

chę inaczej. Coraz trudniej wskazać główny trend, Adres redakcji

Adres r

ul. Gór edak

eck

cji

Dydaktyka

powstały określone szkoły, grupy, czy wręcz „bańki”, a 1, 60-201 Poznań

Excepteur sint occaecat cupidatat

5. Ut enim ad minim

Usłyszeć obraz.

tel. 61 858 47 00, fax 61 852 33 29

16-17

non proident, sunt in culpa qui

w których w odmiennych miejscach stawia się ak-Przykłado

e-mail:

Kreat wa inst

ywn

ytucja

y projekt Szkoły

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed officia deserunt mollit anim id est

uczyclepiej@odnpoznan.pl

Podstawowej nr 1

centy. Z jednej strony wciąż słychać głosy: „tylko laborum." Lorem ipsum dolor sit

7. Ut enim ad minim

do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna http://www.odnpoznan.pl

w Murowanej Goślinie

amet, consectetur adipisicing elit,

Przykładowa instytucja

ocenianie kształtujące”! Dla innych kluczowe jest aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation sed do eiusmod tempor incididunt

zwiększenie indywidualizacji i porzucenie systemu ut labore et dolore magna aliqua.

Kompetencje kluczowe.

ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.

Konto

20-22

Excepteur sint occaecat cupidatat

Ważne, potrzebne,

klasowo-lekcyjnego. Są też tacy, dla których najważ-KB S.A. III O/Poznań

Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse non proident, sunt in

niedoceniane?

niejsza staje się dyskusja na temat zasadności egza-86 1500 1621 1216 2005 9460 0000

cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint Konto

Komunikacja

minów w obecnej formule, kanonu lektur czy zwięk-occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia Excepteur sint occaecat cupidatat

społeczna

non pr

R

oident, sunt in culp

edakcja

a qui

deser

sz

unt

enia ro mollit

li no anim

wyc

id est

h medió labor

w. um." "Lorem ipsum dolor

8. Ut enim ad minim

Sekretarz redakcji

Przykładowa instytucja

sit amet,

Nasz consectetur adipisicing

e czasopismo konsekw elit, sed

entnie trz do eiusmod

yma się za-

Redak

Jo

cja

anna Marchewka

Excepteur sint occaecat cupidatat

tempor

sady, ż incididunt

e szk

ut labor

oła potrz

e et dolor

ebuje mądry e

c magna

h i kr

aliqua.

eatywny Ut

ch

Zespół redakcyjny

Inspiracje

non proident, sunt in culpa qui

Ksenia Herbst-Buchwald

enim ad

nauczy minim veniam,

cieli. Bo tylk

quis

o wt

nostrud

edy mo

exer

żna urcitation

uc

ullamco

homić pro-

Reklam

Żanet y i ogłosz

a Chełmińskenia

a

Jak biblioteka publiczna

laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.

cesy korzystne dla konkretnej placówki. Kadra pe-Agnieszka Gałązka-Kozłowska

4 L

-5 udzie, miejsca

współpracuje

Except

Dor eur sint occaecat cupidat

ota Mursztyn-Gorgoń

at

dagogiczna jest jak koło zamachowe. Inicjuje i za-zdarz

ze szk enia

ołami. Pomysły.

non proident, sunt in culp

Anna Golik-Czarnecka a qui

Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse 9. Ut enim ad minim

prasza do współpracy uczniów oraz rodziców. Toteż Kinga Koszewska

Przykłado

Inspir wa instytucja

acje. Przykłady

cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint Kor

T ekta

adeusz Nowik

działań

zgodnie z misją Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli Excepteur sint occaecat cupidatat

occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia non proident, sunt in culpa qui

w Poznaniu wspieramy nauczycieli i dyrektorów szkół

Drama w działaniu.

deserunt mollit anim id est laborum. Lorem ipsum dolor sit Kontakt:

18-19

i placówek.

Autorzy tekstów

O próbowaniu życia

amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor Except

Jo

eur sint occaecat cupidat

anna Marchewka

at

Co proponujemy Państwu w bieżącym numerze?

non pr

t

oident, sunt in culp

el. 61 858 47 64

a qui

Wychowanie

incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad Autorzy artykułów bardzo mocno podkreślają po-Except

jo

eur sint occaecat cupidat

anna.marchewka@odnpo

at

znan.pl

10. Ut enim ad minim

minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris non proident, sunt in culpa qui

Przykładowa instytucja

nisi

trz ut aliquip

ebę kszt

ex ea commodo

ałcenia kompet

consequat.

encji poprz

Duis

ez nowaute

ocz irure

esne

Excepteur sint occaecat cupidatat

metody dydaktyczne. Jak pisze jedna z autorek, dziś non pr

Kor

oident, sunt in culp

ekta

a qui

11.Ut enim ad minim

dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore Agnieszka Gałązka-Kozłowska

Przykładowa instytucja

Excepteur sint occaecat cupidatat

nie można posiąść całej wiedzy, ale można odwrócić Zarządzanie

eu fugiat nulla pariatur.

non pr

Jo

oident, sunt in culp

anna Marchewka

a qui

Excepteur sint occaecat cupidatat

paradygmat, stawiając na kompetencje, które do tej informacją

non proident, sunt in culpa qui

Except

wiedz eur sint

y dopro occaecat

wadzą. W cupidat

art

at non

o docenić t proident,

aki st

sunt in

yl naucza-

Except

Aut eur sint occaecat cupidat

orzy tekstów

at

Dobre

Zofia Drossel-Jórdeczka

Baamboozle – rozbij bank

culpa qui officia deser

nia i włączać do pr unt mollit

ocesu edukanim

ac

id est labor

yjnego gry i um.Ut

non proident, sunt in culpa qui

zaba-

6-7

Excepteur sint occaecat cupidat

Małgorzata Hypś-Wolińska

at

prakt

dy

yki

daktycznych gier

enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco wy, o których piszemy w tym numerze „Uczyć lepiej”.

non pr

Beat

oident, sunt in culp

a Jerzakowsk

a qui

a-Kibenko

10. Ut enim ad minim

laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute Excepteur sint occaecat cupidat

Magdalena Kozłowska

at

Przykładowa instytucja

Przypomnijmy, że w swojej monografii Homo ludens Lidia Lasota

irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum non proident, sunt in culpa qui

(człowiek bawiący się) Johan Huizinga stwierdził, że Except

Dorot eur sint occaecat cupidat

a Napieralska

at

12. Ut enim ad minim

dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat non proident, sunt in culp

Alina Płaziak-Janiszewska a qui

Przykładowa instytucja

u podstaw ludzkiego działania znajduje się zabawa, cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt Excepteur sint occaecat cupidat

Magdalena Skiba

at

5. Ut enim ad minim

gra i współzawodnictwo. Zadbajmy o te uczniowskie non proident, sunt in culp

Maria Sobolewska

a qui

Przykładowa instytucja

Wychowanie

mollit anim id est laborum. Ut enim ad minim veniam, quis Except

Iw

eur sint occaecat cupidat

ona Wysocka

at

potrzeby! Niech zatem na lekcjach zagoszczą: dra-nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea 14. Ut enim ad minim

non proident, sunt in culpa qui

i profilaktyka

Przykładowa instytucja

commodo

ma, teatrz consequat.

yk k

D

amishibuis aute

ai, met irure do

oda st lor in reprehenderit

acji zadaniowych

Opr

Pr acowanie gr

ojekt graficzn aficzne

y czasopisma

in

cz volupt

y ap at

lik e velit esse

acja z gr

cillum do

ami eduk lor

ac e

yjneu fugiat nulla pariatur

ymi – Baamboo

.

zle.

Except

Mat

eur sint occaecat cupidat

eusz Leszkowicz

at

Metoda Wspólnej Sprawy,

8-9

non proident, sunt in culpa qui

czyli sposób

Except

Mają Peur sint

aństw occaecat

o napraw cupidat

dę duż at non pr

y wybór! oident, sunt in

na interwencję w sytuacji

culpa qui

Mark officia

Tw

deser

ain po unt mollit

wiedział, żanim

e: „L id est laborum.

udzie nie dlat Duis

ego

Projekt okładki, ilustracje

Druk

Dobr

prz

e

emocy rówiesśniczej

aut

prz e ir

est ure dolor

ają się ba in repr

wić, ż ehenderit

e się starz in voluptate

eją, lecz st v

arzelit esse

eją się,

Sylwia Pragłowska

Excepteur sint occaecat cupidatat

praktyki

cillum

bo prz do

est lore eu

ają się b fugiat

a

nulla

wić”! Zat

pariatur

em prosz .

ę Except

p

eur

amiętać sint

non proident, sunt in culpa qui

Uwaga. Człowiek się

też

10-1117. Ut enim ad minim

Skład i łamanie

tworzy. Rozwój mowy

occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia Przykładowa instytucja

o sobie. Miłej lektury i dobrej zabawy!

Drukarnia Laser-Graf, Płock

jako warunek powstania

Ksenia Herbst-Buchwald

biuro.lasergraf@gmail.com

16. Ut enim ad minim

wyższych form

tel. 664 434 122

Przykładowa inst

świadomościytucja

Dyrektor Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli podpis odręczny

w Poznaniu

DOBRE PRAKTYKI | Uczy

Uczy

ć lepiej 2 - 2022/2023 /

ć lepiej 5 - 2016/2017 / 3 1

Koncepcja pedagogiczna Friedricha Froebla w edukacji przedszkolnej Dziecięce

dary zabawy

Małe dziecko powinno mieć możliwość doświadczania świata poprzez zabawę, swobodnego działania, eksplorowania, a rola pedagoga polega na stworzeniu odpowiednich ku temu warunków. Odpowiedzią na tę potrzebę jest koncepcja pedagogiki freblowskiej.

Nauczycielska intuicja

zabawy – koncepcja pedagogiczna Frie-

Koniec maja 2014 r. był ciepły i słonecz-dricha Froebla w edukacji przedszkolnej.

ny. Wszystko wokół krzyczało: „idź na

spacer”, a tu w planie konferencja. Na

Koncepcja Froebla

plakacie towarzyszącym wydarzeniu –

Kim był twórca koncepcji, o której piszę?

drewniane klocki i dość enigmatyczny

Friedrich Wilhelm Froebel żył w latach

napis: „Dary zabawy”. Gdzieś głęboko

1782 – 1852, był niemieckim pedago-

Lidia Lasota

w duszy nauczyciela pojawiły się pyta-

giem, architektem i miłośnikiem przy-

od 17 lat kieruje Przedszkolem nr 3 „Promyczek”

w Poznaniu, które opiera swoją pracę na koncepcji nia: cóż to znowu? Jakie dary?

rody. Stworzył filozofię wychowania

pedagogicznej F. Froebla.

L. Lasota jest członkinią zarządu Poznańskiego Zawodowa intuicja zwyciężyła

przedszkolnego opartą na trzech głów-

Oddziału Polskiego Komitetu Światowej Organizacji nych ideach: jedności wszechświata,

Wychowania Przedszkolnego OMEP.

i wzięłam udział w pierwszej konferen-

W ramach swojej działalności w Polskim Komitecie cji zorganizowanej w Poznaniu przez

szacunku dla dziecka i jego indywidu-

OMEP zorganizowała m.in.:

- wyjazd seminaryjny do Holandii (w celu poznania zespół Froebel.pl. Wyszłam oczarowa-alności, znaczeniu zabawy w rozwo-

edukacji daltońskiej w praktyce);

- konferencję dotyczącą edukacji freblowskiej.

na, z gotowym planem działania: naj-

ju dziecka. Uważał, że małe dziecko

Współtworzy projekty:

Ogólnopolskiego Dnia Przedszkolaka,

pierw podzielić się nową/starą propo-

powinno zdobywać jak najwięcej no-

przeglądów twórczości dzieci.

wych doświadczeń poprzez możliwość

O sobie mówi: „Lubię to, co robię,

zycją z nauczycielkami w przedszkolu,

czyli podobno nie pracuję”.

potem zorganizować szkolenia, następ-

samodzielnego działania, odkrywania

nie wprowadzić edukację freblowską

i dochodzenia do wiedzy. Froebel wska-

w placówce, a jeśli się uda, to przygo-

zywał, że rolą dorosłego jest stwarzanie tować konferencję dla nauczycieli po-dziecku warunków do poznawania ota-

znańskich przedszkoli.

czającego je świata (źródło: www.fro-

Po pierwszym szkoleniu przepro-

ebel.pl/pedagogika-froebla).

wadzonym przez Annę Turską i Sylwię

Co kryje się pod hasłem edukacji

Kustosz w Przedszkolu nr 3 „Promyczek”

freblowskiej? Moim zdaniem uwrażli-

w Poznaniu nauczycielki stwierdziły, że

wianie dzieci na drugiego człowieka,

chcą pracować w oparciu o koncepcję

inspirowanie do poszukiwań, podejmo-

pedagogiki freblowskiej i Program wy-

wania decyzji, wyciągania wniosków,

chowania przedszkolnego „Dar zaba-

a także tworzenie sytuacji sprzyjających wy” autorstwa Barbary Bilewicz-Kuźni.

wypowiadaniu się, budowaniu poczu-

We współpracy z Poznańskim Od-

cia własnej wartości, pracy w małych

działałem Polskiego Komitetu Światowej

zespołach lub parach. Koncepcja Fro-

Organizacji Wychowania Przedszkolne-

ebla zakłada też dzielenie się wraże-

go, Wydziałem Studiów Edukacyjnych

niami, odkryciami, przeprowadzanie

UAM w Poznaniu i oczywiście z ze-

doświadczeń, konstruowanie, tworze-

społem Freobel.pl udało mi się zorga-

nie i porządkowanie oraz szanowanie

nizować konferencję pod hasłem: Dar

wytworów pracy innych osób.

2 / Uczyć lepiej 2 - 2022/2023 | DyDaktyka

Czym są wspominane „dary”? Są to

i powtarzają wiersz lub piosenkę wraz

wowo-zadaniowej w kącikach freblow-

drewniane klocki, dzięki którym dzie-

z nauczycielką.

skich: twórczym, darów, badawczym

ci w naturalny sposób poznają bryły,

„Dary” to również materiał na uwiel-

i gospodarczym. Przedszkolaki współ-

mogą je ze sobą zestawiać, porówny-

biane przez dzieci miniteatrzyki, pod-

pracują w małych zespołach, na tym

wać, układać według swoich pomysłów

czas których sześciany, walce i kule

etapie zajęć rola nauczyciela ogranicza

lub określonych schematów. Operując

zamieniają się w baśniowe postacie.

się do monitorowania, obserwowania

różnymi elementami zestawu, tworzą

Maluchy z otwartymi buziami śledzą

ich działań. Jest to bardzo ważny mo-

przestrzenne obrazy, nadają im nazwy,

każdy ich ruch i z uwagą słuchają treści ment, w którym nauczyciel może zaob-opowiadają o nich wymyślone przez

opowiadania.

serwować np.: zdolności przywódcze

siebie historie. Sześcian, walec i kula

i organizacyjne dzieci. Po upływie cza-

towarzyszą przedszkolakom podczas

Dar zabawy

su wyznaczonego na realizację zadań

zabaw w sali i ogrodzie, z czasem przy-

Jak przebiegają zajęcia kierowane

w kącikach dzieci wypowiadają się na

czyniają się do dostrzegania brył w za-

w pedagogice freblowskiej? Nauczyciel

temat wytworów swojej pracy, dzielą

bawkach, przedmiotach, budowlach.

spotyka się z dziećmi w tzw. porannym

się spostrzeżeniami i odkryciami.

„Dary” sprzyjają również wyciszeniu

kole i wita się z nimi np.: rymowanką

Dzisiaj Promyczkowe przedszkolaki

grupy i rozbudzaniu zainteresowania

-powitanką. Następnie poprzez opo-

rozwijają kompetencje społeczne, oby-

poprzez rytuał wprowadzania każde-

wiadanie, teatrzyk, zagadki lub zestaw

watelskie, językowe, matematyczne, przy-

go zestawu w ciszy, którą przerywa

zabaw i zadań wprowadza w temat.

rodnicze w oparciu o dary zabawy, dary

wiersz, rymowanka lub piosenka. Dzie-

Kolejnym etapem jest podjęcie przez

małego i wielkiego świata oraz działanie ci chętnie podejmują zabawę słowem

dzieci samodzielnej aktywności zaba-

w kącikach zadaniowo-zabawowych.

DyDaktyka | Uczyć lepiej 2 - 2022/2023 / 3

Współpraca instytucji w edukacji

Jak biblioteka

publiczna współpracuje ze szkołami?

Pomysły. Inspiracje. Przykłady działań

Przedszkolaki i licealiści, uczniowie podstawówek, szkól branżowych

i technikum. Wszystkie te grupy są częstymi gośćmi Biblioteki Publicznej w Swarzędzu, która przygotowuje dla nich bogatą ofertę edukacyjną i kulturalną.

Tajemnice biblioteki

rodzicom, by ci nadal czytali swoim

pociechom na głos. Zachęca również

Najczęstszym elementem współ-

do czytania młodszemu rodzeństwu.

pracy biblioteki ze szkołami są lek-

Zajęcia odbywają się w bibliote-

cje biblioteczne dla najmłodszych.

ce głównej i filiach. Inicjowane są za-

Uczniowie klas 0-3 zapoznają się z zasa-

równo ze strony nauczycieli, jak i bi-

dami korzystania z biblioteki publicznej bliotekarzy. Zauważalny jest znaczący

i księgozbiorem. Dzięki zajęciom i sto-

Magdalena Kozłowska

wzrost liczby aktywnych czytelników

sowanym podczas nich metodom ak-

zastępczyni dyrektor

spośród osób, które uczestniczyły

Biblioteki Publicznej w Swarzędzu. Ukończyła filologię tywizującym dzieci odkrywają różnice

polską na UAM.

w tego typu spotkaniach. Uczniowie,

W Bibliotece Publicznej w Swarzędzu

między biblioteką szkolną a publiczną

prowadzi zajęcia z dziećmi i seniorami.

którzy dotychczas nie byli zapisani do

W bibliotekarstwie ceni sobie

oraz między biblioteką a księgarnią.

biblioteki, przyprowadzają opiekunów,

różnorodność zadań,

W zakres lekcji wchodzi czytanie frag-

możliwość łączenia własnych pasji

a ci zakładają kartę dziecku i sobie.

z pracą zawodową.

mentu książki oraz prezentacja nowo-

W ten sposób biblioteka zyskuje no-

ści bibliotecznych. Największe emocje

wych użytkowników. Widać także

wzbudza zwiedzanie biblioteki, zwłasz-

zwiększenie częstotliwości wypoży-

cza części niedostępnych czytelnikom

czeń wśród dzieci już wcześniej zapi-

na co dzień. W ofercie są też spotkania

sanych do biblioteki.

cykliczne, wówczas uczniowie mają

możliwość uczestniczyć w teatrzyku

Promocja talentów

kamishibai, poznać tajniki pracy biblio-

tekarza i przyjrzeć się „życiu” książki: Innym przejawem współpracy biblio-począwszy od pomysłu autora po eg-

teki publicznej ze szkołami są wysta-

zemplarz na półce bibliotecznej.

wy prac uczniów. Uroczyste wernisa-

Na każdych zajęciach prowadzący

że odbywają się z udziałem autorów,

inicjuje dyskusję o czytaniu. Prowadzi

zapraszani są rodzice i nauczyciele

rozmowę tak, by dzieci lubiące literatu-

oraz dyrekcja szkół. Oprawione w an-

rę w naturalny, niewymuszony sposób

tyramy prace prezentowane są w holu

mogły przekonać kolegów i koleżanki

biblioteki głównej lub filii. Ogromnym

do sięgnięcia po powieść czy pozy-

zainteresowaniem cieszyła się na

cję popularnonaukową. W ten spo-

przykład wystawa Zwierzaki w szkole

sób stworzona zostaje swoista giełda

malowane, która była efektem zajęć

książek, po które warto sięgnąć. Poza

w Szkole Podstawowej nr 4 w Swarzę-

tym osoba prowadząca spotkanie pod-

dzu. Uczniowie z oddziałów edukacyj-

powiada argumenty, które samodziel-

no-terapeutycznych stworzyli ciekawe

nie czytające dzieci mogą przekazać

pod względem technicznym prace

4 / Uczyć lepiej 2 - 2022/2023 | inspiracje

przedstawiające dzikie i udomowione

wać swój dorobek, zachęcić młodzież

gdzie jest filia najbliższa miejscu jego zwierzęta z różnych stron świata. Jak

do czytania, propagować kulturę wy-

zamieszkania i co można w niej zna-

podkreślali opiekunowie, zaprezento-

soką. Biblioteka bierze na siebie aspekt leźć. Chodzi o wyrabianie nawyku od-wanie prac podopiecznych w biblio-

finansowy, a szkoła – organizacyjny.

wiedzania biblioteki publicznej, ale też tece podnosi ich prestiż, dowartościo-Biblioteka w porozumieniu z dyrekcją

o budowanie pozytywnego wizerunku

wuje autorów i daje satysfakcję.

szkoły ustala z prelegentem godzinę

bibliotekarza jako osoby pomocnej

W filii dla dzieci organizowane są

rozpoczęcia, czas trwania i zakres te-

i życzliwej. W żaden sposób nie jest to

także wystawy lapbooków powstałych

matyczny, a nauczyciele zajmują się

konkurowanie z biblioteką szkolną, ra-

na zajęciach szkolnych. Czytelnicy od-

zapewnieniem bezpieczeństwa w dro-

czej uzupełnienie i wzbogacenie oferty

wiedzający bibliotekę mają możliwość

dze oraz odpowiedniego zachowania

kulturalnej gminy.

zajrzenia do każdego egzemplarza.

uczniów na miejscu.

Wystawy organizowane są również

jako podsumowanie działań bibliote-

karzy. Jest to efekt zajęć bibliotecz-

Korzyści dla wszystkich

nych dotyczących konkretnej książki.

Biblioteka Publiczna w Swarzędzu sta-

Uczniowie poznają tekst podczas spo-

ra się współpracować ze wszystkimi

tkania w bibliotece, a działania pla-

szkołami w okolicy. Ze względu na

styczne odbywają się później w szkole.

dużą powierzchnię gminy i znaczną

Efekty są prezentowane dzięki współ-

liczbę szkół część działań jest prze-

pracy bibliotekarzy z nauczycielami.

niesiona do filii. Bibliotekarzom zale-

ży, by każdy młody czytelnik wiedział,

Współpraca

to podstawa!

Ścisłe kontakty kadry pedagogicz-

nej i bibliotecznej są podstawą wielu

działań. Planując udział w ważnych

projektach, obie strony mogą liczyć

na wzajemną pomoc w dotarciu do

określonej grupy potencjalnych za-

interesowanych. Na swoich profilach

w mediach społecznościowych biblio-

Innym przejawem współpracy biblioteki

teka umieszcza informacje o przedsię-

publicznej ze szkołami są wystawy prac

wzięciach skierowanych do szerokie-

uczniów. Uroczyste wernisaże odbywają się Najczęstszym elementem współpracy

go grona odbiorców, a realizowanych

z udziałem autorów, zapraszani są rodzice biblioteki ze szkołami są lekcje biblioteczne i nauczyciele oraz dyrekcja szkół.

dla najmłodszych

przez zaprzyjaźnione instytucje kultu-

ry i szkoły. Bibliotekarze mogą z ko-

lei liczyć na promowanie w szkołach

ważnych projektów, np. poprzez wy-

wieszanie plakatów zachęcających

uczniów do udziału w takich akcjach.

Tak było w przypadku unijnych projek-

tów: ECDL e-Citizen oraz Programo-

wanie robotów Lego. Po zakończeniu

przedsięwzięcia i zdaniu przez uczest-

ników międzynarodowego egzaminu

nauczyciele informatyki podczas wy-

stawiania ocen końcowych z informa-

tyki brali pod uwagę zaangażowanie

oraz dodatkowe osiągnięcia dzieci.

Bliżej autorów

Najbardziej oczywistą platformą

współpracy są spotkania autorskie. Bi-

blioteka zaprasza do własnej siedziby

W ofercie są też spotkania cykliczne, wówczas uczniowie mają możliwość uczestniczyć pisarzy, którzy mają okazję zaprezentow teatrzyku kamishibai, poznać tajniki pracy bibliotekarza i przyjrzeć się „życiu” książki inspiracje | Uczyć lepiej 2 - 2022/2023 /

5

Nowoczesne technologie w dydaktyce

Baamboozle

– rozbij bank dydaktycznych gier!

W zasobach Internetu można wyszukać wiele przydatnych aplikacji, które sprawią, że lekcje będą interesujące i zaangażują każdego ucznia do aktywnego w niej udziału. Jedną z ciekawszych propozycji jest Baamboozle.

Po co Baamboozle?

Aby sprawdzić poprawność odpo-

Szkoła XXI wieku powinna być atrakcyj-

wiedzi, należy kliknąć w lupkę: spraw-

na dla ucznia, ma uczyć i jednocześnie

dzić. Po jej naciśnięciu pojawi okienko

bawić. Pomoże nam w tym aplikacja

z komunikatem „Okay!” lub „Oops!” Za

Baamboozle, w której znajdziemy wie-

każdą prawidłową odpowiedź zespół

le ciekawych gier do wykorzystania na

otrzyma punkty. Za nieprawidłową nie

zdobywa się punktów, ale i nie otrzy-

Magdalena Skiba

lekcji – na każdym przedmiocie, na każ-

muje się ujemnych.

nauczycielka języka polskiego;

dym etapie edukacyjnym, gdyż aplika-

pracuje w Szkole Podstawowej

Istnieje możliwość wyboru gry

im. Powstańców Wielkopolskich

cja umożliwia darmowy dostęp do wie-

w Pniewach

lu gier edukacyjnych przygotowanych

w opcji: quiz lub classic. Gdy zostanie

przez nauczycieli różnych przedmio-

wybrana opcja quiz, uczniowie zmie-

tów. Co ważne, nie trzeba się logować,

rzą się tylko z zadaniami/pytaniami

aby skorzystać z zasobów udostępnio-

przygotowanymi przez nauczycie-

nych publicznie. Na stronie Baambo-

la, natomiast opcja classic sprawi, że

ozle znajduje się wyszukiwarka, która

pod kaflami będą dostępne bonusy

pozwala wybrać interesującą nas grę

w postaci dodatkowych punktów. Je-

(według jej popularności, terminu do-

śli jednak zespół udzieli niepoprawnej

dania, języka – w tym również języka

odpowiedzi, musi wówczas oddać na-

polskiego).

grodę przeciwnikom, może też stracić

wszystkie zdobyte punkty. Opcja clas-

Zasady gry

sic jest emocjonująca, nieprzewidy-

walna i bardzo lubiana przez uczniów.

Po wybraniu gry nauczyciel dzieli ze-

spół klasowy minimum na dwie grupy

(maksymalnie na cztery), które będą

Baamboozle na lekcji

ze sobą rywalizowały. Aby przystąpić

Gry zamieszczone na platformie

do zabawy, w sali lekcyjnej niezbędny

Baamboozle mogą zostać wykorzystane

będzie komputer, rzutnik/ tablica inte-

praktycznie na każdej lekcji. Na języku

raktywna/ekran. Na tablicy pokażą się

polskim aplikacja pomaga przyswajać

kafle z pytaniami (od 8 do 24 – w zależ-

poprzez zabawę zarówno treści literac-

ności od liczby pytań w grze). Ponie-

kie, jak i zagadnienia gramatyczne. Na

waż Baamboozle nie podaje uczniom

zajęciach poświęconych literaturze przy

wariantów odpowiedzi, uczeń sam

pomocy Baamboozle dzieci weryfikują,

musi odpowiedzieć pełnym zdaniem

czy przeczytały zadany tekst ze zrozu-

na postawione pytanie, określić, czy

mieniem, np. opowiadanie zamiesz-

zdanie jest prawdziwe, czy fałszywe

czone w podręczniku szkolnym, lekturę.

i w razie pojawienia się na tablicy zda-

Taka forma sprawdzenia znajomości tre-

nia nieprawdziwego, skorygować je.

ści zastępuje tradycyjną kartkówkę.

6 / Uczyć lepiej 2 - 2022/2023 | ZarZąDZanie informacją

„Szkoła XXI wieku powinna być

atrakcyjna

dla ucznia,

ma uczyć

i jednocześnie

bawić

Na języku polskim aplikacja pomaga przyswajać poprzez zabawę zarówno treści literackie, jak i zagadnienia gramatyczne

Aplikacja jest przydatna, gdy

uczniowie przygotowują się do reda-

gowania dłuższych wypowiedzi pi-

semnych, np. charakterystyki postaci.

W czasie zabawy dzieci współpracują

ze sobą, doskonalą umiejętność wy-

szukiwania potrzebnych informacji

w tekście i odpowiadają na zadane py-

tanie pełnym zdaniem.

Platforma znajduje także zastoso-

wanie podczas zajęć poświęconych

nauce o języku, ortografii i interpunk-

cji. W grze poświęconej nauce orto-

grafii uczniowie wskazują, jakiej litery brakuje w podanym słowie, a następnie uzasadniają jego pisownię w od-

Gry zamieszczone na platformie Baamboozle mogą zostać wykorzystane praktycznie na każdej niesieniu do reguł ortograficznych.

lekcji

W tego typu zabawach wyraz może zo-

stać połączony z rysunkiem/zdjęciem,

powiedzi istniała szansa na zdobycie

podliczy liczbę prawidłowych/niepra-

co sprawi, że dzieci łatwiej zapamiętają punktów – goli dla swojego zespołu.

widłowych odpowiedzi, a uczeń od

jego zapis. Uczniowie w aplikacji uczą

Dzieci mogły w czasie lekcji kibicować

razu otrzyma informację zwrotną, co

się także stosowania znaków inter-

ulubionemu zespołowi i przyswajać

już umie i nad czym musi jeszcze po-

punkcyjnych. Nauczyciel na monitorze

przy okazji treści z lekcji. Tego typu

pracować.

interaktywnym wyświetla zdanie. Za-

formy aktywności przypadły do gustu

daniem ucznia jest wskazanie miejsc,

uczniom, szczególnie tym młodszym.

Moja własna gra

w których należy postawić znaki inter-

punkcyjne.

Powtórka

Na stronie internetowej Bamboozle

W grudniu, gdy odbywały się

znajduje się bogaty zasób gier dydak-

Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej

z Baamboozle

tycznych. Jednak jeśli nauczyciel chce,

w Katarze, na stronie została odbloko-

Rywalizacja grupowa to tylko jedna

po zarejestrowaniu się na www.baam-

wana opcja premium: World Pup Soc-

z możliwości wykorzystania Baambo-

boozle.com, może stworzyć własną grę

cer, która umożliwiła młodym kibicom

ozle. Aplikacja jest także przydatnym

– dodając pytania, zdjęcia, animacje itp.

piłki nożnej przeniesienie się na sta-

narzędziem ułatwiającym przyswoje-

Uważam, że to bardzo dobra aplikacja,

dion piłkarski. Na tablicy pokazywały

nie wiedzy. Nauczyciel udostępnia grę

która spodoba się każdemu uczniowi –

się pieski-piłkarze oraz piłka, którą trze-uczniom, którzy, klikając w okienko:

młodszemu i starszemu. Dzięki Baam-

ba było dotknąć, aby wyświetliło się

study, powtarzają treści omawiane na

boozle uczniowie będą zdobywali wie-

pytanie. Po udzieleniu poprawnej od-

lekcji. Po wykonaniu zadań aplikacja

dzę i przy tym świetnie się bawili.

ZarZąDZanie informacją | Uczyć lepiej 2 - 2022/2023 / 7

Profilaktyka agresji i przemocy rówieśniczej Metoda Wspólnej Sprawy,

czyli sposób na interwencję

w sytuacji przemocy rówieśniczej

Metoda Wspólnej Sprawy jest rodzajem interwencji humanistycznej, która ma pomóc w znalezieniu pomysłu, jak zmniejszyć lub wyeliminować dręczenie danego ucznia przez rówieśników oraz w zrozumieniu przez dziecko konsekwencji swojego postępowania.

Metodę tę opracował i rozbudował

To najczęściej osoba o niskiej samo-

Kenneth Rigby – australijski pedagog

ocenie, która buduje swoje poczucie

zajmujący się zagadnieniami przemo-

wartości na słabościach innych. Za-

cy i cyberprzemocy. Ważny jej aspekt

pewne doznała ona agresji ze strony

stanowi też wspieranie dzieci i mło-

np. rodzica czy rodzeństwa. Ma niskie

dzieży w poszukiwaniu zachowań

kompetencje społeczne, emocjonalne

społecznie akceptowanych. Kładzie

i interpersonalne. Nie posiada szcze-

Małgorzata Hypś-Wolińska

się tu szczególny nacisk na tworzenie

gólnych zainteresowań, które mogłyby

nauczycielka konsultantka

rozwiązań problemu i pokazanie, że

ją wyróżniać lub wzmocnić. Uczy się

ds. edukacji wczesnoszkolnej,

ODN w Poznaniu.

jego zlikwidowanie jest możliwe bez

raczej przeciętnie. Wszystko to powo-

stosowania agresji. W metodzie tej nie

duje, że dręczenie innych wyróżnia ją

trzeba wyjaśniać szczegółów przemo-

i daje poczucie ważności. Jeżeli w ta-

cy, nie trzeba doprowadzać do sytu-

kim przypadku przeprowadzimy typo-

acji, podczas których zawiążą się nowe

wą rozmowę upominającą: „Nie mo-

przyjaźnie, nie dąży się do nawiąza-

żesz tak robić, tak się zachowywać”,

nia przyjacielskich stosunków między

„powinieneś go przeprosić” – to tylko

skonfliktowanymi uczniami, ale daje

wzbudzimy i utrwalimy jeszcze większą

się im szansę na bezpieczne przeby-

frustrację oraz złość na otaczającą rze-

wanie w tej samej klasie czy grupie

czywistość, a zwłaszcza na tzw. „ofiarę”.

koleżeńskiej.

Jak postępować?

Co jest ważne?

Odpowiedź może przynieść Metoda

W MWS bardzo ważne jest zrozumie-

Wspólnej Sprawy, w której prowadzą-

nie emocji zarówno „oprawcy”, jak

cy, żeby uniknąć piętnowania, od-

i „ofiary”. Uważa się, że gdy nie usunie-rzuca sformułowania typu: „oprawca”

my przyczyny danej sytuacji i skupimy

i „ofiara”(choć w opisie metody są one

się tylko na jej objawach, to najpraw-

używane). Ważne jest tutaj zrozumie-

dopodobniej agresywne zachowanie

nie (przez nauczyciela, prowadzącego)

pojawi się znowu i to krótko po naszej

osoby używającej przemocy wobec

interwencji.

innych, nieszufladkowanie tego czło-

wieka jako zawsze winnego, atakują-

Kim jest atakujący?

cego i dokuczającego. Nauczyciel, wy-

Wiedza ta jest nam potrzebna, żeby

chowawca pracujący MWS na pewno

zrozumieć emocje takiego ucznia.

musi umieć słuchać i powstrzymywać

8 / Uczyć lepiej 2 - 2022/2023 | WychoWanie i profilaktyka

Nauczyciel, wychowawca pracujący MWS na pewno musi umieć słuchać i powstrzymywać się od osądzających komentarzy. Osoba prowadząca pracę Metodą Wspólnej Sprawy powinna budować dwustronną komunikację i traktować sprawcę pozytywnie, z szacunkiem

się od osądzających komentarzy. Oso-

tyczące pomocy dziecku doświadcza-

O czym należy pamiętać?

ba prowadząca pracę Metodą Wspólnej

jącemu przemocy. Rozmowa powinna

Jako nauczyciele, wychowawcy, oso-

Sprawy powinna budować dwustron-

być tak przeprowadzona, żeby lider

by dorosłe mamy obowiązek reago-

ną komunikację i traktować sprawcę

grupy z prześladowcy stał się sojusz-

wania w sytuacjach wykluczenia czy

pozytywnie, z szacunkiem. Bowiem

nikiem dorosłego i jednocześnie oso-

też w kontekście innych negatywnych

wg tej metody tylko takie działania

bą odpowiedzialną za pomoc. Spraw-

zachowań wobec drugiej osoby. Nie

prowadzą do nawiązania współpracy

ca agresji podnosi wówczas poczucie

działajmy jednak w izolacji. Włączmy

z agresorem, a co za tym idzie zmie-

własnej wartości i staje się osobą, która szkolny system działania przeciw prze-niają jego zachowanie na lepsze. Nie

pomaga. Pomysł i plan wsparcia musi

mocy. Jednak pamiętajmy, że w MWS

ma tu kary, co przyczynia się do ła-

wyjść od prześladowcy, bo tylko wte-

rozmowy muszą być prowadzone

twiejszego nawiązania współpracy

dy będzie miał on pozytywne nasta-

przez jedną, tę samą, osobę dorosłą, że

przez zainteresowane strony.

wienie do działania i będzie realizo-

rodzice powinni wiedzieć, co spotkało

Mimo tych pozytywnych aspektów

wał ustalenia. Z narzuconą inicjatywą

ich dziecko, a termin przekazania tej

trzeba jednak pamiętać, że zmiana za-

może się nie utożsamiać i dlatego jej

informacji ustalmy z poszkodowanym

chowań jest trudna i wymaga czasu.

nie realizować.

uczniem.

Rozmowy indywidualne dotyczą

Od czego zacząć

także całej grupy oraz ucznia prze-

Źródła:

śladowanego. Następnie przeprowa-

MWS?

� https://epedagogika.pl/zarzadza-

dzane są tzw. rozmowy sprawdzające

nie-klasa/wykluczanie-wyklucza-

Nauczyciel, wychowawca, terapeuta

i organizowane spotkania grupowe

nia-jak-pracowac-metoda-wspo-

powinien zacząć od zebrania informa-

uczniów stosujących przemoc. Ostat-

lnej-sprawy-4473.html

cji w celu odnalezienia w grupie, która

nim etapem jest spotkanie grupowe

� https://portal.librus.pl/szkola/arty-

dręczy kolegę lub koleżankę, ucznia,

dla uczniów stosujących przemoc

kuly/jak-konstruktywnie-rozwia-

który jest prześladowany. Powinien

i poszkodowanego. Jeśli problem nie

zywac-konflikty-rola-nauczyciela

też odszukać w tym zespole jej nie-

został rozwiązany, wracamy do roz-

�

https://www.glospedagogiczny.pl/ar-

formalnego lidera. To właśnie od nie-

mów i nowych ustaleń, które mają

tykul/metoda-wspolnej-sprawy-czyli-

go zaczyna się krótkie (trwające około

doprowadzić do pozytywnej zmiany

jak-reagowac-w-sytuacji-przemocy

10 minut), indywidualne rozmowy do-

w funkcjonowaniu całej grupy.

WychoWanie i profilaktyka | Uczyć lepiej 2 - 2022/2023 / 9

Kompetencje komunikacyjne dziecka

Uwaga! Człowiek się tworzy.

Rozwój mowy jako warunek powstania

wyższych form świadomości

„Rzeczy przeciwstawne łączą się, a z różniących się od siebie powstaje naj-cudowniejsza harmonia i wszystko powstaje przez walkę”. /Heraklit/

Bazując na myśli L.S. Wygotskiego na te-

z mową i poza mową nie jest w ogóle

mat rozwoju samoświadomości dziec-

możliwy. Systemowa budowa świado-

ka, chciałabym przedstawić to interesu-

mości oznacza specyficzne powiąza-

jące zagadnienie – tak ważne zarówno

nia pomiędzy oddzielnymi funkcjami.

dla nauczyciela edukacji przedszkolnej

Każdy etap rozwoju charakteryzuje się

i wczesnoszkolnej, jak i dla logopedy,

tym, że określone funkcje występują

bo to on najczęściej ma do czynienia

w relacjach względem siebie, obrazu-

Zofia Drossel-Jórdeczka

z nieprawidłowościami i deficytami

jąc określony system świadomości. Dla

Filozofka, logopedka,

rozwoju w tym okresie. Uczony poka-

przedszkolaka taką funkcją jest pamięć,

pedagożka specjalna.

Pracuje jako nauczycielka

zuje, jak istotny jest rozwój mowy dla

żeby w kolejnych okresach rozwoju za-

współorganizująca proces kształcenia

powstania wyższych form świadomo-

mienić ją na inne funkcje.

w Szkole Podstawowej w Lusowie

ści. To mowa pozwala nam zrozumieć

Wygotski systemową budowę świa-

i opanować świat. Jest też najbardziej

domości umownie nazywa zewnętrz-

skomplikowanym i najbardziej precy-

ną budową świadomości. Dziecko na

zyjnym narzędziem kultury.

początku okresu przedszkolnego my-

śli głównie uogólnionymi spostrzeże-

Organizacja

niami. W jego słowniku nie występują

praktycznie żadne słowa, które nie mia-

świadomości

łyby konkretnego znaczenia, dotyczą

Zdaniem Wygotskiego w okresie wcze-

przedmiotów albo cech przedmiotów.

snego dzieciństwa wraz z rozwojem

Znamy przykłady neologizmów dzie-

mowy powstaje „po raz pierwszy coś,

cięcych, np. zamiast wazelina, dziecko

co, jak sądzę, jest najistotniejszą cechą mówi smazelina, i nie dlatego, że trudno świadomości człowieka na kolejnych

mu to słowo wypowiedzieć, ale dlate-

etapach jego rozwoju, a mianowicie

go, że słowa wymawiane w ten sposób

oparta na ramach oraz systemowa bu-

nabierają dla niego sensu. Smarować

dowa świadomości”1. Dziecko zaczyna

+ wazelina – słowo usensawnia się

wtedy proces usensowiania, uświada-

w połączeniu z drugim słowem. „Dziec-

miania rzeczywistości, która go otacza.

ko mówi, ale nie uświadamia sobie

Uczony dodaje, że spostrzeganie nie

tego, jak mówi, nie uświadamia sobie

powstaje jako rezultat późniejszego

samego procesu mówienia i nie potrafi

rozwoju czysto strukturalnych wła-

dowolnie wybierać dźwięków lub słów,

ściwości, ale ma bezpośredni związek

które są mu potrzebne”2.

1. Wygotski L.S., Wybrane prace psychologiczne II: dzieciństwo i dorastanie, A. Brzezińska, M. Marchow (red.), Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2002, s. 123.

2. op. cit., s. 126.

10/ Uczyć lepiej 2 - 2022/2023 | WychoWanie i profilaktyka

To mowa pozwala nam zrozumieć i opanować świat. Jest też najbardziej skomplikowanym i najbardziej precyzyjnym narzędziem kultury

Struktura

Zdaniem Wygotskiego, kiedy mó-

wywać się do przyjętych zasad i norm.

spostrzegania

wimy, że człowiek działa sensownie

Pojawia się istotna zmiana w postrze-

i świadomie, to nie jest to samo. Stano-

ganiu, staje się ono głębsze, pełniejsze.

Do trzeciego roku życia trudno mówić

wi to podstawę do tego, żeby przyjąć,

Dzieci, które z powodu braku narzę-

o zróżnicowaniu na słowo i przedmiot,

że nową formą rozwojową dla okresu

dzi komunikacyjnych nie biorą udziału

następuje to dopiero w następnych

wczesnego dzieciństwa jest świado-

w zabawach z innymi, tracą bardzo wie-

okresach rozwoju. Myślenie rozwija się

mość we właściwym tego słowa zna-

le cennego czasu, w którym zachodzą

wówczas w uogólnieniach. Wszystkie

czeniu. Mamy wtedy niewątpliwie do

najważniejsze przemiany w ich psychi-

funkcje pracują wewnątrz spostrzega-

czynienia z powstawaniem najbardziej

ce. Procesy te nie mogą prawidłowo

nia. Stopniowo jednak spostrzeganie

podstawowych właściwości świado-

przebiegać bez kontaktu z innymi i ze

bezsłowne zaczyna być zastępowa-

mości człowieka.

światem zewnętrznym.

ne spostrzeganiem słownym. Dzięki

mowie powstaje inny sposób widze-

Rozwój przez całe

Literatura:

nia (wyodrębnienie figury z tła). Dzięki

�

uogólnieniu mowa zmienia strukturę

życie

Wygotski L.S., Wybrane prace psy-

spostrzegania. „Spontaniczne pobudze-

Rozwijamy się całe życie, ale to właśnie chologiczne II: dzieciństwo i dora-nie do działalności spostrzegania i ak-

na okres przedszkolny i wczesnoszkolny

stanie, A. Brzezińska, M. Marchow

tywne nastawianie na nie stanowi do-

przypada punkt zwrotny. Jest to czas,

(red.), Wydawnictwo Zysk i S-ka,

wolną formę aktywności wewnętrznej.

kiedy dziecko staje się istotą społecz-

Poznań 2002.

Nie powstaje tutaj jeszcze spontanicz-

ną, zaczyna dostrzegać prawidłowości

na pamięć i myślenie”3.

kierujące zachowaniem ludzi, dostoso-

3. op. cit., s. 128.

WychoWanie i profilaktyka | Uczyć lepiej 2 - 2022/2023 / 11

Kształtowanie krytycznego myślenia

Nauczyciel historii

wobec modnych teorii pseudonaukowych

Ciekawość może doprowadzić młodzież szkolną do zapoznania się z różnymi modnymi teoriami spiskowymi, której twarzami nierzadko stają się celebryci czy osoby z pierwszych stron gazet.

W obecnych czasach rola Internetu,

naukowy (choć niekoniecznie w dzie-

a przede wszystkim mediów społecz-

dzinie humanistyki) czy też opubliko-

nościowych, jest znacząca w życiu

wało swoje artykuły w periodykach na-

a Bekiesz

codziennym i zapobiega wykluczeniu

ukowych. Tytuł naukowy jest przecież

komunikacyjnemu. Uczniowie prowa-

z założenia związany z dorobkiem aka-

dzą równolegle życie w świecie mate-

demickim, więc daje złudne poczucie

fot. Agnieszk

rialnym oraz wirtualnym. Wydaje się, że

legitymizacji tez przez nich głoszonych.

Dorota Napierała

czasem nawet z dominacją tego dru-

nauczyciel historii

giego, co możemy zaobserwować także

oraz historii i teraźniejszości

Wiarygodne źródła

w V Liceum Ogólnokształcącym

w szkole. W ostatnich latach nasilo-

im. K. Kieślowskiego

wiedzy

w Zielonej Górze.

ne jest propagowanie różnych teorii,

stanowią one nierzadko część wojny

Warto, abyśmy jako nauczyciele historii

hybrydowej, są wykorzystywane przy

przypominali sobie przedmioty z cza-

tworzeniu fake newsów. Przykładowo

sów studiów, jak chociażby warsztat

w pracy nauczyciela historii można na-

naukowy historyka czy nauki pomocni-

tknąć się na pytania uczniów, zwłaszcza

cze historii. Dzięki temu łatwiej będzie w szkole ponadpodstawowej, związane

nam wyjaśnić uczniom, na czym po-

z Wielką Lechią, której popularyzato-

lega praca naukowa historyka, dlacze-

rzy oskarżają historyków o zakłamanie,

go pewne źródła są uznawane za wia-

a wręcz ukrywanie prawdy o prze-

rygodne, a inne nie. Będziemy wtedy

szłości narodu polskiego. Jak należy

w stanie powiedzieć np., dlaczego słyn-

postępować, by nie zabijać dociekli-

na Kronika Prokosza jest w kontekście

wości podopiecznych, a jednocześnie

teorii o Wielkiej Lechii niewiarygodna

wyjaśnić mechanizm funkcjonowania

i nieautentyczna. Jednocześnie taka

tej pseudoteorii naukowej? Zadania

dyskusja stanie się realizowaniem pod-

nauczyciela będą obejmowały zarów-

stawy programowej dla liceum i tech-

no kwestie merytoryczne, związane

nikum, w której zapisane jest m.in., że

z warsztatem pracy historyka, jak i za-

uczeń nabywa „umiejętności samo-

gadnienia wychowawcze, powinien on

dzielnego poszukiwania wiedzy i ko-

bowiem wskazać podopiecznym, jak

rzystania z różnorodnych źródeł in-

należy selekcjonować i hierarchizować

formacji, krytycznego formułowania

spotykane informacje. Konieczne wy-

i wypowiadania własnych opinii czy

daje się przy tym uwzględnienie rów-

wreszcie rozpoznaje rodzaje źródeł,

nież światopoglądu ucznia.

ocenia przydatność źródła do wyjaśnie-

Utrudnieniem w omawianiu tego

nia problemu historycznego; dostrzega

problemu może być niestety fakt, iż

mnogość perspektyw badawczych oraz

część autorów, będącymi piewcami

różnorakie interpretacje historii i ich

teorii o Wielkiej Lechii, posiada tytuł

przyczyny”.

12/ Uczyć lepiej 2 - 2022/2023 | DyDaktyka

Warto, abyśmy jako nauczyciele historii przypominali sobie przedmioty z czasów studiów, jak chociażby warsztat naukowy historyka czy nauki pomocnicze historii. Dzięki temu łatwiej będzie nam wyjaśnić uczniom, na czym polega praca naukowa historyka, dlaczego pewne źródła są uznawane za wiarygodne, a inne nie.

Interdyscyplinarność

dystrybucji wyciągają oni nieakademic-

przecież poczucie wspólnoty, dostępu

historii

kie, szowinistyczne wnioski. To może

do wiedzy, której nie mają inni, kreślą

u naszych uczniów wywołać postawy

możliwe zagrożenia dla grupy. Widać

Warto także uczulić naszych podpie-

niechęci wobec innych narodów.

to po ich internetowej działalności, bo

czonych na fakt, iż historia, choć z po-

Warto zwrócić także uwagę na pro-

z nią przede wszystkim zetkną się nasi

zoru jest nauką uporządkowaną i za-

pagowanie przez część Turbolechitów

uczniowie, choć mogą też być świad-

mkniętą, podobnie jak inne dziedziny,

pewnych, oczywiście tylko pozytyw-

kami spotkania autorskiego czy innych

podlega nieustannej aktualizacji. Jako

nych, związków wspólnoty słowiańskiej

wydarzeń dotyczących omawianej te-

nauczyciele jesteśmy zobowiązani do

z Rosją. Jest to o tyle niebezpieczne, że matyki. Część wyznawców Wielkiej Le-śledzenia tych zmian, dostrzegania, że

wiemy dziś, szczególnie po agresji ro-

chii ma również swojego przywódcę,

co jakiś czas pojawiają się nowe inter-

syjskiej na Ukrainę, jak to państwo dzia-zwanego królem. Aby chronić naszych

pretacje wydarzeń. Powinniśmy starać

ła w sieci, czym są ich fabryki trolli, jak uczniów, powinniśmy być świadomi,

się przekazywać te najnowsze ustalenia

próbują one sterować opinią publiczną,

jak daleko posuwają się Turbolechici

podczas lekcji. Tymczasem zwolennicy

czasami także w naszym kraju, np. po-

w swych działaniach i jak niebezpiecz-

koncepcji Wielkiej Lechii przywołują

przez różne komentarze na forach in-

na może być ich aktywność.

już obalone teorie. Różne nauki hu-

ternetowych. Nie można zatem wyklu-

Podsumowując, nasze podstawowe

manistyczne, czy nawet przyrodnicze,

czyć, że istnieją jakieś związki pomiędzy zadania powinny ogólnie opierać się

potrafią wspomóc pracę zawodowych

propagatorami teorii o Wielkiej Lechii

na realizacji podstawy programowej,

historyków – dziś chociażby genetyka

i państwem Władimira Putina.

która wprost mówi o kształtowaniu kry-

stwarza duże możliwości. Dyscyplina

tycznego myślenia. Nauczmy naszych

ta przyczyniła się, wraz z językoznaw-

Krytyczne myślenie

uczniów, jak powinno się weryfikować

stwem, do zaktualizowania ustaleń na

informacje, uświadamiajmy, na czym

temat zasiedlenia ziem polskich przed

Mając na uwadze wiek naszych

polega praca naukowców, polecajmy

przybyciem Słowian. Coraz częściej

uczniów, szczególnie ich wrażliwość,

odpowiednie dla pogłębiania wiedzy

odrzuca się tezę o pustce osadniczej,

kształtowanie się dopiero postawy kry-

książki, pokazujmy zagrożenia, związa-

niemniej sposób prezentowania tego

tycyzmu, powinniśmy ich na te niebez-

ne z teorią o Wielkiej Lechii. A przede

zagadnienia przez Turbolechitów za-

pieczeństwa uczulać i wskazywać moż-

wszystkim nie bójmy się podejmować

hacza czasami o rasizm – mam tu na

liwe zagrożenia. Również te związane

z nimi dyskusji na ten temat.

myśli kwestię haplogrupy R1a, z której

z formą sekty – Turbolechici tworzą

DyDaktyka | Uczyć lepiej 2 - 2022/2023 / 13

Aktywizujące metody pracy z dziećmi

Metoda stacji zadaniowych

sposobem na matematykę

Matematyka to królowa nauk. Jak przekonać do tego uczniów? Jak zachęcić do poznania matematyki oraz, co najważniejsze, jak sprawić, aby współ-czesny uczeń zrozumiał jej tajniki ? Oto wyzwanie dla wielu nauczycieli.

Praca nauczyciela matematyki w szko-

dzy oraz zachęcenie do współpracy

le podstawowej to nieustanne poszu-

z rówieśnikami. Początkowo sięgnę-

kiwanie nowych sposobów na sku-

łam po pomysły dostępne na stronach

teczne nauczanie oraz aktywizowanie

dla nauczycieli: https://mateduakcja.

uczniów tak, aby nie tylko czerpali

wordpress.com/,https://indywidualni.

radość z nauki przedmiotu, ale także

pl/edustrefa,https://krolowamatma.pl/,

byli w stanie przejąć kontrolę nad ca-

i wykorzystywałam je na zajęciach po-

mgr Maria Sobolewska

łym procesem. Jednym ze sposobów

wtórzeniowych przed sprawdzianami.

nauczycielka matematyki

jest metoda stacji zadaniowych, która

Lekcje te spotkały się z niebywałym

w Szkole Podstawowej

im. Augusta Cieszkowskiego

opiera się na odpowiedniej organizacji

entuzjazmem uczniów.

w Kicinie

stanowisk w przestrzeni klasy lub szko-

Później zaczęłam opracowywać

ły (również np. na boisku szkolnym).

własne propozycje. Zdarzało się, że

Uczniowie rozwiązują zadania z dane-

wychodziłam z uczniami na korytarz,

go tematu, wędrując w ustalonej kolej-

boisko szkolne, by tam rozstawić sta-

ności między stanowiskami aż do wy-

nowiska. Zajęcia prowadzone poza

konania wszystkich zadań. Metoda ta

salą lekcyjną są dla dzieci atrakcją, nie pozwala dzieciom uczyć się w sposób,

kojarzą się z nudą i zachęcają do więk-

w jaki robią to najlepiej, samodzielnie

szego zaangażowania. Zainspirowana

lub współpracując z innymi, we wła-

pozytywną reakcją w kolejnym roku

snym tempie albo ustalonym czasie,

szkolnym opracowałam własny pro-

a w razie potrzeby, korzystając z po-

gram pt. Mat-Stacje dotyczący wpro-

mocy nauczyciela, który nadzoruje

wadzenia tej metody do nauki mate-

cały proces1.

matyki w klasach piątych.

W poszukiwaniu

Uwaga!

inspiracji

Kolejna stacja!

Metodę stacji zadaniowych wprowa-

Przygoda ze stacjami zadaniowymi

dziłam na lekcjach matematyki, od-

w ramach autorskiego projektu Mat

powiadając na potrzeby uczniów po

-Stacje rozpoczęła się od wycieczki

czasie pandemii i długim okresie zajęć

pociągiem! Uczniowie mieli okazję

zdalnych. W ten sposób urozmaiciłam

poznać tradycyjne „stacje”, zasady po-

podopiecznym powrót do szkolnej

dróży oraz odpowiednio się do niej

rzeczywistości, a jednocześnie był to

przygotować. Dla niektórych osób był

dobry moment na utrwalenie ich wie-

to pierwszy w życiu przejazd koleją.

1. Aydogmus, M., & Senturk, C. (2019). The effects of learning stations technique on academic achievement: A meta-analytic study. Research in Pedagogy, 9(1), 1-15.; Ocak, G. (2010). The effect of learning stations on the level of academic success and retention of elementary school students. The New Educational Review, 21(2), 146-157.

14/ Uczyć lepiej 2 - 2022/2023 | DyDaktyka

„Metoda ta pozwala dzieciom uczyć się w sposób,

w jaki robią to

najlepiej,

samodzielnie

lub współpracując

z innymi,

we własnym

tempie

albo ustalonym

czasie

Kolejne etapy Mat-Stacji odbywały się

już w szkole na lekcjach powtórzenio-

wych z matematyki.

Zastosowanie opisywanej meto-

dy zainspirowało mnie również do

organizacji konkursu dla klas piątych

i szóstych na stworzenie propozy-

cji własnych matematycznych stacji

zadaniowych. Istotne było, by dzieci

pracowały samodzielnie, bez pomocy

Metoda ta pozwala dzieciom uczyć się w sposób, w jaki robią to najlepiej, samodzielnie lub współpracując z innymi, we własnym tempie albo ustalonym czasie, a w razie potrzeby, korzy-rodziców. Na kilku dodatkowych za-

stając z pomocy nauczyciela, który nadzoruje cały proces.

jęciach uczniowie w dwuosobowych

grupach własnoręcznie tworzyli stano-

ki i pomagali kolegom z klasy. Myślę, że wiedzę z niewielką pomocą nauczy-wiska – najpierw dokładnie opracowy-

dla wielu osób było to bardzo cenne

ciela-obserwatora-przewodnika. Moim

wali treść zadań i wymyślali schemat

doświadczenie.

celem było i jest inspirowanie uczniów,

przechodzenia od stacji do stacji, by

by efektywnie spędzali czas na lek-

później zająć się oprawą plastyczną.

Stacja = wiedza

cjach. Przeprowadziłam również szko-

Dzięki temu w projekcie mogły wziąć

lenie dla rady pedagogicznej, mówiąc

udział wszystkie chętne osoby – nie-

+ radość

o korzyściach stosowania tej metody

zależnie od posiadanych umiejętno-

Stosowanie metody stacji zadanio-

na różnych zajęciach.

ści matematycznych. Pod koniec roku

wych na niektórych lekcjach wpisu-

Podsumowując, chciałabym zachęcić

szkolnego, już po wystawieniu ocen,

je się w zadania współczesnej szkoły,

wszystkich nauczycieli do korzystania

każda grupa zaprezentowała efekty

w której uczniowie czerpią radość

z elementów metody stacji zadanio-

prac pozostałej części klasy. Uczestni-

z nauki przedmiotu (w tym przypadku

wych, która może być sposobem nie

cy projektu mieli także okazję „prowa-

matematyki), rozwijają umiejętności

tylko na naukę matematyki, ale rów-

dzić” lekcje i wejść w rolę nauczyciela

komunikacyjne, współpracują ze sobą,

nież wszystkich innych przedmiotów.

– sprawdzali zadania, dawali wskazów-

integrują się, a ponadto zdobywają

DyDaktyka | Uczyć lepiej 2 - 2022/2023 / 15

Bajkowa wystawa dla niewidomych

Usłyszeć obraz.

Kreatywny projekt Szkoły Podstawowej nr 1

w Murowanej Goślinie

Bajkowa wystawa dla niewidomych to tytuł projektu realizowanego w ramach programu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Jego nadrzędnym celem było zaktywizowanie młodzieży oraz działania integra-cyjne dla kolegów niedowidzących i niewidomych.

W działaniach skupionych wokół Baj-

audiodeskrypcja [AD] – rozumia-

kowej wystawy chodziło także o to, by

na jako technika wspomagająca odbiór

otworzyć widzących uczniów na inną

dzieła malarskiego, która służy przede

perspektywę postrzegania, np. odbiór

wszystkim osobom niewidomym

sztuki przez osoby, które nie mogą

i niedowidzącym. Dzięki niej osoby

w pełni korzystać ze zmysłu wzroku.

z niepełnosprawnościami wzrokowymi

Z drugiej strony ważne było również

mogą mieć kontakt ze sztuką plastycz-

Beata Jerzakowska-Kibenko

to, by pokazać niewidomym uczniom,

ną oraz uczestniczyć w dyskusji na jej

doktor nauk humanistycznych

że ich widzący koledzy przygotowali

temat. Technika ta rozwija się już kil-

w zakresie językoznawstwa,

glottodydaktyk, logopeda,

dla nich takie narzędzia, dzięki którym

kanaście lat, ewoluuje, np. od tzw. „su-

bajko- i dogoterapeuta.

Naukowo interesuje się

mogą wspólnie porozmawiać na te-

chego opisu” w kierunku sztuki użyt-

audiodeskrypcją sztuki

i jej zastosowaniami

maty związane ze sztuką malarską.

kowej prowadzącej do doświadczenia

w odniesieniu

Ten kreatywny projekt przeprowa-

estetycznego dzieła1, a nawet nowego

do edukacji polonistycznej.

dzili uczniowie ze Szkoły Podstawo-

gatunku wypowiedzi mieszczącego się

wej nr 1 w Murowanej Goślinie. Do-

w genologii lingwistycznej. Jednak jej

datkowym celem dydaktycznym było

celem cały czas pozostaje werbalne

zapoznanie ich z nowymi gatunkami

wyjaśnienie tematu danego obrazu.

literackimi, a także umożliwienie im

Ramowa audiodeskrypcja składa się

doskonalenia warsztatu pisarskiego

z metryczki2, ujęcia globalnego3, uję-

i prowadzenia działań twórczych.

cia szczegółowego4 i zakończenia5.

Bajka audiodeskrypcyjna-autor-

Definicje

ska to termin stworzony na potrze-W celu usystematyzowania niniej-

by usystematyzowania rozumienia

szego wywodu trzeba odnieść się do

w obszarze AD. Poprzez bajkę audio-

dwóch najważniejszych pojęć, które

deskrypcyjną rozumie się twórczą

zostały wykorzystane w celu realizacji

historię inspirowaną dziełem sztuki,

projektu. Są to:

powstałą na bazie AD, odwołującą

1. Więcej na ten temat można przeczytać w rozprawie doktorskiej autorki „Audiodeskrypcja malarstwa i jej wyznaczniki gatunkowe” w: B_ Jerzakowska_Audiodeskrypcja_malarstwa_wyznaczniki_gatunku_i _ich_re-alizacje_tekstowe.pdf (amu.edu.pl) [dostęp: 28.12.2022].

2. W jej skład wchodzą informacje takie jak: tytuł dzieła, autor, rok powstania, technika wykonania, wymiary i własność dzieła.

3. Dwu-trzyzdaniowe streszczenie tego, co dzieło przedstawia.

4. Szczegółowe rozwinięcie tematu obrazu.

5. Przytoczenie ciekawostek na temat genezy dzieła oraz podsumowanie tekstu audiodeskrypcji.

16/ Uczyć lepiej 2 - 2022/2023 | DyDaktyka

się do genezy obrazu. Taka bajka peł-

ni funkcję arteterapeutyczną, zawie-

ra rozwiniętą fabułę, a także puentę.

Z audiodeskrypcji czerpie szczegóły

dotyczące warstwy wizualnej dzieła,

czyli kolorystyki czy globalnej prezen-

tacji obrazu, która, w zależności od

rozwoju fabuły bajki, ulega przekształ-

ceniom w rozwinięciu. Z kolei me-

tryczka, w zależności od autora, może

zostać wpleciona w treść bajki albo za-

prezentowana na początku.

Przygotowania

Do grudniowego finału Bajkowej wy-

stawy dla niewidomych przygotowa-

nia trwały cały rok kalendarzowy 2022.

Do tych działań autorka spośród swo-

ich uczniów wybrała tych, którzy ce-

chują się lekkością pióra. Uczestnictwo

było dobrowolne, ostatecznie w pro-

Goście uczestniczyli w niezwykłym, muzealnym spacerze. Każda z autorek jekcie wzięło udział siedem uczennic

prezentowała własną bajkę, a następnie uczestnicy zostali zaproszeni do

– cztery z klasy szóstej oraz trzy z klasy krótkiej rozmowy na temat obrazu i bajki piątej.

W pierwszej połowie roku uczest-

niczki przedsięwzięcia brały udział

w spotkaniach pozalekcyjnych, na któ-

rych uzyskiwały wiedzę teoretyczną

się samodzielnie, bez towarzystwa

a następnie uczestnicy zostali zapro-

z zakresu audiodeskrypcji oraz baj-

edukatora. Podczas tego spotkania ze

szeni do krótkiej rozmowy na temat

koterapii. Teorię mogły wykorzystać

sztuką uczennice wybierały obrazy,

obrazu i bajki.

w praktyce podczas szeregu ćwiczeń

do których chciałyby napisać bajki.

czy to z tekstami gotowych audiode-

Koordynatorka projektu pozostawiła

Innowacja

skrypcji, czy to z obrazami oraz au-

dziewczynom wolny wybór, ponieważ

Realizacja projektu była działaniem

torskimi bajkami pomysłodawczyni

chciała, by pracowały na materiale,

złożonym. Wymagała nakładu rze-

projektu. Dziewczyny miały zarówno

który im się spodobał i je zainspirował.

telnej pracy, dobrej organizacji oraz

szansę posłuchać AD, jak i je napisać

W ten sposób do kilku obrazów po-

zaangażowania szkoły, muzeum oraz

oraz przeanalizować po to, by w efek-

wstały dwie różne bajki, co dowodzi,

władz placówek, z których uczniowie

cie końcowym stworzyć własne bajki.

że sztuka może inspirować wielorako

przyjechali na finał. Bardzo ważne było

i za każdym razem może być odbiera-

także zaangażowanie uczennic i ich

Sztuka jak z bajki

na inaczej.

motywacja do tego, by uczestniczyć

Od września rozpoczęła się praca prak-

Ostatnie przed finałem wyjście do

w projekcie do końca.

tyczna na materiale Muzeum Narodo-

MNP służyło zaprezentowaniu wła-

Bez wątpienia można przyznać, że

wego w Poznaniu. Dzięki uprzejmości

snych bajek i było swoistą próbą ge-

sukces Bajkowej wystawy... zawdzię-

dyrekcji uczestniczki mogły nieodpłat-

neralną przed końcową prezentacją,

cza się właśnie nienagannej organi-

nie zwiedzić Muzeum, a także zapre-

autorki musiały zapamiętać lokalizację

zacji oraz współpracy wymienionych

zentować swoje prace przed niewido-

obrazów, którymi inspirowały się pod-

wyżej podmiotów. Projekt stanowił

mymi kolegami z Owińsk i Bydgoszczy.

czas redagowania bajek. Teksty zostały

swego rodzaju wyzwanie, a na pewno

Podczas pierwszej i drugiej wi-

oczywiście napisane wcześniej i pod-

też innowację. Działania wokół wysta-

zyty w Muzeum uczennice mogły

dane korekcie.

wy wzbogaciły uczestników o nowe

doświadczyć opowieści o obrazach

Piąte spotkanie z obrazami sta-

doświadczenia, wiedzę i dały im nie-

w wykonaniu edukatora muzealnego.

nowiło finał Bajkowej wystawy dla

samowitą satysfakcję. Niecodziennym

Takie spotkania miały na celu przybli-

niewidomych, do którego zaproszo-

osiągnięciem jest sprawić, by niewido-

żyć uczestniczkom sztukę ekspono-

no uczniów z Bydgoszczy i Owińsk.

mi uczniowie mogli zwiedzić wystawę

waną w MNP, a także stać się inspira-

Goście uczestniczyli w niezwykłym,

w muzeum, a następnie o niej pody-

cją przy tworzeniu własnych tekstów.

muzealnym spacerze. Każda z au-

skutować, a co więcej snuć opowieści

Trzecia wizyta w Muzeum odbywała

torek prezentowała własną bajkę,

na temat dzieł sztuki.

DyDaktyka | Uczyć lepiej 2 - 2022/2023 / 17

Inspiracje metodyczne

Drama w działaniu

O próbowaniu życia

Drama wymusza zmianie myślenia o nauczaniu i uczeniu się, gdzie wiedza i informacja mają drugorzędne znaczenie. W XXI wieku wiedzy nie można posiąść. Można za to zmienić paradygmat kształcenia: od kompetencji do wiedzy.

Współcześni pedagodzy postulują, aby

dramowa jest inna, eksponuje inne

proces nauczania w szkole miał cha-

spojrzenia, emocje, inne rozwiązania.

rakter holistyczny, dbając o harmonij-

I jak to bywa z metodami kreatywne-

ny rozwój podopiecznych w różnych

go myślenia – pracuje się na procesie.

sferach: fizycznej, emocjonalnej, inte-

Nikt nie ocenia też efektów działań,

lektualnej czy duchowej – niezależnie

a nadmierna teatralizacja może być

od przedmiotu. Nie wszystkie metody

tylko przeszkodą w zrozumieniu isto-

Alina Płaziak-Janiszewska

pracy dysponują takimi zasobami na-

ty problemu. W dramie liczy się spon-

nauczycielka konsultantka

rzędzi, aby mogły spełnić tak ważne

taniczność, nie odgrywanie kogoś, by

ds. nauczania etyki i języka polskiego

w ODN w Poznaniu

zadanie. Na pewno w tę strategię wpi-

uświadomić sobie istnienie różnych

suje się drama, którą stosować można

punktów widzenia poprzez wejście

na każdym etapie edukacyjnym, co po-

„w cudze buty”, a tym samym lepsze

kazuje praktyka Wielkiej Brytanii, gdzie poznanie siebie.

i przedszkola, i uczelnie z powodze-

niem sięgają po jej techniki.

Wejść w rolę

Najważniejszy filar pracy z dramą sta-

Czym jest drama?

nowi wchodzenie w role – fikcyjnej

Pierwsze eksperymenty w tej dziedzi-

osoby, postaci historycznej, przed-

nie pojawiły się już w latach 30. ubie-

miotu, roślin, zwierzęcia oraz działanie głego wieku, miały formę gier scenicz-i wypowiadanie się w jej imieniu. Świat

nych. Ale zmiana jakościowa nastąpiła

fikcji pozwala w sposób bezpieczny

dopiero w latach 70. za sprawą myśli

wyobrazić sobie, poczuć, zrozumieć,

Deweya oraz Freineta, którzy dowo-

jak to jest być kimś/czymś innym: jak

dzili, że rozwój dziecka zależy od jego

to jest być głodną dziewczynką na

predyspozycji psychicznych i odbywa

dworcu, zamyślonym Stańczykiem

się poprzez działanie, zabawę, twórczą

z obrazu Jana Matejki, Hołd pruski, ro-

ekspresję. Jako pierwsze skojarzenie

śliną w niepodlewanej doniczce. Rola

z dramą pojawia się teatr. Ale drama

stanowi rodzaj symbolicznego języka,

teatrem nie jest.

którym można się spokojnie odgrodzić

To metoda pracy skoncentrowana

od siebie, ale z drugiej strony wycią-

na wszechstronnym rozwoju człowie-

gać wnioski. Budując rolę, uczestnik/

ka jako jednostki. Przede wszystkim nie

uczestniczka zajęć opiera się na wła-

mamy tutaj do czynienia z charaktery-

snych doświadczeniach, zanim umie-

stycznym podziałem na widzów ani

ści je w szerszym kontekście. Wraz

aktorów. Zajęcia opierają się na im-

z rolą wprowadzony zostaje konflikt –

prowizacji, bez wcześniejszych prób,

rozumiany jak w teorii dramatu – jako

ćwiczeń, pamięciowego opanowania

siła napędowa akcji. To może być za-

tekstu, gestów, mimiki. Każda sytuacja

razem dylemat, przed którym staje

18/ Uczyć lepiej 2 - 2022/2023 | inspiracje

bohater: zabrać portfel, który leży na

ziemi, czy próbować odnaleźć właści-

ciela, jak i trudna sytuacja dziewczyny, której ucieka ostatni wieczorny pociąg

do domu. Sytuacje fikcyjne pozwalają

przenosić uczestników i uczestniczki

w inny wymiar, bo – jak dodaje Krysty-

na Pieńkowska – drama jest „w znacze-

niu antropologicznym – próbowaniem

życia czy też siłowaniem się z życiem”.

Do pogłębienia ról służy zestaw

różnorodnych technik. To temat na

osobny rozbudowany artykuł. Warto

już tu zaznaczyć, że techniki te bazują

na pracy z ciałem – poprzez ruch, uak-

tywnianie zmysłów, pracę z emocjami,

kontakt z drugim człowiekiem; pracy

z przedmiotami (choć nie są koniecz-

ne) – jak stymulatory, pracy z kartami

(np. karty ról), itp. Każda z technik stanowi cegiełkę, z której buduje się dra-

Techniki dramowe bazują na pracy z ciałem – poprzez ruch, uaktyw-mę, dążąc do określonego celu. Tech-

nianie zmysłów, pracę z emocjami, kontakt z drugim człowiekiem; niki wprowadzane są w każdej fazie

pracy z przedmiotami (choć nie są konieczne) – jak stymulatory, pracy z kartami (np. karty ról), itp.

zajęć, co nie oznacza, że uczestnicy

i uczestniczki nie działają poza rolą.

W dobrze zbudowanej dramie techniki

problemowych, które kończy sfor-

dramowe przenikają się naprzemien-

Zrozumieć siebie

mułowanie głównego problemu. Ma

nie z tradycyjnymi, jak burza mózgów,

i świat

on charakter otwarty, dlatego później

dyskusja, praca z tekstem, filmem, me-

pojawi się wiele propozycji rozwiązań.

Drama wymusza zmianie myślenia

toda przypadków, itp.

W fazie zasadniczej wszyscy pracu-

o nauczaniu i uczeniu się, gdzie wiedza

ją już w kontekście sytuacji fikcyjnej

i informacja mają drugorzędne znacze-

Metody i narzędzia

poprzez odpowiednio dobrane tech-

nie. W XXI wieku wiedzy nie można po-

Zajęcia prowadzone dramą mają swoja

niki (np.: gorące krzesło, podsłuchane

siąść. Można za to zmienić paradygmat

określoną strukturę. W fazie wstępnej

rozmowy) i rozwijają fabułę. Na bazie

kształcenia: od kompetencji do wiedzy,

prowadzący/prowadząca proponuje tych konkretnych sytuacji osoby prze-koncentrując się na tym, co najcenniej-

ćwiczenia rozluźniające i koncentrują-

chodzą na kolejny poziom, szukając

sze i najbardziej ludzkie, czyli refleksji.

ce, przykładowo ćwiczenia oddecho-

analogii, symbolicznych znaczeń czy

Punkt ciężkości zostaje przerzucony na

we, napinanie i rozluźnianie mięśni,

metafor. To droga od JA (przeżycia,

poznanie siebie – Ja, które czuje, do-

„spacery teatralne” w różnym tem-

doświadczenia) – do uogólnień i ge-

świadcza, poznaje w każdym aspekcie

pie, wizualizację pojęć powiązanych

nerowania nowych znaczeń. Pomoc-

swojego istnienia (emocjonalnym, fi-

z głównym problemem – także po-

ne będą wtedy takie techniki, jak np.:

zycznym, duchowym, intelektualnym).

przez tworzenie indywidualnie póz.

pantomima, analogia, metamorfozy.

Tkwi tu założenie, że tylko rozumiejąc

W tej części znajdzie się czas na korzy-

W ostatniej fazie ważnym momentem

siebie, możemy zrozumieć lepiej in-

stanie z zasobu narzędzi teatralnych,

jest wspólna ocena efektów dramy, ale

nych i świat. To także trampolina do

po to, aby tworzyć dobrą atmosferę

także własnego oraz zespołu zaan-

skoku na wyższy symboliczny poziom

zajęć, likwidować niepotrzebne psy-

gażowania i analiza czynników, które

myślenia. Drama rozwija zdolności em-

chiczne napięcia, a jednocześnie kie-

wpływały pozytywnie i negatywnie na

patii, a także uwrażliwia na niedoceniarować już uwagę na bieżące zajęcia.

pracę.

ny w „ukrzesełkowionej” szkole język

To rodzaj „rozgrzewki” .

Pozostaje jeszcze kwestia organi-

niewerbalny. Drama wpisuje się w sze-

Później następuje moment pre-

zacji przestrzeni. Tego typu zajęć nikt

roko rozumiane humanistyczne podej-

zentacji materiału, mogą nim być fo-

nie przeprowadzi w sali z rzędem usta-

ście do edukacji.

tografie, zaobserwowane sytuacje,

wionych ławek i krzeseł. Warto więc

* * *

znaki, nagrane dźwięki, teksty kultury,

wcześniej zadbać o miejsce, w którym

Witerska Kamila, Drama. Przewod-

nazwy pojęć, itp. W tym czasie uczest-

osoby będą się swobodnie poruszać,

nik po koncepcjach, technikach i miej-

nicy i uczestniczki poszukują różnych

budować „obrazy” z własnych ciał czy

scach, Wydawnictwo Deldin SA, War-

punktów widzenia i postaw, sytuacji

też wchodzić w interakcje.

szawa 2014, str.16.

inspiracje | Uczyć lepiej 2 - 2022/2023 / 19

Kompetencje kluczowe w dydaktyce

Kompetencje

kluczowe. Ważne, potrzebne, niedoceniane?

Czego powinna uczyć szkoła? Jak poprawiać poziom edukacji? Jak powinny być opisane kompetencje młodego Europejczyka? Poszukiwanie odpowiedzi na te pytania doprowadziło do sformułowania ośmiu kompetencji kluczowych opisanych w dokumentach Rady Europy.

– Proszę Państwa, w najbliższym mie-

porównywalne egzaminy oraz wyma-

siącu czeka nas badanie pod kątem

gania formułowane językiem umie-

realizacji kompetencji kluczowych

jętności, a nie wyłącznie sprawdzanie

w procesie dydaktycznym. – Dyrek-

wiedzy. Jednocześnie w tym czasie

tor wyświetlił kolejny slajd z ośmioma

w całej Europie dużo mówi się i pisze

punktami i zrobił przerwę, spodziewa-

o potrzebie wspólnych edukacyjnych

jąc się gwałtownych reakcji. Nic takiego dążeń. Niezwykle ważne stało się py-Iwona Wysocka

nie nastąpiło. Dziwne, spodziewał się

tanie: czego powinna uczyć szkoła, jak

nauczyciel

protestów. Spojrzał na swoich nauczy-

poprawiać poziom edukacji i jak powin-

konsultant ds. edukacji humanistycznej

w ODN w Poznaniu

cieli. Wyglądali jak zwykle. Trochę zmę-

ny być opisane kompetencje młode-

czeni, trochę rozgadani, ale pogodni.

go Europejczyka. Na posiedzeniu Rady

- Mają Państwo jakieś pytania?

Europy 23-24 marca 2000 r. w Lizbo-

I w tym momencie jedna ręka podnio-

nie ustalono, że w obliczu postępują-

sła się do góry.

cej globalizacji Unia Europejska staje

Zróbmy stopklatkę. Wrócimy jeszcze

przed nowymi wyzwaniami. Jednym

do tej sytuacji. I do pytania pana dyrek-z najważniejszych jest sformułowanie

tora, które zawisło w dziwnej próżni.

podstawowych umiejętności uzyski-

W wielu oświatowych gremiach mówi

wanych podczas uczenia się nie tylko

się ostatnio dużo na temat jakości

w systemie szkolnym, ale i poza nim.

kształcenia, metod pracy, ale przede

I w ten właśnie sposób rozpoczęła się

wszystkim celów, jakie ma spełniać

ożywiona dyskusja na temat Strategii

proces uczenia i uczenia się w całym

Lizbońskiej. Przez kilka lat w wielu kra-systemie edukacyjnym. Padają pytania

jach europejskich intensywnie pracowa-

o sensowność naszych – nauczyciel-

ły grupy ekspertów i w 2006 r. powstał

skich działań i świadomość drogi, jaka

opis pakietu kompetencji kluczowych

rozpościera się przed uczniem oraz iden-

ważnych w procesie uczenia się przez

tyfikacji etapu, na którym w danym mo-

całe życie. Zalecenie Parlamentu Euro-

mencie znajduje się konkretny uczeń. To

pejskiego i Rady Unii Europejskiej z dnia jest niezwykle ważne dla nauczycieli, ro-18.12.2006 r. stało się faktem. I punktem dziców, całych zespołów uczniowskich i

odniesienia dla wielu publikacji i doku-

każdego dziecka z osobna.

mentów w krajach członkowskich Unii.

„Kompetencje są definiowane w niniej-

Zatem trochę historii

szym dokumencie jako połączenie wie-

W 1999 r. wchodzi w życie reforma

dzy, umiejętności i postaw odpowied-

oświaty, która zmienia nie tylko struk-

nich do sytuacji. Kompetencje kluczowe

turę polskiego szkolnictwa, ale również

to te, których wszystkie osoby potrze-

filozofię myślenia o edukacji. Nowe

bują do samorealizacji i rozwoju oso-

podstawy programowe, zewnętrzne,

bistego, bycia aktywnym obywatelem,

20/ Uczyć lepiej 2 - 2022/2023 | DyDaktyka

integracji społecznej i zatrudnienia.”1

W dokumencie opisano osiem kompe-

tencji:

1. Porozumiewanie się w języku

ojczystym,

2. Porozumiewanie się w językach

obcych

3. Kompetencje matematyczne

)i podstawowe kompetencje

naukowo-techniczne

4. Kompetencje informatyczne

5. Umiejętność uczenia się

6. Kompetencje społeczne i oby-

watelskie

7. Inicjatywność i przedsiębiorczość

8. Świadomość i ekspresja kultu-

ralna

Przez kilka lat w wielu krajach europejskich intensywnie pracowały grupy ekspertów i w 2006 r.

W świetle powyższych informacji oczy-

powstał opis pakietu kompetencji kluczowych ważnych w procesie uczenia się przez całe życie.

wistym było podstawowe zadanie na-

uczyciela, które polegało na tworzeniu

spole, kreatywne rozwiązywanie pro-

1. Kompetencje w zakresie rozu-

warunków służących wykształceniu

blemów oraz zdobywanie informacji

mienia i tworzenia informacji;

u młodych ludzi postaw i nawyków do

z różnych źródeł.

2. Kompetencje w zakresie wielo-

uczenia się przez całe życie, ustawicz-

języczności;

nego zdobywania nowych umiejęt-

Świat się zmienia

3. Kompetencje matematyczne

ności, korzystania z różnych zasobów

Wydawać by się mogło, że kompeten-

oraz kompetencje w zakresie

wiedzy, współpracowania z innymi

cje kluczowe definiowane dość szeroko,

nauk przyrodniczych, technolo-

i rozwiązywania problemów.

nie będą podlegały zmianom. Jednak

gii i inżynierii;

w 2018 r. Rada Unii Europejskiej wydała

4. Kompetencje cyfrowe;

Szkolna praktyka

nowe zalecenia w sprawie kompetencji

5. Kompetencje osobiste, społecz-

Zbieżność między ponadprzedmioto-

kluczowych. Co było przyczyną sformu-

ne i w zakresie umiejętności

wymi umiejętnościami z podstaw pro-

łowania kolejnych rekomendacji? Otóż

uczenia się;

gramowych a kompetencjami kluczo-

prowadzone badania, m.in. międzyna-

6. Kompetencje obywatelskie;

wymi jest nieprzypadkowa. Otwartym

rodowa ocena umiejętności uczniów

7. Kompetencje w zakresie przed-

pozostawało natomiast pytanie, jak

(PISA) i Międzynarodowe Badanie Kom-

siębiorczości;

skutecznie wprowadzać te zalecenia

petencji Osób Dorosłych (PIAAC) wska-

8. Kompetencje w zakresie świa-

w edukacyjną rzeczywistość konkretnej

zywały na wysoki odsetek nastolatków

domości i ekspresji kulturalnej.

szkoły i klasy. Jak wspomóc nauczycieli

i dorosłych mających niewystarczające

Uważnemu obserwatorowi z pew-

w procesie organizowania uczenia się,

umiejętności podstawowe. „W 2015 r.

nością nie umknęły zmiany i inaczej

włączania kompetencji ponadprzdmio-

co piąty uczeń miał poważne trudności

rozłożone akcenty w powyższym za-

towych do treści przedmiotu i kształce-

w osiągnięciu wystarczającego pozio-

pisie. Pojawiła się nowa kompetencja

nia postaw uczniów. Z pomocą przyszła

mu umiejętności w zakresie czytania ze

w zakresie rozumienia i tworzenia in-

nowoczesna metodyka i dydaktyka,

zrozumieniem, myślenia matematycz-

formacji, porozumiewanie się w języku

ale przede wszystkim wprowadzenie

nego lub rozumienia zjawisk przyrodni-

ojczystym i w językach obcych nazwa-

do szkół pracy metodą projektu, który

czych. W niektórych krajach (Unii) na-

no wielojęzycznością, a kompetencje

w gimnazjach awansował do roli pierw-

wet co trzeci dorosły ma umiejętność

informatyczne zastąpione zostały szer-

szoplanowej aktywności i był ważnym

rozumienia i tworzenia informacji oraz

szym pojęciem kompetencji cyfrowych.

aspektem dydaktyczno-wychowaw-

rozumowania matematycznego na naj-

czym, zwieńczonym formalnym zapi-

niższym poziomie. 44% ludności Unii

I jeszcze raz szkoła

sem na świadectwie. Przez 20 lat funk-

ma niskie umiejętności cyfrowe a 19%

W kontekście tych zmian warto przy-

cjonowania gimnazjów wykształciło się

nie ma ich wcale”2. Stąd też powsta-

toczyć zapis z obowiązującej podsta-

pokolenie młodych ludzi, którzy bardzo

ła konieczność modyfikacja zapisów

wy programowej, dotyczący najważ-

szeroko praktykowali współpracę w ze-

z 2006 r. Kompetencji nadal jest osiem:

niejszych umiejętności rozwijanych

1. Zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie. Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej z 30.12.2006 r.

2. Zalecenie Rady Unii Europejskiej z dnia 22 maja 2018 r. w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie. Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej z 4.06.2018 r.

DyDaktyka | Uczyć lepiej 2 - 2022/2023 / 21

w ramach kształcenia ogólnego na po-2. czytanie – umiejętność łącząca

Pora zatem wrócić do spotkania

ziomie szkoły podstawowej:

zarówno rozumienie sensów, jak

rady pedagogicznej i pana dyrektora

1. Sprawne komunikowanie się

i znaczeń symbolicznych wypo-

ogłaszającego nowe badanie.

w języku polskim oraz w języ-

wiedzi; kluczowa umiejętność - Na kiedy mamy być gotowi?

kach obcych nowożytnych;

lingwistyczna i psychologiczna

Dyrektor chrząknął znacząco. Aż tak ła-

2. Sprawne wykorzystywanie na-

prowadząca do rozwoju osobo-

two? Niewiarygodne!

rzędzi matematyki w życiu co-

wego, aktywnego uczestnictwa

- Znają Państwo te zapisy? Może je so-

dziennym, a także kształcenie

we wspólnocie, przekazywania do-

bie omówimy?

myślenia matematycznego;

świadczeń między pokoleniami;

Siedząca z przodu nauczycielka mach-

3. Poszukiwanie, porządkowanie,

3. umiejętność komunikowania się

nęła ręką. – Nie ma potrzeby. Na fejsie

krytyczna analiza oraz wyko-

w języku ojczystym i w językach

temat hula już od dawna. I na wielu

rzystanie informacji z różnych

obcych, zarówno w mowie, jak

webinariach są odnośniki, więc chyba

źródeł;

i w piśmie, to podstawowa umie-

każdy się orientuje. Na dobrą sprawę

4. Kreatywne rozwiązywanie pro-

jętność społeczna, której podstawą

wszyscy uczymy zgodnie z tymi zapisa-

blemów z różnych dziedzin ze

jest znajomość norm językowych

mi – odwróciła się koleżanek i kolegów.

świadomym wykorzystaniem

oraz tworzenie podstaw porozu-

Potakiwali. Dyrektor nie potrafił ukryć

metod i narzędzi wywodzących

mienia się w różnych sytuacjach

zdumienia. I zadowolenia. Po raz kolej-

się z informatyki, w tym progra-

komunikacyjnych;

ny go zaskoczyli. Chyba powinien czę-

mowanie

4. kreatywne rozwiązywanie proble-

ściej rozmawiać ze swoimi koleżankami

5. Rozwiązywanie problemów,

mów z różnych dziedzin ze świa-

i kolegami. No i do Internetu zajrzeć nie również z wykorzystaniem

domym wykorzystaniem metod

zawadzi. W końcu kompetencje cyfro-

technik mediacyjnych;

i narzędzi wywodzących się z in-

we same się nie wyszlifują, prawda?

6. Praca w zespole i społeczna ak-

formatyki, w tym programowanie;

tywność;

5. umiejętność sprawnego posłu-

Bibliografia:

7. Aktywny udział w życiu kultu-

giwania się nowoczesnymi tech-

�

Rozporządzenie Ministra Edukacji Naro-

ralnym szkoły, środowiska lo-

nologiami informacyjno-ko-

dowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie kalnego oraz kraju.

munikacyjnymi, w tym dbałość

podstawy programowej wychowania

Natomiast na poziomie ponadpod-

o poszanowanie praw autorskich

przedszkolnego oraz podstawy progra-

stawowym (liceum i technikum) za-

i bezpieczne poruszanie się w cy-

mowej kształcenia ogólnego dla szko-

pis umiejętności zdobywanych przez

berprzestrzeni;

ły podstawowej, w tym dla uczniów

uczniów w trakcie kształcenia ogólnego

6. umiejętność samodzielnego docie-

z niepełnosprawnością intelektualną

jest następujący:

rania do informacji, dokonywania

w stopniu umiarkowanym lub znacz-

1. myślenie – rozumiane jako złożony

ich selekcji, syntezy oraz warto-

nym, kształcenia ogólnego dla bran-

proces umysłowy, polegający na

ściowania, rzetelnego korzystania

żowej szkoły I stopnia, kształcenia

tworzeniu nowych reprezentacji za

ze źródeł;

ogólnego dla szkoły specjalnej przy-

pomocą transformacji dostępnych

7. nabywanie nawyków systematycz-

sposabiającej do pracy oraz kształcenia

informacji, obejmującej interak-

nego uczenia się, porządkowania

ogólnego dla szkoły policealnej (Dz.U.

cję wielu operacji umysłowych:

zdobytej wiedzy i jej pogłębiania;

poz. 356, z 2018 r. poz. 1679, z 2021 r.

wnioskowanie, abstrahowanie, ro-

8. umiejętność współpracy w grupie

poz. 1533 oraz z 2022 r. poz. 609 i 17

zumowanie, wyobrażanie sobie,

i podejmowania działań indywidu-

�

Zalecenie Parlamentu Europejskiego

sądzenie, rozwiązywanie proble-

alnych.

i Rady Unii Europejskiej z dnia 18 grud-

mów, twórczość. Dzięki temu, że

Umiejętności te obowiązani są kształ-

nia 2006 r. w sprawie kompetencji klu-

uczniowie szkoły ponadpodstawo-

tować wszyscy nauczyciele na swoich

czowych w procesie uczenia się przez

wej uczą się równocześnie różnych

przedmiotach, z zachowaniem propor-

całe życie. Dziennik Urzędowy Unii Eu-

przedmiotów, możliwe jest rozwi-

cji i zakresu treści wyznaczanych przez

ropejskiej z 30.12.2006 r.

janie następujących typów myśle-

nauczany przedmiot. Projekty nadal

�

Zalecenie Rady Unii Europejskiej z dnia

nia: analitycznego, syntetycznego,

realizuje się w szkole, nowe technolo-

22 maja 2018 r. w sprawie kompeten-

logicznego, komputacyjnego, przy-

gie są obecne praktycznie na każdym

cji kluczowych w procesie uczenia się

czynowo-skutkowego, kreatywne-

przedmiocie a przy ich zastosowaniu

przez całe życie. Dziennik Urzędowy

go, abstrakcyjnego; zachowanie

uczniowie mogą wykazać się kreatyw-

Unii Europejskiej z 4.06.2018 r.

ciągłości kształcenia ogólnego roz-

nością i umiejętnością rozwiązywania

�

Sawiński J.P., Lizbońskie kompetencje

wija zarówno myślenie percepcyj-

problemów, pracując w parach lub ze-

kluczowe, Edunews, 20.06.2009 (do-

ne, jak i myślenie pojęciowe. Syn-

społach. Warto zatem często spoglądać

stęp: 24.11.2022)

teza obu typów myślenia stanowi

na te zapisy, bo czasem mała zmiana

�

Fundacja Szkoła Z Klasą: Kierunki roz-

podstawę wszechstronnego roz-

w sposobie prowadzenia zajęć szkol-

woju polskiej edukacji 2021 – 2027;

woju ucznia;

nych może przynieść wielkie korzyści.

22.03.2021; www.szkolazklasa.org.pl

22 / Uczyć lepiej 2 - 2022/2023 | DyDaktyka

Wypożyczamy karty narracyjno-obrazkowe oraz skrzynkę butai do teatrzyku Kamishibai dla dzieci w wieku 0-5

dla dzieci w wieku 6-8

dla dzieci w wieku 9-13

wielojęzyczne

W katalogu

ul. Bułgarska 19

Placówki Oświatowe Prowadzone Przez

Samorząd Województwa Wielkopolskiego

PLACÓWKI OŚWIATOWE

PROWADZONE PRZEZ SAMORZĄD

WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO

PODLEGŁE DEPARTAMENTOWI

EDUKACJI I NAUKI

Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Kaliszu pełna informacja dostępna na stronie:

www.odn.kalisz.pl

Wielkopolskie Samorządowe Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego:

Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Koninie pełna informacja dostępna na stronie:

- w Gnieźnie, ul. Mieszka I nr 27, www.medyk.gniezno.pl www.cdnkonin.pl

Centrum oferuje naukę na następujących kierunkach: Terapeuta Zajęciowy, Opiekun Medyczny, Technik Masażysta, Technik Farmaceutyczny

Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Lesznie

- w Koninie, ul. Przemysłowa 4, www.medyk.konin.pl pełna informacja dostępna na stronie:

Centrum oferuje naukę na następujących kierunkach: www.cdn.leszno.pl

Terapeuta Zajęciowy, Opiekun Medyczny, Technik Usług Kosmetycznych, Technik Masażysta, Technik Elektroradiolog, Asystent Osoby Niepełnosprawnej, Higienistka Stomatologiczna

Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Pile

- w Ostrowie Wielkopolskim, ul. Limanowskiego 17, pełna informacja dostępna na stronie:

www.msz-ostrow.cba.pl

www.cdn.pila.pl

Centrum oferuje naukę na następujących kierunkach: Terapeuta Zajęciowy, Opiekun Medyczny, Technik Usług Kosmetycznych, Technik Masażysta, Technik Farmaceutyczny, Opiekunka Dziecięca, Higienistka Stomatologiczna, Asystentka Stomatologiczna, Technik Elektroradiolog Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu pełna informacja dostępna na stronie:

- Nr 1 w Poznaniu, ul. Szamarzewskiego 99, www.msz.poznan.pl www.odnpoznan.pl

Centrum oferuje naukę na następujących kierunkach: Opiekun Medyczny, Technik Usług Kosmetycznych, Technik Masażysta, Technik Farmaceutyczny, Ortoptystka, Technik BHP, Technik Elektroradiolog, Technik Elek-troniki i Informatyki Medycznej

Centrum Wsparcia Rzemiosła, Kształcenia Dualnego i Zawodowego w Kaliszu

- Nr 2 w Poznaniu, ul. Mostowa 6, www.wsck.pl Centrum oferuje naukę na następujących kierunkach: www.cwrkdiz.kalisz.pl

Asystentka Stomatologiczna, Higienistka Stomatologiczna, Technik Dentystyczny, Asystent Osoby Niepełnosprawnej, Opiekun Medyczny, Opiekun Osoby Starszej, Opiekun w Do S

m o

u cPia

om lo M

cy eSd

po ia

łecznej, Opiekunka Dziecięca, Technik Masażysta, Centrum Wsparcia Rzemiosła, Kształcenia Terapeuta Zajęciowy

Ut a duci sto bearum qui te nesto est, acerferiores Dualnego i Zawodowego w Koninie

- w Rawicz n

u es

, utl, nis d

. genolle

. G ss

r u

otsdam

a Ro .weckiego 6, www.medyk-rawicz.pl

www.cwrkdiz.konin.pl

Centrum oferuje naukę na następujących kierunkach: Technik Usług Kosmetycznych, Technik BHP, Opiekun Osoby Starszej, Terapeuta Zajęciowy, Opiekun w Domu Pomocy Społecznej, Opiekunka Środowiskowa, Opiekun-Centrum Wsparcia Rzemiosła, Kształcenia ka Dziecięca, Asystent Osoby Niepełnosprawnej, Technik Masażysta, Opiekun Medyczny

Dualnego i Zawodowego w Lesznie

www.cwrkdiz.leszno.pl

- w Złotowie, ul. Szkolna 3, www.wsckziu-zlotow.pl Centrum oferuje naukę na następujących kierunkach: Opiekun Medyczny, Technik Archiwista, Technik Masażysta, Technik Usług Kosmetycznych, Opiekunka Dziecięca

Centrum Wsparcia Rzemiosła, Kształcenia Dualnego i Zawodowego w Pile

www.cwrkdiz.pila.pl

Wielkopolskie Samorządowe Centrum Kształcenia Ustawicznego we Wrześni, ul. Wojska Polskiego 2a, www.wscku-wrzesnia.pl Centrum oferuje naukę na następujących kierunkach: Centrum Wsparcia Rzemiosła, Kształcenia

- Florysta, Technik Usług Kosmetycznych, Technik Logistyk, Technik Administracji, Dualnego i Zawodowego w Poznaniu

Technik Archiwista, Technik Rachunkowości, Opiekun Medyczny, Asystent Osoby www.cwrkdiz.poznan.pl

Niepełnosprawnej, Technik Budownictwa