Nr 1-2023/2024

W numerze:

Odważ się na relacje

Trenuj się

Właściwa poprzeczka

Filozofia na wyciągnięcie ręki

DOBRE PRAKTYKI | Uczyć lepiej 1 - 2023/2024 / 1

23 MARCA 2024

SOBOTA

5km

5k

I WIELKOPOLSKI BIEG

NAUCZYCIELEK I NAUCZYCIELI

na

n u

a cz

c yc

y iel

e sk

s a

k

a p

iąt

ą k

t a

k

MIEJSCE STARTU: PLAŻA RUSAŁKA, GODZ. 12:00

ZGŁOSZENIA I REGULAMIN

TINY.PL/CZKWL

2 / Uczyć lepiej 1 - 2023/2024 | DOBRE PRAKTYKI

SPIS

SPIS

TREŚCI

Uczyć

Globalnie

Uczyć

i lok

D alnie

ydaktyka

lepiej

lepiej

5. Ut enim ad minim

Czasopismo społeczno-oświatowe

Przykładowa instytucja

Ewa Superczyńska

Z fizyką doświadczamy

- redaktor naczelna

4-57. Ut enim ad minim

Szanowni Państwo!

Przykładowa instytucja

Właściwa poprzeczka

zapraszam do lektury ostatniego numeru naszego 6-7

czasopisma „Uczyć lepiej”. Po długich rozważaniach Filozofia na wyciągnięcie

i dyskusjach prowadzonych w Ośrodku Doskonale-11-12

Od

nia N

r

aucz edak

y

cji

ręki

cieli doszliśmy do przekonania, że obecna STOPKA REDAKCYJNA

formuła wyczerpała swoje możliwości. Skupiamy się Adres redakcji

teraz na opracowywaniu nowych pomysłów i kon-Adres r

ul. Gór edak

eck

cji

Dydaktyka

a 1, 60-201 Poznań

Excepteur sint occaecat cupidatat

5. Ut enim ad minim

cepcji, bazując na obserwacjach rynku medialnego tel. 61 858 47 00, fax 61 852 33 29

non proident, sunt in culpa qui

Przykładowa instytucja

oraz Waszych potrzeb jako nauczycielek i nauczycie-e-mail:

uczyclepiej@odnpoznan.pl

Doradztwo

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed officia deserunt mollit anim id est

li, szczególnie w obszarze wsparcia metodycznego laborum." Lorem ipsum dolor sit 7. Ut enim ad minim

do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna http://www.odnpoznan.pl

i poszerzania tematów edukacyjnych w formie elek-amet, consectetur adipisicing elit,

Przykładowa instytucja

zawodowe

aliqua.

tr

Ut enim ad

onicznej. Zac minim

hęcam veniam, quis nostrud exercitation sed do eiusmod tempor incididunt

y do dzielenia się z nami su-

ut labore et dolore magna aliqua.

Aktywne wchodzenie

ullamco laboris

gestiami, pr

nisi

opozy ut aliquip

cjami or ex ea

az ocz commodo

ekiw

consequat.

aniami. Bardzo

Konto

13-14

Excepteur sint occaecat cupidatat

na rynek pracy

KB S.A. III O/Poznań

D

c uis aut

hcemye irur

, ab e dolor in repr

y nasza pr

ehenderit

aca i pr

in v

opono olupt

w

ate velit

ane mat esse

eriały

non proident, sunt in

86 1500 1621 1216 2005 9460 0000

cillum

dydakt do

y lore eu

czne odpofugiat nulla pariatur

wiadały na zapotrz . Except

ebow

eur sint

anie szkół

Konto

Komunikacja

occaecat

i pr

cupidat

acujących t at non pr

am naucz oident,

y

sunt in culp

cielek i nauczy a qui

cieli.

officia

Excepteur sint occaecat cupidatat

społeczna

Zachęcam do lektury bieżącego numeru „Uczyć non pr

R

oident, sunt in culp

edakcja

a qui

deserunt mollit anim id est laborum." "Lorem ipsum dolor 8. Ut enim ad minim

lepiej” i zainspirowania się przykładami dobrych Sekretarz redakcji

Przykładowa instytucja

sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod Redakcja

praktyk, których znajdziecie tu szczególnie dużo.

Joanna Marchewka

Zarządzanie

Excepteur sint occaecat cupidatat

tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut Zespół redakcyjny

Wszystkie omawiane w piśmie kwestie wydają się non proident, sunt in culpa qui

Ksenia Herbst-Buchwald

enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco Podstawowe założenia

istotne i potrzebne. Jednak warto zastanowić się, Żaneta Chełmińska

15-16

Reklamy i ogłoszenia

Ustawy o wspieraniu

laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.

co mogłoby szczególnie zainteresować uczniów.

Agnieszka Gałązka-Kozłowska

Ludzie, miejsca

i resocjalizacji nieletnich

Except

Dor eur sint occaecat cupidat

ota Mursztyn-Gorgoń

at

Co sprawiłoby im radość, frajdę? Prawdopodobnie zdarzenia

non proident, sunt in culp

Anna Golik-Czarnecka a qui

D

b uis

yło aut

by e

t ir

o ur

k e do

onkr lor in

etna repr

akt ehenderit

ywność, in voluptate velit

świadomość, ż esse

9. Ut enim ad minim

e są

Kinga Koszewska

Przykładowa instytucja

cillum

w st

do

anie lore eu

podejmofugiat

w

nulla

ać dec

pariatur

yzje i

. Except

wpływ

eur

ać na sw sint

oje

Korekta

Tadeusz Nowik

Excepteur sint occaecat cupidatat

occaecat

otocz

cupidat

enie szko at non

lne, na pr

w oident, sunt in culpa qui

et w niewielkim, ale ist officia

otnym

non proident, sunt in culpa qui

dla nich zakresie. Przykładem może być praca projek-deserunt mollit anim id est laborum. Lorem ipsum dolor sit Kontakt:

Ludzie

towa, zwłaszcza jeśli dotyczy ona zagadnień między-Autorzy tekstów

amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor Joanna Marchewka

Excepteur sint occaecat cupidatat

narodowych czy badawczych. Czytając artykuł Ewy tel. 61 858 47 64

i zdarzenia

non proident, sunt in culpa qui

Wychowanie

incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad Mencel i Wiktora Zięterskiego Zaprojektuj sobie szko-joanna.marchewka@odnpoznan.pl

Excepteur sint occaecat cupidatat

10. Ut enim ad minim

minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris Dzieci ukraińskie w polskim

łę!, poznacie inspirujący międzynarodowy projekt, non proident, sunt in culpa qui

8-1 Prz

0 ykładowa instytucja

nisi

w kt ut

ór aliquip ex ea

ym nieodzo commodo

wne b

consequat.

yło zaangażow Duis aute ir

anie ucznióur

we

.

Excepteur sint occaecat cupidatat

przedszkolu – badanie

non pr

Kor

oident, sunt in culp

ekta

a qui

11.Ut enim ad minim

opinii i empatii

dolor

Koin repr

lejn ehenderit

y inter

in

esując volupt

y t

ate velit esse cillum do

emat podejmuje art lore

ykuł:

Agnieszka Gałązka-Kozłowska

Przykładowa instytucja

Excepteur sint occaecat cupidatat

eu fugiat nulla p

Odw

ariatur

aż się na r

.

elacje autorstwa Róży Andrzejczak

non pr

Jo

oident, sunt in culp

anna Marchewka

a qui

i Marty Guner, prezentujący ćwiczenia prowadzące Excepteur sint occaecat cupidat

Alina Płaziak-Janiszewska

at

Odważ się na relacje

17-18

non proident, sunt in culpa qui

Excepteur

do budow sint occaecat

ania pozyt

cupidat

ywnych r at non pr

elacji w groident, sunt

upie szko

in

lnej.

Excepteur sint occaecat cupidatat

Wspierają go znane programy, takie jak Porozumienie Dobre

culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum.Ut non pr

Aut oident, sunt in culp

orzy tekstów

a qui

Kilka słów o diagnozie

bez Przemocy i Pozytywna Dyscyplina. Inną atrakcyj-Except

Ró

eur sint occaecat cupidat

ża Andrzejczak

at

praktyki

enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco z punktu widzenia praktyka

ną propozycją jest artykuł Filozofia na wyciągnięcie non proident, sunt in culpa qui

Joanna Gasek

10. Ut enim ad minim

laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute Excepteur sint occaecat cupidatat

Marta Guner

Przykładowa instytucja

ręki Aliny Płaziak-Janiszewskiej, która zachęca do fi-irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum non proident, sunt in culpa qui

lozoficznych dociekań w szkołach, argumentując, że Grzegorz Lipiński

Excepteur sint occaecat cupidatat

12. Ut enim ad minim

dolore eu fugiat nulla

dzięki nim ucznio

p

wie r ariatur

oz

. Except

wijają kluczeur

ow sint

e k

occaecat

ompeten-

Ewa Mencel

non proident, sunt in culpa qui

Przykładowa instytucja

Alina Płaziak- Janiszewska

cupidat

cje, t

at

akie non

jak: pr

kr oident,

yty

sunt

czne m in culp

yślenie, a

k qui officia

ooperacja deser

czy unt

Excepteur sint occaecat cupidatat

5. Ut enim ad minim

ko-

dr inż. Katarzyna Pogorzelec-Glaser

Innowacje

non proident, sunt in culpa qui

Przykładowa instytucja

mollit

munikanim id est

acja. Z ko laborum.

lei Katarz Ut enim

yna P

ad

ogorzminim

elec- veniam, quis

Glaser prze-

Excepteur sint occaecat cupidat

dr Lidia Pustkowiak

at

konuje o ważności badawczego i multimedialnego dr Patrycja Wesołowska

pedagogiczne

nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea 14. Ut enim ad minim

non proident, sunt in culpa qui

Wiktor Zięterski

Przykładowa instytucja

commodo consequat. Duis aut

podejścia do nauczania prz e irure

edmiotdo

ó lor in repr

w ścisłyc ehenderit

h.

Opracowanie graficzne

Zaprojektuj sobie szkołę!

W tym numerze znajdziecie także analizę ustawy 19-21

in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur.

Excepteur sint occaecat cupidatat

o wspieraniu i resocjalizacji młodzieży, artykuł po-non proident, sunt in culpa qui

Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in Projekt graficzny czasopisma

święcony rynkowi pracy oraz ciekawe komentarze do culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum. Duis Mateusz Leszkowicz

sondy przeprowadzonej w przedszkolach, do których Druk

Dobre

aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse uczęszczają dzieci z Ukrainy. Zachęcam do lektury!

Excepteur sint occaecat cupidatat

praktyki

Projekt okładki, ilustracje

cillum dolore eu fugiat

Dziękuję za dotyc

nulla

hczasowpariatur. Except

ą współpr

eur sint

non proident, sunt in culpa qui

acę i mam

Sylwia Pragłowska

17. Ut enim ad minim

Rekomendacje

occaecat cupidat

nadzieję spotk at non

ać się z pr

Woident, sunt

ami w ko in

lejn culpa

ym, róqui officia

wnie in-

Przykładowa instytucja

teresującym projekcie medialno-czytelniczym!

czytelnicze

Skład i łamanie

16. Ut enim ad minim

Ksenia Herbst-Buchwald

Przykładowa instytucja

Drukarnia Laser-Graf, Płock

Trenuj się

Dyrektor Ośrodka Dosk

podpis o

onalenia N dręczn

aucz y ycieli

biuro.lasergraf@gmail.com

22-23

w Poznaniu

tel. 664 434 122

DOBRE PRAKTYKI | Uczy

Uczy

ć lepiej 1 - 2023/2024 /

ć lepiej 5 - 2016/2017 / 3 3

Nowoczesne formy nauki

Z fizyką

doświadczaMY

Wraz z rozwojem technologii wzrasta zapotrzebowanie na inżynierów, którzy potrafią projektować i analizować. Fizyka uczy logicznego myślenia, analizowania niestandardowych zagadnień oraz twórczego podejścia do problemów.

Ta „straszna” fizyka!

tu fal elektromagnetycznych młodzież Cały świat nauk ścisłych opiera się

z wielkim zainteresowaniem analizuje głównie na fizyce, a matematyka sta-także działanie kuchenki mikrofalowej, nowi narzędzie pomocnicze. Z tego

telefonów komórkowych, radia czy też względu ważne staje się przekazanie

elektrowni jądrowych.

wiedzy z zakresu fizyki w sposób zro-Przy omawianiu każdego tematu

zumiały i wzbudzający zainteresowanie uczeń powinien posiąść umiejętność

u młodego człowieka. Fizyka od zawsze rozwiązywania zadań. Nie mogą one

budzi strach wśród młodzieży i wydaje być jednak traktowane jedynie jako

dr inż. Katarzyna Pogorzelec-Glaser się być jednym z trudniejszych przed-przekształcenia matematyczne, ale po-nauczyciel fizyki XI LO

winny korelować z danym zjawiskiem

w Poznaniu

miotów. Analizując podstawę progra-

mową oraz podręczniki dedykowane

fizycznym. Uczniowie entuzjastycznie nauczaniu w szkole średniej, znajduje-podchodzą do wykonywania wszelkich

my ogromną ilość materiału naukowe-

doświadczeń, bardzo chętnie pracują

go, która zniechęca uczniów.

w grupach, nagrywając filmiki ze swoich eksperymentów.

Siła empirii

Doświadczenie fizyczne jako zada-

nie domowe ma też znaczący wpływ na

Korzystając z mojego doświadczenia

integracje młodzieży. Pozwala uczniom pedagogicznego, zauważyłam, że każ-

,,doświadczyć fizyki’’ osobiście, w na-dy temat musi mieć swoje odzwier-

macalny sposób. Obserwując młodych

ciedlenie praktyczne, gdyż w przeciw-ludzi o nieco mniejszych predyspozy-

nym przypadku jest abstrakcyjny i nie cjach matematycznych, zauważyłam, że pozostaje na długo w pamięci. Oczy-wykonywanie doświadczeń jest dla nich wiście obliczanie zadań jest ważnym

dużą szansą na zdobycie ogólnej wiedzy elementem problemów fizycznych, ale

fizycznej, którą będą mogli wykorzystać musi to mieć ścisły związek z prakty-w przyszłości. Uczeń powinien zdać so-ką. Każdy młody człowiek jest ciekawy bie sprawę z tego, że fizyka to nie tylko świata i powinien wiedzieć, że składa zawiłość wzorów i definicji, ale świat, się on z nałożenia na siebie wielu zja-który go otacza. Aby zrozumieć fizykę, wisk fizycznych. Na przykład, porusza-trzeba jej po prostu „doświadczyć”.

jąc temat fal elektromagnetycznych,

wspomnieć można o zjawisku powsta-

Narzędzia

wania wrażenia barw w naszym mózgu.

Uczniowie bardzo chętnie poznają isto-interaktywne

tę tworzenia się fal rentgenowskich oraz Kolejną stosowaną przeze mnie

ich zastosowania w życiu codziennym, metodą stymulowania uczniów do po-np. w medycynie. W kontekście tema-

znania arkanów fizyki i uatrakcyjnienia 4 / Uczyć lepiej 1 - 2023/2024 | DYDAKTYKA

metod nauczania jest wykorzystanie

narzędzi interaktywnych. W dzisiej-

szym świecie tradycyjna tablica i kreda to za mało, aby zachęcić uczniów do

aktywnej pracy na lekcji. W nauczaniu często wykorzystuję więc aplikacje Qu-izziz oraz Kahoot. Narzędzia te stosuję do podsumowań, gdyż pomagają one

gruntownie utrwalić dane zagadnienia fizyki i jednocześnie zmobilizować do pracy uczniów posiadających mniej-sze zdolności. Zauważyłam, że licealiści najchętniej tworzą krzyżówki czy też quizy w grupach. Wykorzystanie metod interaktywnych aktywizuje ich, zachęca do współpracy, ale też rywalizacji. Młodzi ludzie niezależnie od osiągniętych wyników zdobywają i utrwalają wiedzę oraz aktywnie uczestniczą w lek-

cji. Oczywiście zwieńczeniem każdego quizu powinna być nagroda w postaci

oceny lub plusów.

Uczeń, który odnosi sukces, choćby

taki jak dobry wynik w quizie, zysku-je pozytywne doświadczenie i często

zmienia swoje podejście do nauki fizyki.

Film i animacja

Trzecią bardzo często stosowaną prze-ze mnie metodą jest prezentacja fil-

mów dotyczących omawianych zja-

wisk fizycznych, których nie można

bezpośrednio zaobserwować. Pozwala

ona zbliżyć się uczniowi do niejasnych dla niego procesów fizycznych czy też chemicznych. Wszelkie zjawiska są łatwiej przyswajalne przez uczniów dzię-ki efektom wizualnym i dlatego wiedza teoretyczna w każdym przypadku po-

„Uczeń powinien zdać sobie sprawę z tego, że fizyka to nie tylko zawi-winna być poparta doświadczeniem.

łość wzorów i definicji, ale świat, który go otacza. Aby zrozumieć fizykę, W tym celu warto podjąć współpracę

trzeba jej po prostu doświadczyć”.

z jednostkami naukowymi, które są

w stanie zaprezentować laboratoria fi-Ciekawa i twórcza

daktyka. Nauczanie i uczenie się przyja-zyczne lub chemiczne i pokazać praktycz-zne mózgowi twierdzi, że zadania pole-fizyka

ne zastosowanie omawianych zjawisk.

gające na samodzielnym poszukiwaniu

Nauczanie fizyki poprzez wykorzystanie rozwiązania silnie pobudzają sieć neu-odpowiednich metod zachęca uczniów

QtA

ronalną. „Gdy nauczyciel pyta uczniów do samodzielnej pracy oraz poznawa-Metoda modelowania dialogów po-

o ich hipotezy i poważnie traktuje zgła-nia świata. Bardzo ważne jest stoso-

lega na słuchaniu przez nauczyciela

szane pytania i wątpliwości, gdy inte-wanie narzędzi interaktywnych oraz

uczniów oraz dyskusji w klasie, która resują go wyrażane przez nich opinie, mobilizowanie uczniów do wykonywa-ma doprowadzić do rozwiązania pro-

to jednocześnie przesyła ważną infornia doświadczeń indywidualnych lub

blemu, w tym przypadku fizycznego.

mację: Jesteś dla mnie ważna/ważny, grupowych w ramach lekcji oraz zadań Nauczyciel pełni rolę coacha, którego interesuje mnie, co myślisz. Z punktu domowych. Uważam, że lekcje fizyki

celem jest to, aby uczeń samodzielnie widzenia mózgu ma to ogromne zna-powinno się prowadzić zgodnie ze sło-doszedł do prawidłowego rozwiązania.

czenie i wpływa na osiągane przez

wami Konfucjusza: „Słyszę i zapominam.

Marzena Żylińska w książce Neurody-

uczniów wyniki”.

Widzę i pamiętam. Robię i rozumiem”.

DYDAKTYKA | Uczyć lepiej 1 - 2023/2024 / 5

Strategie efektywnego nauczania

Właściwa

poprzeczka

We współczesnej szkole każda klasa jest na swój sposób ciekawa, nie pozwala nauczycielowi na rutynę, wymaga poszukiwania dróg dotarcia do grupy, a także do każdego ucznia z osobna. Wyzwanie jest tym większe, jeśli w klasie mamy uczniów o zróżnicowanym potencjale.

Od teorii

ZASTOSOWANIE, czyli wykorzysta-

Nie tylko zdolności i odmienne tempo nie informacji w nowej sytuacji. Dlate-pracy różnicują uczniów. Czynników

go na tym poziomie uczniowie mogą

indywiduum jest znacznie więcej, np.: zrobić wykres, ilustrację, przedstawić doświadczenia, motywacja, zaintere-alternatywne rozwiązanie.

sowania, środowisko pozaszkolne. Jak ANALIZOWANIE to umiejętność za-więc prowadzić lekcje, aby dotrzeć do uważenia połączeń między ideami. Na

Agnieszka Ślaska-Ryczaj

każdego ucznia? Jednym ze sposobów

tym poziomie uczniowie mogą, np. de-

nauczycielka języka polskiego

w Zespole Szkół Urszulańskich

pracy z klasą może być opracowywa-

konstruować, porównywać, wskazywać

w Poznaniu

nie zadań w oparciu o taksonomię Blo-przyczyny.

oma. Dla przypomnienia zamieszczam

OCENIANIE polega na krytycznym

model, prezentujący sześć poziomów

analizowaniu informacji, czyli np. szu-w sferze kognitywnej.

kaniu błędów, weryfikowaniu, hipotety-ZAPAMIĘTYWANIE, czyli przypo-

zowaniu.

minanie sobie faktów, podstawowych

TWORZENIE to wykorzystanie infor-

pojęć. Tutaj mogą pojawić się takie po-macji do stworzenia czegoś nowego.

lecenia, jak: nazwij, odszukaj, przypo-Zatem uczniowie tworzą, nowe, orygi-

rządkuj, zlokalizuj, rozpoznaj.

nalne prace.

ROZUMIENIE wiąże się z wyjaśnia-

W oparciu o Taksonomię Blooma

niem, interpretowaniem, parafrazo-

można indywidualizować pracę na każ-

waniem, podsumowaniem, dyskusją,

dych zajęciach bez względu na naucza-wnioskowaniem.

ny przedmiot.

6 / Uczyć lepiej 1 - 2023/2024 | DYDAKTYKA

Od uczniów niezaznajomionych

z lekcją można wymagać wykonania za-

dań na niższych poziomach: zapamiętywania i rozumienia. Uczniów z pewnym poziomem biegłości można by poprosić o zastosowanie i przeanalizowanie treści. Uczniowie, którzy mają wysoki poziom biegłości, chętnie wykonają zadania w obszarach oceniania i tworzenia.

Poprzez rozpoznanie

Indywidualizowanie procesu dydak-

tycznego wymaga od nauczyciela do-

brej znajomości możliwości, zaintere-sowań czy osobowości uczniów. Przed

przystąpieniem do podziału zadań

warto zastanowić się, którzy uczniowie będą dobrze pracować na poszczegól-nych poziomach. Chodzi nie tylko o to, by zadaniom sprostali, ale też, by były one wystarczająco ambitne. Warto roz-ważyć, czy uczniowie powinni praco-

wać samodzielnie czy w grupach.

Do praktyki

Lekcja powtórzeniowa może być okazją do zastosowania opisanej koncepcji in-dywidualizowania pracy. W swojej praktyce w ten sposób przeprowadziłam

powtórkę z rodzajów zdań złożonych

w którym zachęcisz do przeczytania

przebywali Staś i Nel. Wykorzystaj

w klasie ósmej. Uczniowie pracowa-

lektury Kamienie na szaniec Aleksandra znajomość lektury oraz informacje

li w sześciu grupach: 1a, 1b, 2a, 2b, 3a, Kamińskiego.

o współczesnym stanie tych miejsc.

3b. Grupy nie muszą być równoliczne.

2) Zastosuj wymienione typy zdań

Może to być praca indywidualna. Waż-

złożonych. Oznacz je wskazanymi ko-

Konsekwencje

ne, aby uczniowie otrzymali informację lorami.

Zróżnicowana klasa wymaga różnico-

zwrotną w postaci oceny czy to wyra-

Kwestią dowolną pozostają warian-

wania procesu, czego konsekwencją

żonej stopniem szkolnym, czy kształtu-ty kart pracy: indywidualne, jedna dla jest zróżnicowany produkt, np.: folder jącej. Jeśli zdecydujemy się ocenić wy-każdej grupy, papierowa, zamieszczone reklamowy, słowniczek, uzupełniona

brane osoby, wówczas koniecznym jest w Classroom.

mapa czy rysunek. To oczywiste. Ist-

omówienie rozwiązań na forum klasy.

nieje jednak niebezpieczeństwo, że

Zadania dla grup 1a, 1b

Wariant literacki

w perspektywie ucznia zróżnicowanie

1) Połącz spójniki z odpowiednimi

Trzy poziomy zadań z powodzeniem

przerodzi się w hierarchiczność klasy.

typami zdań współrzędnie złożonych.

można zaproponować na wstępnym

Dlatego może warto czasami pozosta-

2) Nazwij podane zdania podrzęd-

etapie omawiana lektury. Dla przykławiać uczniom wybór pomiędzy zada-

nie złożone, korzystając z określeń za-du do powieści W pustyni i w puszczy niami z różnych poziomów. Mogą nas

mieszczonych w ramce.

Henryka Sienkiewicza przygotowałam

zaskoczyć, rewidując nasze wcześniej-3) Na wzór podanych zdań ułóż

następujące zadania:

sze rozpoznanie.

własne przykłady.

a) poziom 1

* * *

Zadania dla grup 2a, 2b

Zaznacz na mapie (dajemy wydruk)

Źródła:

1) Przekształć podane zdania poje-

punkty na trasie ucieczki Stasia i Nel.

B. Kłosiński, Taksonomia Blooma jako dyncze na wskazane typy zdań złożo-b) poziom 2

strategia efektywnej nauki, online: https://

nych.

Opracuj słownik pojęć występują-

jaksieuczyc.pl/taksonomia-blooma/, dostęp: 2) Do każdego nowo powstałego

cych w powieści W pustyni i w puszczy.

10.09.2023.

zdania narysuj wykres.

c) poziom 3

Praca z uczniem. Zróżnicowana klasa, Zadanie dla grup 3a, 3b

Wejdź w rolę przewodnika i opo-

oprac. dr Magdalena Śniegulska, Magdalena 1) Zredaguj list do koleżanki/kolegi, wiedz o trzech miejscach, w których

Jurewicz.

DYDAKTYKA | Uczyć lepiej 1 - 2023/2024 / 7

Nowe wyzwania systemu edukacji

Dzieci ukraińskie

w polskim przedszkolu – badanie opinii i empatia...

Głównym celem badania było poznanie, z jakimi trudności mierzyli się nauczyciele w związku z przyjęciem dzieci ukraińskich do przedszkoli oraz jak funkcjonowały dzieci ukraińskie w polskich przedszkolach w roku szkolnym 2021/2022.

Ostanie lata stawiały przed nauczycie-Kluczowe zagadnienia

lami wiele nowych wyzwań i zadań.

Ankietowani zostali zapytani, ile dzieci W 2020 r. pandemia COVID-19 dopro-ukraińskich zostało przyjętych do grupy wadziła do zamknięcia placówek edu-w roku szkolnym 2021/2022.

kacyjnych na długi czas, a nauczyciele stanęli przed wyzwaniem związanym

z e-learningiem. Od 2022 r. w związku Joanna Gasek

z trwającą wojną w Ukrainie do pol-

nauczyciel dyplomowany

wychowania przedszkolnego z 12-letnim stażem pracy.

skich przedszkoli i szkół trafiły dzieci Od 2021 r. pracuję w Zespole Szkolno-Przedszkolnym z Oddziałami Integracyjnymi w Połczynie-Zdroju.

z różnym bagażem przeżyć i doświad-

czeń, a my - nauczyciele zastanawialiśmy się, m.in.: jak zbudować poczucie bezpieczeństwa u dzieci, w jaki sposób pomóc im w procesie adaptacji, jak ko-munikować się z nimi i ich rodzicami?

Z tych pytań zrodził się pomysł, aby przeprowadzić badanie w formie ankiety online, uzyskane odpowiedzi przy-najmniej częściowo dawałoby pogląd

na tę złożoną sytuację.

Do większości grup trafiło 1 dziecko (39%), w 16 przypadkach do grupy zo-Cel badania

stało przyjętych po 3 dzieci, do 14 grup Głównym celem badania było po-zostało przyjętych 2 dzieci, do 8 grup znanie, z jakimi trudności mierzyli się trafiło 4 lub więcej dzieci z Ukrainy.

nauczyciele w związku z przyjęciem

Jak wiadomo, pierwsze dni

dzieci ukraińskich do przedszkoli oraz w przedszkolu są dla dziecka najtrud-jak funkcjonowały dzieci ukraińskie

niejsze i stresujące. Dziecko trafia do w polskich przedszkolach w roku szkol-nowego i nieznanego środowiska.

nym 2021/2022. Badanie zostało prze-

Musi między innymi nawiązać kontak-

prowadzone online, w okresie wrzesień ty z osobami dorosłymi, z rówieśnika-

– październik 2022 r., za pomocą kwe-mi oraz nauczyć się, jak funkcjonować stionariusza ankiety, który zawierał py-w „nowym świecie”. Tym bardziej

tania zamknięte jednokrotnego i wielo-stresujący był start dla dzieci, które krotnego wyboru oraz pytanie otwarte.

niedawno znalazły się w obcym kra-

W badaniu wzięło udział 62 nauczycieli ju, zmuszone były opuścić swój dom

z różnych przedszkoli w Polsce - były to i uciekać przed wojną, spędzając dzień same kobiety.

w przedszkolu bez znajomości języka.

8 / Uczyć lepiej 1 - 2023/2024 | LUDZIE I ZDARZENIA

Na pytanie wielokrotnego wyboru: „Jak dzieci ukra-wały ciepłe uczucia dzieciom (90%), prowadziły zabawy in-ińskie odnajdywały się w grupie przedszkolnej?”, padły tegracyjne (74%), często rozmawiały z nowymi dziećmi (58%).

różne odpowiedzi. Pomimo trudnych przeżyć i nowe-Cztery nauczycielki zorganizowały zajęcia otwarte dla dzieci go środowiska dzieci chętnie uczestniczyły w zabawach i ich rodziców, a dwie prowadziły zajęcia indywidualne.

i zajęciach organizowanych przez nauczycieli (42%), łatwo nawiązały kontakt z nauczycielką (26%) oraz chętnie bawiły się z innymi dziećmi (32%). Część dzieci była wycofana lub bawiła się sama (35%). Niektóre dzieci nie podejmowały zabaw z innymi dziećmi (19%), nie rozmawiały z innymi lub preferowały zabawy z nauczycielem (16%). W pojedynczych przypadkach nie zwracały na nic uwagi i bawiły się w swoim gronie (3%).

Nauczycielki komunikowały się z dziećmi przede wszystkim w języku polskim (71%) oraz wykorzystywały translator (45%). W pracy z dziećmi porozumiewały się za pomocą zesta-wu obrazków ułatwiających wyrażanie własnych potrzeb, samopoczucia i emocji (19%) lub poprzez tłumacza (16%). Wśród innych sposobów komunikowania się z dziećmi nauczycielki wymieniły znajomość języka rosyjskiego (6%).

Myślę, że na jakość i sposób funkcjonowania dzieci ukraińskich w grupach przedszkolnych wpływ miała reakcja polskich dzieci. W ponad połowie przypadków dzieci zare-agowały pozytywnie na nowe osoby - zaakceptowały je i z radością przyjęły do swojej grupy. W 39% dzieci zacho-wywały się neutralnie. Tylko w jednym przypadku grupa nie Dzieci ukraińskie w kontaktach z rówieśnikami były cie-zaakceptowała nowo przyjętych dzieci.

kawe (58%) i radosne (29%). Część z nich była pewna siebie (26%) i odważna (16%). Niektóre dzieci były lękliwe (23%), niepewne (68%) i towarzyszył im strach (6%). Zdarzały się także zachowania agresywne w stosunku do rówieśników (3%). (wyk.4). W kontaktach z nauczycielkami dzieci były ufne (45%), towarzyszył im spokój (35%), były ciekawe i radosne (26%). Część dzieci była nieufna (32%) i zawstydzona (32%).

Tylko niektóre z nich były smutne lub płakały (6%). (wyk.5).

Nie bez znaczenia były sposoby wspierania dzieci ukraińskich przez respondentki. Nauczycielki przede wszystkim okazy-LUDZIE I ZDARZENIA | Uczyć lepiej 1 - 2023/2024 / 9

Mimo iż dzieci w większości przypadków odnalazły się w grupie i szybko zaakceptowały nowe otoczenie, nauczycielki mierzyły się z wieloma trudnościami. Największą trudnością była bariera językowa w kontaktach z dziećmi ukraińskimi (42%) oraz w kontaktach z rodzicami (68%). Kolejną trudnością było nieprzestrzeganie zasad w grupie przez dzieci ukraińskie (32%) oraz trudności w nawiązywaniu relacji z rówieśnikami (26%), co mogło być spowodowane niezna-jomością języka polskiego, doświadczeniami i przeżyciami dzieci ukraińskich. Niektóre dzieci przejawiały agresywne zachowania w stosunku do rówieśników (23%) oraz do nauczycielek (10%). Pojawiły się również trudności z adaptacją, lęk i zagubienie (19%). 14 osób stwierdziło, że nie było żad-nych trudności w pracy z dziećmi ukraińskimi. Wśród innych trudności zauważonych przez nauczycielki była niechęć do jedzenia i brak przyborów (3%).

problemy w przestrzeganiu przedszkolnych regulami-nów przez rodziców;

brak współpracy przy ujednoliceniu oddziaływań wychowawczych i społecznych.

W ramach komentarza warto zacytować myśl pochodzą-cą z raportu pt.: Razem w klasie. Dzieci z Ukrainy w polskich szkołach: „Warto pamiętać, że w tej szczególnej sytuacji rodzice / opiekunowie dzieci z Ukrainy mogą bardziej potrze-bować pomocy, [...].Choć edukacja ich dzieci jest ważnym aspektem życia, to mierzą się również ze znacznie poważ-niejszymi, doraźnymi, naruszającymi podstawowe potrzeby sytuacjami, kryzysami, doświadczają traumy. W takiej sytuacji często mogą nie spełniać oczekiwań nauczycieli i nauczycie-Współpraca z rodzicami

lek dotyczących pożądanego modelu współpracy z rodzicami. Trzeba również pamiętać, że rodzice uczniów i uczennic Ostatnią kwestią podjętą w badaniu była prośba o określe-cudzoziemskich mogli mieć inne doświadczenia ze szkołą.

nie przebiegu współpracy z rodzicami dzieci z Ukrainy. Po-W związku z tym wiele spraw, które nam wydają się oczywi-prosiłam o wskazanie zarówno pozytywnych postaw rodzi-ste, dla nich może być niejasne”1.

ców, jak i problematycznych. W 74% przypadkach współpraca Mogłoby się wydawać, że przyjęcie i włączenie dzieci przebiegała dobrze, natomiast w 26% źle.

z Ukrainy do nowego otoczenia będzie bardzo trudnym za-Do pozytywnych aspektów współpracy z rodzicami na-daniem. Jednak każde wydarzenie uczy nas czegoś nowego, uczycielki wskazały:

a nauczyciele, po raz kolejny, poradzili sobie w nowej sytu-

duże zainteresowanie dzieckiem;

acji, a dowodem na to są uśmiechnięte i zadowolone dzieci.

współpraca;

* * *

częste kontakty z nauczycielkami;

Bibliografia:

przynoszenie potrzebnych rzeczy;

Agnieszka Wentrych, Wsparcie dziecka w trudnym czasie spo-

pomoc w organizacji uroczystości i imprez przedszkol-łecznego niepokoju – jak budować poczucie bezpieczeństwa nych;

u dzieci w obliczu codziennych doniesień o agresji Rosji na

pomoc mam dzieci ukraińskich w prowadzeniu utworzo-Ukrainę?, „Bliżej przedszkola” nr 06.249/ 2022, s.12-14.

nego Punktu Dobrowolnej Pomocy Ukrainie;

Małgorzata Koc, W przedszkolu najlepiej sprawdzają się grupy

pomoc w prowadzonych działaniach w przedszkolu na mieszane, 27.04.2022 r., online https://glos.pl/malgorzata-koc

-w-przedszkolu-najlepiej-sprawdzaja-sie-grupy-mieszane, do-rzecz rodzin ukraińskich;

stęp: 01.06.2023r.

wzajemne wsparcie.

Jacek Pyżalski, Agata Łuczyńska, Grzegorz Kata, Piotr Plichta, Najczęstsze powody utrudnionej współpracy to: Wiesław Poleszak, Razem w klasie. Dzieci z Ukrainy w polskich

bariera językowa;

szkołach. Raport z badania, 09.2022 r., online https://www.szko-

małe zaangażowanie w „życie przedszkola”; lazklasa.org.pl/materialy/razem-w-klasie-dzieci-z-ukrainy-w

-polskich-szkolach/, dostęp: 01.06.2023r.

1 Jacek Pyżalski, Agata Łuczyńska, Grzegorz Kata, Piotr Plichta, Wiesław Poleszak, Razem w klasie. Dzieci z Ukrainy w polskich szkołach. Raport z badania. s. 33

10 / Uczyć lepiej 1 - 2023/2024 | LUDZIE I ZDARZENIA

Inspiracje metodyczne

Filozofia

Filozofia na wyciagnięcie ręki

Wymaganiem edukacji XXI w. jest poszukiwanie takich metod i form pracy, które wszechstronnie rozwiną młodych ludzi, w tym ich najważniejsze kompetencje: krytycznego i kreatywnego myślenia, kooperacji, komunikacji, co pozwoli im na sprawnie funkcjonowanie w nowoczesnym demokra-tycznym społeczeństwie.

Filozofia dla dzieci?

mie uczeń-nauczyciel, ale wewnątrz

Tę (ciągłą) lukę wypełnia program profe-grupy, pomiędzy uczestnikami zajęć.

sora Lipmana Filozofia dla dzieci - który

,,W oficjalnej witrynie SAPERE Wspólno-dotarł już do wielu krajów, także do Pol-ta Dociekająca (Community of Inquiry) ski za sprawą Fundacji Edukacja dla De-jest zdefiniowana przez nich jako gru-mokracji. Propagatorką lipmanowskich pa ludzi, którzy myślą wspólnie w celu idei jest także pani profesor Aldona Po-zwiększenia zrozumienia i docenienia Alina Płaziak-Janiszewska

bojewska, która zmodyfikowała kilka jej otaczającego ich świata i siebie nawza-nauczycielka konsultantka

jem” (Krzywoń Łukasz, Filozofuj z dzieć-ds. nauczania etyki

elementów, zachowując jednak trzon

i języka polskiego w ODN

mi. Wydawnictwo Academicon, str. 45) w Poznaniu

tej metody. Przede wszystkim zrezy-

gnowała z wykorzystywania specjalnie Definicja ta podkreśla bardzo ważny

opracowywanych na tę okazję tekstów

aspekt edukacji – czyli tworzenie relacji literackich (bajek/ powiastek filozoficz-pomiędzy uczestnikami oraz wzajem-

nych) jako obowiązkowego materiału

nego uczenia się od siebie, wspólnego na zajęcia, zastępując go przykładami dochodzenia do prawdy, uwzględnia-z życia, pocztówkami, obrazami, krótki-jącego różne punkty widzenia, różno-

mi wyimkami z lektur, itp., co wiąże się rodność doświadczeń i myślenia. Nato-przekonaniem naukowczyni, że ,,tekst miast osoba prowadząca zajęcia – pełni usamodzielnia się i izoluje dzieci od funkcję moderatora, organizuje proces świata. Prowadzi do sytuacji, w której nauczania, stwarza warunki, aby dia-czytelnicy nie postrzegają poruszanych log przebiegał sprawnie. Osiąga się to w nich kwestii jako problemów do-między innymi poprzez przygotowanie

świadczanej przez nich rzeczywistości, przestrzeni, gdzie wszyscy uczestnicy lecz wydumany kłopot autora danego

siedzą w kręgu, dzięki temu widzą się autora”. (Pobojewska Aldona, Edukacja i słyszą, a żadne miejsce nie jest

do samodzielności, Warsztaty z docie-wyróżnione.

kań filozoficznych. Teoria i metodyka, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego,

Metoda

2019, str. 116.)

Całość warsztatów składa się z kilku etapów, wszystkie są ważne. Zajęcia

Wspólnota dociekająca

rozpoczynają się od ,,lodołamacza”,

Najważniejszym założeniem filozo-

czyli rozgrzewki intelektualnej i fizycz-fowania z dziećmi – jest zbudowanie

nej, będącej wprowadzeniem do zajęć

,,wspólnoty dociekającej”, której ko-poprzez zabawę, grę dydaktyczną, krót-munikacja przebiega nie na pozio-

kie ćwiczenie, jego zadaniem jest inte-DYDAKTYKA | Uczyć lepiej 1 - 2023/2024 / 11

growanie grupy, tworzenie atmosfery, w tym poczucia bezpieczeństwa. Daje

to także możliwość wykorzystania po-

zawerbalnego sposobu komunikowania

się poprzez prace m.in. z kalamburami czy tez stosowanie technik dramowych.

Kolejnym krokiem będzie wprowadze-

nie materiału do dociekań.

W klasycznej lipmanowskiej wer-

sji dociekań będzie to specjalny tekst filozoficzny przygotowany dla każdej z grup (Lipman opracował materiały, na które składa się siedem powieści oraz książki dla osoby prowadzącej zajęcia) w wersji profesor A. Pobojewskiej – do-wolne teksty kultury (obrazy, zdjęcia, ikonografia, piosenka, itp.) - które mają prowokować do zadawania pytań, po-szukiwać problemów natury filozo-

ficznej i odpowiedzi. Po tej części na-

„Najważniejszym założeniem filozofowania z dziećmi – jest zbudowanie stępuje najważniejszy moment, czyli

,,wspólnoty dociekającej”, której komunikacja przebiega nie na poziomie zbieranie pytań, problemów i zapisywa-uczeń-nauczyciel, ale wewnątrz grupy, pomiędzy uczestnikami zajęć”.

nie ich na plakacie. Podawane pytania

„ istota sprawiedliwości, miłości, przyjaź-grupie z zajęć z niedosytem i chęcią powinny mieć charakter ogólny i wy-ni, dotyczyć konsekwencji czynów, ży-ciągłego poszukiwania. Prowadzący za-kraczać poza treść materiału, odnosząc ciowych wyborów, a przede wszystkim

jęcia musi być w tej sytuacji przygoto-się do ważnych filozoficznych pojęć, jak wynikać z tego, co nas zaskakuje, dziwi wany na różne warianty, bowiem – jak w przedstawionych sytuacjach.

to bywa w metodach twórczego my-

Warto pogrupować pytania na za-

ślenia - pracujemy na procesie i efek-sadzie podobieństwa poruszanych ty zajęć mogą być zaskakujące. Można zagadnień, będzie to jednocześnie ko-wtedy także oddać głos uczestnikom,

Wspólnota

lejne ćwiczenie związane z selekcjono-którzy powiedzą o swoich doznaniach, waniem materiału. Wybór problemu do

zbiorą wnioski z dociekań, korzystając dociekająca jest

dyskusji następuje w sposób demokra-

z szerokiego wachlarza dostępnych

tyczny, najprościej poprzez głosowanie technik ewaluacyjnych.

mikroświatem,

(można także stosować inne techniki), uwzględniając zasadę, ze każda osoba Filozofia i wychowanie

może oddać tylko jeden głos. W trak-

Wykorzystanie dociekań filozoficz-

w którym ścierają

cie rozmowy nie wolno odpowiadać,

nych niesie ze sobą wiele korzyści, ale streszczając poglądy filozofów, należy przede wszystkim pełni funkcję wycho-się różne poglądy,

odnosić się do własnych spostrzeżeń, wawczą, kształci osobiste kompetencje refleksji, łącząc ogólne pojęcia ze sobą młodych ludzi, stawia na ich rozwój

pokazując,

i swoimi doświadczeniami. Chodzi ra-

moralny, intelektualny i językowy. Po-czej o sformułowanie własnych po-

nadto przygotowuje do funkcjonowa-

glądów i zderzenie ich z poglądami

nia w obywatelskim społeczeństwie.

że każdy

,,wspólnoty dociekającej”. Bowiem

Wspólnota dociekająca bowiem jest

w dociekaniach filozoficznych nie kon-mikroświatem, w którym ścierają się

ma prawo być inny. centrujemy się na poznawaniu historii różne poglądy, pokazując, że każdy ma filozofii, ale na rozwijaniu refleksyjnego prawo być inny. Uczy się w ten sposób Uczy się

myślenia poprzez dialog w grupie.

otwartości i tolerancji. Zakłada się tak-W ostatniej podsumowującej fazie

że, że w każdym człowieku, od dzieciń-prowadzący nie narzuca ,,prawidło-

stwa, tkwi duży potencjał refleksyjności, w ten sposób

wego” rozwiązania, bo takiego nie ma.

który warto rozwijać i pielęgnować jako Warto na tę okazje przygotować krótki jedną z najważniejszych cech ludzi. Bo otwartości

wiersz, aforyzm, ciekawe spostrzeżenie tylko dzięki temu możemy lepiej zro-filozoficzne, raczej otwierając niż zamy-zumieć siebie, potem innych i tworzyć i tolerancji.

kając dociekania, aby pozwolić wyjść bardziej rozwinięte społeczeństwa.

12 / Uczyć lepiej 1 - 2023/2024 | DYDAKTYKA

Innowacje w edukacji

Aktywne wchodzenie

na rynek pracy

Jak dobrze przygotować ucznia do wejścia na wymagający rynek pracy?

Oto pytanie, które zadaję sobie jako nauczyciel przedmiotów zawodowych.

Od dawna wiadomo, że sama wiedza nie wystarczy, potrzebna jest współpraca uczniów, firm i szkół.

Zanim podjąłem pracę nauczyciela

Uznałem, że dodatkowe zagadnienia są przedmiotów zawodowych, miałem

bardzo istotne, gdyż pomogą uczniom

okazję pracować jako magazynier, za-

lepiej odnaleźć się na rynku pracy.

opatrzeniowiec oraz logistyk w kor-

Technik robotyk ma być w zamie-

poracji i firmie prywatnej na terenie rzeniu wysoko wyspecjalizowanym

Wielkopolski. Wchodząc na rynek pracy fachowcem, który będzie potrafił skon-w 2007 roku, świeżo po szkole, nie wie-figurować, zaprogramować, testować

Grzegorz Lipiński

działem, co mnie czeka. Okazuje się, że i przystosować robota do końcowego

nauczyciel

poza obowiązkami związanymi ściśle

zadania. Wydaje się, że opanowanie

przedmiotów zawodowych

w Zespole Szkół nr 1

z pełnioną funkcją, zajmowałem się

ogromu wiedzy i konkretnych umie-

w Swarzędzu

wieloma innymi zagadnieniami pozor-

jętności związanych z tą specjalnością nie niezwiązanymi z moją pracą. Na

jest już wystarczającą kwalifikacją do każdym ze stanowisk należało się wy-zdobycia satysfakcjonującego stanowi-kazać swoistą elastycznością w wyko-

ska pracy. Rozmowy z przedstawiciela-nywanych zadaniach – managemen-

mi jednego z zakładów pracy – partne-tem w ograniczonym zakresie.

ra szkoły, dowodzą jednak, że na takim stanowisku wymagane są zdecydowa-Innowacja

nie szersze kompetencje, niż tylko ukie-W ubiegłym roku szkolnym w szkole,

runkowana wiedza techniczna. Stąd też w której pracuję, podjęto decyzję

pojawia się potrzeba rozwinięcia no-

o otwarciu nowego kierunku – technik wych umiejętności, pozornie niezwią-robotyk. Zostałem, wraz ze współpra-

zanych z pracą na stanowisku technicz-cownikami, poproszony o napisanie

nym. Zaproponowałem, aby wzbogacić

programu nauczania dla tego nowego

program nauczania o zagadnienia eko-

profilu. Pracując nad projektem, po-

nomiczne oparte na współpracy ucznia stanowiłem, że dla jednej z jednostek z zakładem pracy, aby mógł on się

modułowych (czyli powiązanej te-

zmierzyć z realnym, przykładowym

matycznie grupy zajęć zawodowych)

problemem, jakim jest optymalizacja

wprowadzone zostaną dodatkowe za-

kosztów projektu, na przykład zakupu gadnienia związane z kosztorysowa-wyposażenia nowego stanowiska pracy

niem i kontaktem z dostawcami oraz

robota w zakładzie.

z elementami negocjacji kupieckich.

Jednostka ta otrzymała nazwę: Zarzą-

Realizacja w praktyce

dzanie projektem i kosztorysowanie.

Uczeń miałby możliwość być przynaj-

Jej realizacja przewidziana została na mniej obserwatorem, a optymalnie re-dwa lata: czyli na klasę czwartą i piątą, alnym uczestnikiem całego procesu.

w wymiarze sumarycznym 120 godzin.

Uczestniczyłby w formułowaniu zapy-

DORADZTWO ZAWODOWE | Uczyć lepiej 1 - 2023/2024 / 13

tania ofertowego (wiedza techniczna

i znajomość wysokości budżetu), po-

szukiwaniu dostawców i wykonawców

poprzez wysyłanie zapytań ofertowych, bezpośredni kontakt i monitorowa-nie ich statusu u oferentów. Następnie miałby kontakt z procesem negocjacji kosztowych i terminowych aż po wybór optymalnego rozwiązania. Oczywi-

ście zdaję sobie sprawę, że każda firma ma swoje tajemnice i nie we wszystkim uczeń będzie mógł uczestniczyć albo

będzie brał w tym ograniczony udział.

Aktywność popłaca

wcześniej współpracować. Nie jest ta-Uważam jednak, że taka aktywność

Warto wspomnieć o jeszcze jednej za-

jemnicą, że nawet konkurujące ze sobą już podczas nauki stanie się cennym

lecie omawianej tu uczniowskiej aktyw-firmy zawsze współdziałają w różnych doświadczeniem, które może bardzo

ności: dzięki realizacji modułu w zapro-obszarach, a normą jest bezpośrednia pomóc w znalezieniu pierwszej pracy, ponowany przeze mnie sposób, młody

weryfikacja kandydata na przyszłego

zwłaszcza w sytuacji, kiedy pracodaw-człowiek nie będzie anonimowy w bran-pracownika u poprzednich pracodaw-

ca ma poważny dylemat: szukać kogoś

ży. Z mojego doświadczenia wynika, że ców. Biorąc pod uwagę dzisiejsze realia z doświadczeniem, czy dać szansę mło-zdecydowanie łatwiej znaleźć zatrud-

rynku pracy, trzeba podkreślić, że każdy demu, wchodzącemu dopiero na rynek,

nienie, jeśli otrzymamy wsparcie ludzi z nas jest w pewnym stopniu manage-człowiekowi.

i firm, z którymi mieliśmy możliwość rem swojego stanowiska pracy.

14 / Uczyć lepiej 1 - 2023/2024 | DORADZTWO ZAWODOWE

Wychowanie i resocjalizacja

Podstawowe założenia

Ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich Ustawa ma charakter pomocowy, wychowawczy, terapeutyczny, a nie karny, represyjny, restrykcyjny, co pozwala na odpowiednie zorientowanie pracy różnych instytucji.

1 września 2022 r. weszła w życie Usta-Indywidualizacja

wa z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspiera-postępowania

niu i resocjalizacji nieletnich (Dz.U. 2022

poz. 1700). W związku z tym moc utraci-Kryteria indywidualizacji postępowa-

ła Ustawa z dnia 26 października 1982 r.

nia z nieletnimi stanowią: właściwości o postępowaniu w sprawach nieletnich i warunki osobiste, a ściślej wiek, stan (Dz.U. 1982 nr 35 poz. 228). Aktualnie zdrowia, poziom rozwoju psychicznego, Lidia Pustkowiak

obowiązująca ustawa opiera się na po-poziom rozwoju fizycznego, cechy cha-doktor nauk społecznych

przedniej – uchylonej. Wprowadza sze-rakteru, sytuacja rodzinna, przyczyny de-w zakresie pedagogiki,

magister pedagogiki specjalnej

reg potrzebnych, przydatnych rozwią-

moralizacji, stopień demoralizacji, rodzaj w zakresie pedagogiki resocjalizacyjnej.

zań. Zawiera uporządkowane w sposób

czynu karalnego, okoliczności popełnie-kompleksowy przepisy procesowe oraz

nia czynu, sposób popełnienia czynu.

materialne i wykonawcze.

Zasady postępowania z nieletnimi

Tytuł ustawy wskazuje, że analizo-

stanowi: kierowanie się dobrem nie-

wany akt ma charakter pomocowy, wy-

letnich, przeciwdziałanie demoralizacji chowawczy, terapeutyczny, a nie karny, poprzez stosowanie środków orzeczo-represyjny, restrykcyjny, co pozwala na nych wobec nieletnich, przeciwdzia-odpowiednie zorientowanie pracy in-

łanie czynom karalnym poprzez sto-

stytucji, policji, prokuratury, sądów oraz sowanie środków orzeczonych wobec

kuratorów, ośrodków, zakładów.

nieletnich, stosowanie w wyjątkowych Preambuła aktu prawnego wskazu-przypadkach kar wobec nieletnich, kie-je, że rodzice pełnią rolę autonomicz-rowanie się interesem społecznym.

ną i nadrzędną w kierowaniu dziećmi, Nieletni to osoba, w stosunku do

a państwo ingeruje w przypadkach dys-której prowadzone jest przewidziane

funkcjonalności rodziny, dezorganizacji w niniejszej ustawie postępowanie.

rodziny, w przypadkach zagrożeń zdro-W zakresie postępowania w sprawach

wia dziecka, zagrożeń życia dziecka.

o demoralizację nieletnim jest osoba, Cele postępowania z nieletnimi

która ukończyła 10 lat i nie jest peł-stanowi: kształtowanie poczucia od-

noletnia. W zakresie postępowania

powiedzialności nieletnich, przeciw-

w sprawach o czyny karalne nieletnim działanie demoralizacji nieletnich, jest osoba, która popełniła czyn karalny przeciwdziałanie czynom karalnym niepo ukończeniu 13 lat i przed ukończeletnich, stwarzanie możliwości powro-niem 17 lat. W zakresie wykonywania

tu do społeczeństwa przez nieletnich, orzeczonych środków nieletnim jest

kształtowanie poczucia odpowiedzial-

osoba, która nie ukończyła 21 lat. Po-ności rodzin za rozwój osobowości, postępowania w sprawach o czyny karal-

staw, zachowań dzieci.

ne nie prowadzi się wobec osoby, która ZARZĄDZANIE | Uczyć lepiej 1 - 2023/2024 / 15

nie ukończyła 13 lat. W tym przypadku się m.in.: zabójstwa, uszkodzenia ciała, Dyrektor szkoły, zamiast występo-nieletni odpowiadają w sprawach o de-zgwałcenia, czynnej napaści na funk-

wać do sądu rodzinnego o wszczęcie

moralizację. Postępowania w sprawach cjonariusza publicznego, rozboju, wzię-postępowania, może zastosować wo-

o demoralizację nie prowadzi się wo-

cia zakładnika itd., może odpowiadać bec nieletniego z nieprawidłowościami bec osoby, która nie ukończyła 10 lat.

na zasadach określonych w kodeksie

w zachowaniu środek oddziaływania

W tym przypadku rodzice odpowia-

karnym. Nieletni, który po ukończeniu wychowawczego w postaci pouczenia,

dają na zasadach kodeksu rodzinnego

14 lat i przed ukończeniem 15 lat do-ostrzeżenia, przeproszenia pokrzyw-

i opiekuńczego.

puszcza się m.in.: zabójstwa ze szcze-dzonego, przywrócenia stanu poprzed-

Demoralizacja to brak spełniania

gólnym okrucieństwem, zabójstwo

niego, wykonania prac porządkowych.

oczekiwań, wymagań, zadań (agresja,

w wyniku motywacji zasługującej na

Organ policji, zamiast występować

nieposłuszeństwo, ucieczki z domu,

szczególne potępienie itp., może od-

do sądu rodzinnego o wszczęcie po-

wagary ze szkoły, używanie alkoho-

powiadać na zasadach określonych

stępowania, może zastosować wobec

lu, narkotyków, papierosów, konflikty w kodeksie karnym.

nieletniego z nieprawidłowościami

z prawem), świadczący o nieprzestrze-w zachowaniu środek oddziaływania

ganiu przez nieletniego wartości i norm Rola społeczeństwa

wychowawczego w postaci pouczenia,

społecznych.

Każdy, zwłaszcza instytucje państwo-

zwrócenia uwagi, ostrzeżenia, przywró-Czyn karalny to czyn zabroniony

we, samorządowe, placówki oświato-

cenia stanu poprzedniego, zawiado-

(wyczerpujący znamiona przestępstwa, we, kto stwierdzi okoliczności, świad-mienia domu, szkoły.

przestępstwa skarbowego, wyczerpują-

czące o wykazywaniu przez nieletniego Sąd rodzinny może zwrócić się do

cy znamiona wykroczenia, wykroczenia demoralizacji, ma społeczny obowiązek instytucji państwowej, instytucji sa-skarbowego), świadczący o nieprze-

podjąć konieczne działania, zawiado-

morządowej, organizacji społecznej

strzeganiu przez nieletniego wartości mić dom, szkołę, policję, sąd rodzinny.

o podjęcie niezbędnych działań na

i norm społecznych.

Każdy, zwłaszcza instytucje pań-

rzecz zmiany sytuacji nieletniego.

Środek wychowawczy stosowany

stwowe, samorządowe, placówki

Ponadto może przekazać sprawę

jest zasadniczo wobec nieletnich mniej oświatowe, kto stwierdzi okoliczności, nieletniego do mediacji, zmierzającej zdemoralizowanych, sprawców czy-świadczące o dokonaniu przez nielet-

do wzbudzenia poczucia odpowie-

nów karalnych, zabronionych o zna-

niego czynu karalnego, ma społeczny

dzialności oraz do zawarcia ugody albo mionach wykroczenia.

obowiązek podjąć konieczne działania, przekazać sprawę nieletniego władzom Środek leczniczy stosowany jest

zawiadomić policję, sąd rodzinny.

szkoły, władzom organizacji społecznej, wobec nieletnich uzależnionych od

które dysponują środkami oddziaływa-

środków odurzających, psychotropo-

Rola domu i instytucji

nia wychowawczego.

wych, toksycznych oraz z zaburzenia-

Rodzice mogą zostać zobowiązani do

„Dyrektor szkoły, zamiast występo-

mi psychicznymi. Środek poprawczy

poprawy warunków życia nieletniego,

wać do sądu rodzinnego o wszczęcie

stosowany jest zasadniczo wobec nie-

do współpracy ze szkołą, z podmiotem postępowania, może zastosować wo-letnich bardziej zdemoralizowanych,

wykonującym działalność leczniczą,

bec nieletniego z nieprawidłowościami sprawców czynów karalnych, zabronio-z poradnią psychologiczno-pedagogiczną, w zachowaniu środek oddziaływania

nych o znamionach przestępstwa.

z młodzieżowym ośrodkiem socjoterapii, wychowawczego w postaci pouczenia,

Nieletni, który po ukończeniu 15 lat do naprawienia wyrządzonej szkody, do ostrzeżenia.”

i przed ukończeniem 17 lat dopuszcza zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

16 / Uczyć lepiej 1 - 2023/2024 | ZARZĄDZANIE

Nadtytuł: Pozytywna Dyscyplina w szkole Odważ się

na relacje

Edukacja jest jak podróż. Podczas wędrówki kierujemy się intuicją i po-dążamy za drogowskazami. Poszukując właściwej ścieżki wychowawczej, wybrałyśmy Porozumienie bez Przemocy i Pozytywną Dyscyplinę.

Motywacja

to ssak z niewyobrażalnie długą szy-

Te właśnie narzędzia stały się pomocne ją i ogromnym sercem, jest symbolem

po powrocie z pandemii, kiedy relacje Porozumienia bez Przemocy. Maskotki

wymagały odbudowy. Odpowiedzią na

przedstawiającej to zwierzę używamy

potrzeby uczniów i nasze stała się inno-podczas rozmów w kręgu, mówiący

wacja Odważ się na relacje. Porozumie-przekazują ją sobie. Żyrafa przypomina nie bez Przemocy i Pozytywna Dyscy-nam, by mówić Językiem Serca. Patrzy Róża Andrzejczak

plina jako metody wspierające proces także na nas w trakcie lekcji i uważnie nauczycielka przedmiotów science.

słucha, czy w naszych słowach wy-

Pasjonatka straszyków,

wychowawczy.

zajęć w terenie i wystrzałowych

brzmiewają obserwacje, uczucia, po-

(dosłownie i w przenośni)

Na podstawie obserwacji funkcjo-

eksperymentów.

nowania uczniów w szkole zauważyły-

trzeby i prośby. Można ją wykorzystać śmy, że nasze klasy potrzebują wsparcia także podczas lekcji wychowawczych,

w tworzeniu relacji, rozwiązywaniu kon-by rozmawiać z uczniami o podsta-

fliktów, budowaniu poczucia własnej

wartości, ćwiczeniu samodyscypliny

i samokontroli. Rozwiązaniem okaza-

ły się dwie metody. Porozumienie bez Przemocy (Nonviolet Communication,

w skrócie: NVC) to teoria sformułowana Marta Guner

przez Marshalla B. Rosenberga, określana nauczycielka języka polskiego

i tutorka.

też Językiem Serca lub komunikacją em-Pasjonatka sztuk kreatywnych.

patyczną. Jej podstawowym założeniem Nauczycielka z otwartym umysłem

i sercem na dłoni.

jest stosowanie czterech kroków: dokonywanie obserwacji, nazywanie uczuć, wyrażanie potrzeb i formułowanie próśb.

Druga metoda, nazywana Pozytywną

Dyscypliną, jest podejściem skoncentro-wanym na rozwiązaniach. Opiera się na założeniu, że ludzie potrzebują poczucia przynależności i znaczenia.

Mówi żyrafa!

W artykule zaproponujemy narzędzia,

które sprawdziły się w pracy z ucznia-mi szkoły podstawowej. Pierwsze

z nich nosi tytuł: Mówi żyrafa. Żyrafa LUDZIE I ZDARZENIA | Uczyć lepiej 1 - 2023/2024 / 17

wach NVC. Omawiamy metaforyczne

znaczenie części ciała żyrafy.

1. Długa szyja pozwala za zachowa-

niami dostrzec potrzeby.

2. Długi, giętki i mocny język umożliwia przeżucie kolców bez nara-

żania się na zranienie - żyrafa po-

trafi przekształcić krytykę i agresję na słowa budujące relacje.

3. Wielkie serce daje innym empatię.

4. Kopyta są twarde i używane tylko do obrony.

Czego potrzebujemy?

Za wszystkimi naszymi zachowaniami

stoją potrzeby, które są uniwersalne.

Spójrzmy z ciekawością na to, czego potrzebujemy. W tym ćwiczeniu uczniowie tworzą odciski swoich dłoni, a następnie przy każdym palcu zapisują ważną dla nich potrzebę. Przed wykonaniem ćwiczenia warto rozdać klasie listę potrzeb zapisanych językiem dziecka.

„Żyrafa to ssak z niewyobrażalnie długą szyją i ogromnym sercem, jest symbo-Tajemnicza skrzynia

lem Porozumienia bez Przemocy. Maskotki przedstawiającej to zwierzę używa-Skrzynia Proszę, przepraszam, dziękuję my podczas rozmów w kręgu, mówiący przekazują ją sobie. Żyrafa przypomina pozwala rozpocząć rozmowę w klasie.

nam, by mówić Językiem Serca”.

Do specjalnie przygotowanej skrzyni, którą uczniowie mogą wykonać pod-

- Co dobrego wniosłem/am do świata?

cjonalnymi. Zdarza się, że młodzież

czas lekcji wychowawczej, wrzucamy

- Jak wyglądał mój dzień?

doświadcza wtedy kryzysu, poczucia

anonimowe karteczki zawierające od-

- Jak oceniam swoje zachowania?

zagubienia, wątpi w swoje możliwości.

powiedzi na pytania:

- Jakie błędy danego dnia popełniłem/am?

Innowacja Odważ się na relacje pomo-

1. O co proszę konkretną osobę,

- Co zrobić, żeby nie popełniać tych gła uporać się z emocjami, otworzyć na klasę lub nauczyciela?

błędów?

potrzeby i uczucia innych, wzmocnić

2. Za co chcę przeprosić i kogo?

- Kto może mi pomóc?

poczucie własnej wartości. Pokazała, że 3. Za co chcę podziękować? Za co

- Co dobrego robią ludzie dookoła mnie?

podstawą relacji jest komunikacja opar-jestem wdzięczny/a?

Ważna jest regularność związana

ta na wzajemnym szacunku i chęci zro-Karteczki mogą być anonimowe

z prowadzeniem dziennika oraz moż-

zumienia drugiej osoby.

lub podpisane, zależy to od nadawcy

liwość dobrowolnego podzielenia się

* * *

wiadomości. Obowiązkowe jest dbanie

przez uczniów swoimi zapiskami.

Bibliografia

o kulturę języka. Z czasem uczniowie

• ,,Komunikacja bez przemocy”, ma-

nauczą się także formułować swoje

Czy warto się

teriały z kursu zorganizowanego

komunikaty zgodnie z zasadami NVC.

odważyć?

przez Instytut Edukacji Pozytywnej.

Ważne jest, aby na początku nauczyciel

• Jane Nelsen, Lynn Lott i Stephen

ustalił reguły używania skrzyni i przypo-Efekty naszej innowacji tworzą długą i Glenn, Pozytywna Dyscyplina w kla-mniał zasady relacyjnej komunikacji.

pozytywną listę: wzmocnienie poczu-

cia przynależności do grupy społecznej, sie, przeł. A. Milik, Milanówek 2019.

rozwój umiejętności pracy w grupie,

• Jane Nelsen, Pozytywna Dyscypli-

Dziennik wdzięczności

nabycie umiejętności wyrażania siebie, na, przeł. A. Czechowska, A. Rosiak, Dziennik wdzięczności to notes, który wzmocnienie poczucia kompetencji i

Warszawa 2015.

zakłada indywidualnie każdy z uczniów, własnej wartości, wzrost samoakcep-

• Marshall B. Rosenberg, Porozumie-

jego celem jest rozwijanie praktyki

tacji, kształtowanie postaw tolerancji, nie bez przemocy. O języku serca,

wdzięczności. W notesie znajdą się od-zwiększenie poziomu zaufania, wrażli-przeł. M. Markocka-Pepol, M. Kło-

powiedzi na pytania zaproponowane

wość na los innych, możliwość odkry-

bukowski, Warszawa 2016.

przez Instytut Edukacji Pozytywnej:

cia i rozwoju własnych talentów.

• Zofia Aleksandra Żuczkowska, Dia-

- Co dobrego spotkało mnie dzisiejsze-Okres dojrzewania łączy się z zmia-

log zamiast kar, Podkowa Leśna

go dnia?

nami, fizycznymi, społecznymi i emo-

2015.

18 / Uczyć lepiej 1 - 2023/2024 | LUDZIE I ZDARZENIA

Innowacje w edukacji

Zaprojektuj sobie szkołę!

O projekcie: School building for better everyday school life 1

O tym, jak wiele zmian można wprowadzić za rozsądne pieniądze w budynkach szkół partnerskich, uczyła się polska młodzież, współpracując ze swoimi fińskimi, czeskimi, portugalskimi i włoskimi kolegami.

Ewa Mencel

Dotowany z funduszy unijnych pro-

Szkoła fińska, główny koordynator

nauczycielka języka angielskiego

jekt School building for better everyday projektu, podkreślała, że przez dziesię-w Liceum Ogólnokształcącym

Mistrzostwa Sportowego w Poznaniu;

school life powstał z potrzeby zrozu-ciolecia uczenie się polegało na sie-koordynatorka projektu

School building for better everyday

mienia, w jaki sposób budynki szkół eu-dzeniu w ławce szkolnej i słuchaniu

school life w szkole polskiej

ropejskich o różnej architekturze wpły-nauczyciela, natomiast nowe metody

wają na dobre samopoczucie uczniów,

nauczania i uczenia się stanowią dla jakość ich uczenia się oraz co w tych szkół wyzwania. Głos młodzieży rzad-Wiktor Zięterski

budynkach można przy niewielkich na-

ko był brany pod uwagę przy projek-

nauczyciel języka angielskiego

kładach finansowych unowocześnić,

towaniu wcześniejszych przestrzeni

w Liceum Ogólnokształcącym

Mistrzostwa Sportowego

aby wyniki edukacyjne i samopoczucie szkolnych służących procesowi nauki

w Poznaniu

uczniów były lepsze.

i relaksacji. Postanowiliśmy to wspólnie zmienić. Finalnie, powstał ciekawy Międzynarodowa

produkt - wizja wymarzonej między-

współpraca

narodowej szkoły, w której mógłby

zdobywać wiedzę każdy Europejczyk,

Członkowie zespołu projektowego zna-

pracować każdy kreatywny nauczyciel.

li się i współpracowali ze sobą wcześniej na platformie eTwinning. Planowanie projektu rozpoczęły szkoły fińska Twórczy bunt

i portugalska, których nauczyciele już Dlaczego projekt okazał się tak inspi-w październiku 2018 r. zdecydowali

rujący dla młodzieży? Przede wszyst-

się spotkać w portugalskim Olhão, aby kim dlatego, że wynikał z potrzeby

przetestować pomiary elektronicznej

kreatywnego buntu wobec sztywnych

stacji meteorologicznej, kultury bak-edukacyjnych systemów. Interesują-

teryjnej oraz odnaleźć właściwe me-

ce okazało się samo realizowanie za-

tody działania wdrożone do później-

dań projektowych, kiedy to młodzież

szej realizacji zadań. Idee, które wtedy badała zależność efektów swojego

zrodziły się, zostały skonsultowane ze uczenia się i dobrego samopoczucia

szkołami: czeską i fińską. Do zespołu od konstrukcji budynków szkolnych.

fińsko-czesko-portugalskiego dołączyli Szybko zauważono, że o ile, wskutek

kolejni partnerzy z Polski i Włoch, na-cyfryzacji, dostrzega się wiele dobrych wiązując ze sobą kontakty w obszarze rozwiązań w kontekście metodyki

inicjatyw KA1.

szkolnej, o tyle dążenia do unowo-

1 Projekt School building for better everyday school life – odznaczony Krajową i Międzynarodo-wą Odznaką Jakości eTwinning projekt Erasmus+ .

INNOWACJE PEDAGOGICZNE | Uczyć lepiej 1 - 2023/2024 / 19

Projekt podsumowaliśmy we włoskim Fano i stworzyliśmy dwie wizje szkół: idealnej idei budynku szkolnego (perspektywa subiektywna) oraz wizję szkoły międzynarodowej, w której mogliby uczyć się uczniowie wielu narodowości w każdym państwie”.

cześnienia architektury w istniejących czesne stacje meteorologiczne. Oka-demia. Zbudowaliśmy już mechanizm

już budynkach szkolnych są hamowa-

zało się, że nie we wszystkich szkołach pomiarowy, ale szkoły świeciły pust-ne przez brak pieniędzy. Tymczasem,

umiejętności informatyczne młodzieży kami. Należało zmodyfikować projekt

młodzież realistycznie odkryła, że na-oraz znajomość angielskiego słownic-

tak, aby pomiary po powrocie do bu-

kład środków nie musi być wysoki, aby twa informatycznego i technicznego

dynków miały sens. Zdecydowaliśmy

móc wprowadzić zmiany.

były na takim samym poziomie. Na

się też na opracowanie porównawcze

szczęście tym problemom udało się za-wyników z pomiarów uzyskiwanych

Trudne początki

radzić. Uczniowie portugalscy opraco-podczas pandemii w mieszkaniach/

Początki wspólnej pracy były jednak

wali przewodnik video, w którym krok domach uczniów o różnym metrażu

trudne. Swoje poszukiwania uczniowie po kroku tłumaczyli, w jaki sposób na-w krajach uczestniczących skontrasto-rozpoczęli w grudniu 2019 r. w Fin-

leży zbudować stacje meteorologiczne wanymi z pomiarami wykonywanymi

landii, próbując za pomocą urządzeń

i odpowiednio je zaprogramować. Ko-

później w budynkach szkół. Ku nasze-

Rasberry Pi i Arduino zbudować nowo-

lejnym utrudnieniem okazała się pan-

mu zdziwieniu, czasami wyniki uzyski-20/ Uczyć lepiej 1 - 2023/2024 | INNOWACJE PEDAGOGICZNE

wane ze stacji meteorologicznej były Projekt podsumowaliśmy we wło-możliwość nauczyć się nowych za-

podobne w przypadku szkół i miesz-

skim Fano i stworzyliśmy dwie wizje

gadnień w ramach tych przedmiotów

kań, mimo iż klasy szkolne są bardziej szkół: idealnej idei budynku szkolnego i rozwijali swoje słownictwo z danego zagęszczone, więc należałoby oczeki-

(perspektywa subiektywna) oraz wizję zakresu. Język angielski, w którym prze-wać sporych stałych różnic w zakresie szkoły międzynarodowej, w której mo-prowadzone zostały lekcje, używany

np. mierzonej temperatury, wilgotności gliby uczyć się uczniowie wielu naro-był do wyjaśniania, omawiania, a także czy gęstości powietrza w badanym po-dowości w każdym państwie.

do definiowania pojęć, podawania po-

mieszczeniu. Inną trudną sprawą była wodów i opinii, wyciągania konkluzji różna jakość sprzętu służącego do na-Korzyści

i streszczania. Takie podejście rozwija tychmiastowego odczytu wyhodowa-Wydaje się oczywiste, że uczestnicy

motywację do nauki i umożliwia szyb-

nej kultury bakteryjnej.

projektu odnieśli wielorakie korzyści sze uczenie się. Po odbytych lekcjach W październiku 2021 r. w Liberec

z punktu widzenia metodyki naucza-

uczniowie przygotowali słowniczek

uczniowie już „na żywo” przyglądali się nia języka obcego. Najważniejszą

pojęć matematyczno-przyrodniczych,

swoim budynkom szkolnym oraz przy

była możliwość komunikacji w języku

który został zamieszczony na Twin-

użyciu programu komputerowego wi-

angielskim przed, podczas i po odby-

space. Może on zostać rozbudowany

zualizowali w 3D utworzone wcześniej tych wyjazdach do szkół partnerskich.

i wykorzystany do następnych zajęć

miniatury szkół. Porównywali również Uczniowie mieli możliwość ćwiczenia

w ramach zintegrowanej nauki języko-

systemy edukacyjne własnych państw, języka angielskiego w różnym śro-wo-przedmiotowej.

śledząc ich historie i wypracowując sys-dowisku. Prowadząc badania, musieli

tem idealny.

współpracować ze swoimi rówieśnika-

Wskazówki i realizacje

mi, aby przedyskutować, przygotować

Szkoły pragnące zaangażować się

Młodzież ma głos

i zaprezentować konkretne zagadnie-

w realizację podobnych projektów

Listopad 2021 r. to z kolei wizyta part-nia związane z projektem. Benefitem

powinny wcześniej zadbać o posia-

nerów w Polsce. Przedstawiając pre-

była możliwość pracy w małych i du-

danie porównywalnej bazy pomia-

zentacje najlepszych sal lekcyjnych

żych międzynarodowych grupach, co

rowej, zwłaszcza do badań kultury

oraz pomieszczeń, które wymagają

pomogło pokonać różnice kulturowe.

bakteryjnej, oraz wyposażyć uczniów

największych zmian, uczniowie wy-

Z drugiej strony dało uczniom także

w porównywalne umiejętności infor-

tłumaczyli, czego potrzebują do na-

szansę zaprezentować się publicznie

matyczne przed przystąpieniem do

uki w zakresie ergonomii. Zaskoczyło w języku angielskim w środowisku

projektu. W przypadku niemożliwości

nas, nauczycieli, to, że dla młodzieży międzynarodowym. Kolejny ważny

pozyskania środków można w tym

najistotniejszy jest układ ławek szkol-aspekt metodyczny projektu to zanu-

celu nawiązać wcześniej współpracę

nych, gdyż uczniowie potrzebują wię-

rzenie się w innej kulturze i podświa-z uczelnią wyższą.

cej samodzielności i niezależności.

dome przyswajanie języka. Towarzy-

Uczniowie w trakcie realizacji ca-

Nie chcą siedzieć przodem do tablicy sząc swoim gospodarzom również po

łego projektu podkreślali, jak wiele i nauczyciela, lecz pracować grupowo lekcjach, uczniowie poznawali ich ro-korzyści z niego wynieśli. Idee projek-przy kameralnie ustawionych stołach, dziny, zwyczaje i kuchnię. Chyba naj-tu są i będą obecne w pracach szkół

od czasu do czasu kontaktując się

większe zdziwienie u młodzieży wy-

także w kolejnych latach. Na przykład z nauczycielem. Oczekują, że będzie

wołał fakt, że we Włoszech uczniowie w szkole czeskiej w oparciu o pomysł

oceniany efekt ich samodzielnej pra-

mają lekcje 6 dni w tygodniu, a trwają uczniów otworzono zewnętrzną salę

cy, a nauczyciel stanie się facilitatorem one 60 minut. Udział w projekcie pod-lekcyjną Erasmus+, w której już teraz i tutorem. Równie zaskakująca była

niósł także motywację do nauki. Dzięki odbywają się zajęcia ze sztuki oraz

potrzeba zaprojektowania ogro-

projektowi uczniowie zobaczyli, że to, konwersacje. Ponadto niektórzy dy-dów zimowych w szkołach czy tzw.

czego uczą się na co dzień, to prak-

rektorzy szkół zdecydowali się zmienić żywych zielonych ścian. Zdaniem

tyczne rzeczy, które mogą przydać się plany zarządzania, w tym finansowe,

uczniów istotne są nawet same od-

w życiu.

i zaimplementować niektóre z pro-

głosy przyrody, jak szum wody czy

pozycji uczniów. W większości wy-

śpiew ptaków, które pomagają im

Metoda CLIL

padków uczestnicy projektu byli też

ochłonąć po trudnej lekcji i nabrać sił

Projekt okazał się również istotny

członkami samorządów szkolnych, co

przed kolejną. W szkole portugalskiej w świetle metody CLIL (czyli zintegro-gwarantuje trwałość i rozwój idei pro-na życzenie uczniów zamieszkały na

wanego kształcenia przedmiotowo-ję-

jektowych. W szkole czeskiej zrodziły przykład koty.

zykowego opartego na jednoczesnym

się także pomysły dalszego wykorzy-

Młodzież podkreślała też potrzebę

przekazywaniu treści z dziedziny na-

stania stacji pogodowych. Wszystko to wyodrębnienia w szkołach stref ciszy uczanych przedmiotów i elementów

sprawia, że możemy mówić o wpływie

i miejsc do samodzielnej nauki innych języka obcego). Uczestnicy wzięli udział

projektu na kolejne pokolenia młodzie-niż biblioteka czy czytelnia szkolna ce-w lekcjach z fizyki, chemii, biologii ży i długoletnim trwaniu jego idei.

lem poczucia swojej prywatności.

i matematyki w języku angielskim. Mieli INNOWACJE PEDAGOGICZNE | Uczyć lepiej 1 - 2023/2024 / 21

Nadtytuł: Jak zadbać o swoją koncentrację i kreatywność?

Trenuj się

W ciągu roku szkolnego niejednokrotnie stawiamy sobie oraz naszym wy-chowankom i podopiecznym nowe cele i wyzwania. Dlatego warto zwrócić uwagę na cykl książek do treningu wybranych kompetencji.

Trening super koncentracji dla dzieci (Paulina Mechło i Magdalena Karpińska), Trening super kreatywności dla dzieci (Paulina Mechło i Olga Geppert) oraz Trening ciszy dla dzieci (Paulina Mechło i Magdalena Karpińska) – są to pozycje, które niewątpliwie mogą zainspirować dr Patrycja Wesołowska

nas do pracy, a dzieciom przynieść

starszy wykładowca

oprócz rozwoju - sporo dobrej zabawy.

w Zakładzie Podstaw Wychowania i Opieki, Wydział Studiów Edukacyjnych UAM

w Poznaniu;

pedagog

Potrzeba antidotum

w Zespole Poradni

Psychologiczno-Pedagogicznych nr 1

Współczesny świat obfituje w wielość w Poznaniu.

i różnorodność bodźców dociera-

jących do nas niemal w każdej mi-

nucie naszej codzienności. Widzimy

i słyszymy reklamy w radiu, telewizji czy Internecie, dobiegają do nas od-głosy remontu lub budowy zza okna,

na ulicach miast mienią się billboardy, a w sklepach przykuwają uwagę kolo-rowe opakowania produktów. To tylko

niewielki odsetek tego wszystkiego,

z czym spotykamy się w pędzie na-

szego funkcjonowania. Każdy z nas

odbiera świat i przeżywa go z nieco

inną wrażliwością – bardziej lub mniej intensywnie. Przetwarzanie bodźców

stanowi szczególne wyzwanie dla

dzieci, których układy nerwowe są

w trakcie rozwoju i tym samym dopie-

ro adaptują się do konstruktywnego

doświadczania rzeczywistości. Dlatego też – obok eliminacji nadmiaru bodźców z otoczenia dzieci – warto zastanowić się nad treningiem umiejętnego radzenia sobie z nimi. Tutaj z pomocą mogą przyjść takie kompetencje jak:

„Korzystanie z proponowanego cyklu książek umożliwia rozwój kompetencji, które zdolność koncentracji uwagi, umiejęt-zdają się odpowiadać wyzwaniom współ-ność wyciszania się oraz kreatywność.

czesności”.

22 / Uczyć lepiej 1 - 2023/2024 | REKOMENDACJE CZYTELNICZE

Co warto trenować?

andry pracy naszych umysłów i tym

różne przedmioty z innych niż zazwy-

Pierwszą propozycją jest ćwiczenie

samym zachęcany do wykonywania

czaj perspektyw, naśladowanie okre-

zdolności koncentracji. Jest to umie-różnych ćwiczeń i zadań. Bohatero-

ślonych dźwięków i wsłuchiwanie się

jętność, dzięki której wyłaniamy z otowie książki proponują, aby wymyślać

w nie, dotykanie dłońmi, stopami wybra-czenia rzeczy ważne i kierujemy na nie niecodzienne sposoby na używanie

nych przedmiotów i ich odczuwanie.

nasze myślenie i działanie. W książce codziennych przedmiotów, tworzyć

Trening koncentracji dzieci znajdą za-nowe słowa, projektować innowacyjne

Rozwój

dania polegające m.in.: na spostrzega-urządzenia czy programy. Co ciekawe, niu brakujących elementów, poszuki-oferują też dzieciom quiz, którego rozw przystępnym wydaniu

waniu wybranych kształtów, graficznym wiązanie wykaże jakiego rodzaju typem Korzystanie z proponowanego cy-pokonywaniu labiryntów, rysowaniu

innowatora jest dziecko. Wszystko to klu książek umożliwia rozwój kom-lustrzanych odbić wzoru, zapamięty-

w atmosferze rozbudzania ciekawości

petencji, które zdają się odpowiadać waniu ciągów przedmiotów, zabawach

oraz motywacji do korzystania z wła-

wyzwaniom współczesności. Autorki,

słownych. Wszystko to w przyjaznej

snych talentów.

w przyjaznej formie i estetyce, pro-

i dostępnej formie oraz estetyce.

Ostatnim celem, jaki dzieci mogą

ponują dzieciom zabawy i ćwiczenia,

Kolejną kompetencją jest kreatyw-

sobie postawić, jest umiejętność wyci-które dostarczają przyjemności, a jed-ność, czyli zdolność do tworzenia no-szania się. Jak piszą autorki „umiejęt-nocześnie usprawniają ich zdolności.

wych wytworów, oryginalnych rozwią-

ność odprężania, skupiania i obecności Proponowane aktywności z pewnością

zań różnych sytuacji dnia codziennego.

są niezwykle ważne dla własnego zdro-spodobają się dzieciom w wieku 7-9 lat, Dzieci zainteresowane tą kwestią powia psychicznego i fizycznego”. Dlatego choć niektóre zabawy mogą stanowić

winny sięgnąć po Trening superkre-

też zapraszają dzieci do krainy spokoju wyzwanie nawet dla osób starszych –

atywności. W tej książce młody czy-

i ciszy, w której proponują takie aktyw-w tym dorosłych! A jak wiemy, treno-

telnik prowadzony jest przez Móżdżka, ności, jak: wynajdywanie różnych ele-wać swój mózg powinien każdy z nas.

Móżdzynkę oraz ptaka Kiki przez me-

mentów i ich zliczanie, spoglądanie na REKOMENDACJE CZYTELNICZE | Uczyć lepiej 1 - 2023/2024 / 2

3

Kierunki realizacji polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2023/2024

propozycje książek dla nauczycieli PLACÓWKI OŚWIATOWE i JEDNOSTKI

PROWADZONE PRZEZ SAMORZĄD

WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO PODLEGŁE

DEPARTAMENTOWI EDUKACJI I NAUKI

OŚRODEK DOSKONALENIA NAUCZYCIELI

W KALISZU

pełna informacja na stronie:

www.odn.kalisz.pl

PUBLICZNA BIBLIOTEKA PEDAGOGICZNA KSIĄŻNICA PEDAGOGICZNA W KALISZU

pełna informacja na stronie:

www.kp.kalisz.pl

CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI

SZKOŁY

W KONINIE

pełna informacja na stronie:

Wielkopolskie Samorządowe Centrum Kształcenia www.cdnkonin.pl

Zawodowego i Ustawicznego w Gnieźnie CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI

www.medyk.gniezno.pl

W LESZNIE

Wielkopolskie Samorządowe Centrum Kształcenia pełna informacja na stronie:

Zawodowego i Ustawicznego w Koninie www.cdn.leszno.pl

www.medyk.konin.pl

CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI

W PILE

Wielkopolskie Samorządowe Centrum Kształcenia pełna informacja na stronie:

Zawodowego i Ustawicznego w Ostrowie Wlkp.

www.cdn.pila.pl

www.msz-ostrow.cba.pl

OŚRODEK DOSKONALENIA NAUCZYCIELI

Wielkopolskie Samorządowe Centrum Kształcenia W POZNANIU

Zawodowego i Ustawicznego nr 1 w Poznaniu pełna informacja na stronie:

www.wsckziu1.poznan.pl

www.odnpoznan.pl

PUBLICZNA BIBLIOTEKA PEDAGOGICZNA Wielkopolskie Samorządowe Centrum Kształcenia W POZNANIU

Zawodowego i Ustawicznego nr 2 w Poznaniu pełna informacja na stronie:

www.wsck.pl

www.pbp.poznan.pl

Wielkopolskie Samorządowe Centrum Kształcenia CENTRUM WSPARCIA RZEMIOSŁA, KSZTAŁCENIA Zawodowego i Ustawicznego w Rawiczu DUALNEGO I ZAWODOWEGO W KALISZU

www.medyk-rawicz.com.pl

pełna informacja na stronie:

www.cwrkdiz.kalisz.pl

Wielkopolskie Samorządowe Centrum Kształcenia CENTRUM WSPARCIA RZEMIOSŁA, KSZTAŁCENIA Zawodowego i Ustawicznego we Wrześni DUALNEGO I ZAWODOWEGO W KONINIE

www.wscku-wrzesnia.pl

pełna informacja na stronie:

www.cwrkdiz.konin.pl

Wielkopolskie Samorządowe Centrum Kształcenia CENTRUM WSPARCIA RZEMIOSŁA, KSZTAŁCENIA Zawodowego i Ustawicznego w Złotowie www.wsckziu-zlotow.pl

DUALNEGO I ZAWODOWEGO W LESZNIE

pełna informacja na stronie:

Wielkopolski Samorządowy Zespół Placówek www.cwrkdiz.leszno.pl

Terapeutyczno – Wychowawczych

w Cerekwicy Nowej

zobacz więcej na www.pbp.poznan.pl CENTRUM WSPARCIA RZEMIOSŁA, KSZTAŁCENIA www.cerekwica-mow.pl

DUALNEGO I ZAWODOWEGO W PILE

pełna informacja na stronie:

Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy www.cwrkdiz.pila.pl

dla Dzieci Niesłyszących im. Józefa Sikorskiego CENTRUM WSPARCIA RZEMIOSŁA, KSZTAŁCENIA w Poznaniu

DUALNEGO I ZAWODOWEGO W POZNANIU

www.slysze.edu.pl

Wielkopolskie Samorządowe Centrum Edukacji pełna informacja na stronie:

i Terapii w Starej Łubiance

www.cwrkdiz.poznan.pl

24

www.zspstaralubianka.pl

/ Uczyć lepiej 1 - 2023/2024 | DOBRE PRAKTYKI 94 DUMŚLI 1/2022

Kierunki realizacji polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2023/2024

propozycje książek dla nauczycieli PLACÓWKI OŚWIATOWE i JEDNOSTKI

PROWADZONE PRZEZ SAMORZĄD

WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO PODLEGŁE

DEPARTAMENTOWI EDUKACJI I NAUKI

OŚRODEK DOSKONALENIA NAUCZYCIELI

W KALISZU

pełna informacja na stronie:

www.odn.kalisz.pl

PUBLICZNA BIBLIOTEKA PEDAGOGICZNA KSIĄŻNICA PEDAGOGICZNA W KALISZU

pełna informacja na stronie:

www.kp.kalisz.pl

CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI

SZKOŁY

W KONINIE

pełna informacja na stronie:

Wielkopolskie Samorządowe Centrum Kształcenia www.cdnkonin.pl

Zawodowego i Ustawicznego w Gnieźnie CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI

www.medyk.gniezno.pl

W LESZNIE

Wielkopolskie Samorządowe Centrum Kształcenia pełna informacja na stronie:

Zawodowego i Ustawicznego w Koninie www.cdn.leszno.pl

www.medyk.konin.pl

CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI

W PILE

Wielkopolskie Samorządowe Centrum Kształcenia pełna informacja na stronie:

Zawodowego i Ustawicznego w Ostrowie Wlkp.

www.cdn.pila.pl

www.msz-ostrow.cba.pl

OŚRODEK DOSKONALENIA NAUCZYCIELI

Wielkopolskie Samorządowe Centrum Kształcenia W POZNANIU

Zawodowego i Ustawicznego nr 1 w Poznaniu pełna informacja na stronie:

www.wsckziu1.poznan.pl

www.odnpoznan.pl

PUBLICZNA BIBLIOTEKA PEDAGOGICZNA Wielkopolskie Samorządowe Centrum Kształcenia W POZNANIU

Zawodowego i Ustawicznego nr 2 w Poznaniu pełna informacja na stronie:

www.wsck.pl

www.pbp.poznan.pl

Wielkopolskie Samorządowe Centrum Kształcenia CENTRUM WSPARCIA RZEMIOSŁA, KSZTAŁCENIA Zawodowego i Ustawicznego w Rawiczu DUALNEGO I ZAWODOWEGO W KALISZU

www.medyk-rawicz.com.pl

pełna informacja na stronie:

www.cwrkdiz.kalisz.pl

Wielkopolskie Samorządowe Centrum Kształcenia CENTRUM WSPARCIA RZEMIOSŁA, KSZTAŁCENIA Zawodowego i Ustawicznego we Wrześni DUALNEGO I ZAWODOWEGO W KONINIE

www.wscku-wrzesnia.pl

pełna informacja na stronie:

www.cwrkdiz.konin.pl

Wielkopolskie Samorządowe Centrum Kształcenia CENTRUM WSPARCIA RZEMIOSŁA, KSZTAŁCENIA Zawodowego i Ustawicznego w Złotowie www.wsckziu-zlotow.pl

DUALNEGO I ZAWODOWEGO W LESZNIE

pełna informacja na stronie:

Wielkopolski Samorządowy Zespół Placówek www.cwrkdiz.leszno.pl

Terapeutyczno – Wychowawczych

w Cerekwicy Nowej

zobacz więcej na www.pbp.poznan.pl CENTRUM WSPARCIA RZEMIOSŁA, KSZTAŁCENIA www.cerekwica-mow.pl

DUALNEGO I ZAWODOWEGO W PILE

pełna informacja na stronie:

Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy www.cwrkdiz.pila.pl

dla Dzieci Niesłyszących im. Józefa Sikorskiego CENTRUM WSPARCIA RZEMIOSŁA, KSZTAŁCENIA w Poznaniu

DUALNEGO I ZAWODOWEGO W POZNANIU

www.slysze.edu.pl

Wielkopolskie Samorządowe Centrum Edukacji pełna informacja na stronie:

i Terapii w Starej Łubiance

www.cwrkdiz.poznan.pl

www.zspstaralubianka.pl

DOBRE PRAKTYKI | Uczy

25

ć lepiej 1 - 2023/2024 /

94 DUMŚLI 1/2022